D├ťNDEN BUG├ťNE HA├çLI

YAZAR : M├╝cahid BULUT mucahidbulut@yandex.com

Sene 2001…

ABD Ba┼čkan─▒ George W. Bush, 11 Eyl├╝l sald─▒r─▒lar─▒na ├╝lkesinin verece─či kar┼č─▒l─▒─č─▒; ┬źCrusade┬╗ Ha├žl─▒ Seferi olarak adland─▒rd─▒. Afganistan gibi stratejik ve Irak gibi petrol zengini devletlerin i┼čgaliyle neticelenecek bu hareketin, ┬źHa├žl─▒ Seferi┬╗ olarak ifade edilmesi; ├že┼čitli ├ževrelerden b├╝y├╝k tepki toplam─▒┼čt─▒. Kimileri ter├Ârizmle m├╝cadelenin d├«ni olmaz derken, kimileri Ha├žl─▒ seferleri gibi ┬źtamamen d├«n├«(!)┬╗ sebeplerle ├ž─▒k─▒lan seferlerin ABDÔÇÖnin ├ž─▒kar sava┼člar─▒na benzetilemeyece─či kanaatindeydi.

T├╝rk├žemizde g├╝zel bir s├Âz var:

Yi─čidi ├Âld├╝r hakk─▒n─▒ yeme!

Biz de bu sebeple; hem ha├žl─▒lar─▒n vek├óleten y├╝r├╝tt├╝kleri 15 Temmuz i┼čgal giri┼čimini daha iyi anlamak hem de George W. BushÔÇÖun bozuk saat gibi de olsa do─čruyu mu s├Âyledi─čini incelemek i├žin ilk ha├žl─▒lara bakal─▒m. Bakal─▒m ortada d├«n├« gayelerle giri┼čilen bir sefer mi var, yoksa ├ód├« bir ya─čmac─▒l─▒k hareketi mi?..

1. Ha├žl─▒ Seferi

11. as─▒rda Anadolu art─▒k T├╝rk yurdu h├ólini almaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Malazgirt hezimeti sonras─▒nda Bizans, beyh├╗de bir ┼čekilde AnadoluÔÇÖyu geri almak i├žin ├žare ar─▒yordu. Anadolu Sel├žuklu h├╝k├╝mdar─▒ Kutalm─▒┼čo─člu S├╝leyman ┼×ahÔÇÖ─▒n ├Âl├╝m├╝ sonras─▒ T├╝rk beyleri aras─▒ndaki ihtil├óf─▒ f─▒rsat bilen Bizans ─░mparatoru I. Aleksios Komnenos, Papa II. UrbanusÔÇÖdan T├╝rkleri AnadoluÔÇÖdan atabilmek i├žin yard─▒m istedi.

Bu devirde Avrupa ise a├žl─▒k ve sef├ólet i├žindeydi. Feodal sistem ortaya binlerce soylu ├ž─▒karm─▒┼č l├ókin onlara h├ókimiyet s├╝rebilecekleri topraklar verememi┼čti. Halk ise Orta ├ça─čÔÇÖ─▒n karanl─▒k fikr├« altyap─▒s─▒ i├žerisinde kurakl─▒k ve salg─▒n hastal─▒klar sebebiyle giderek vah┼č├«le┼čen, medeniyetten uzak kavimler h├óline gelmi┼čti. AvrupaÔÇÖn─▒n bu vaziyetini iyi bilen Urbanus, BizansÔÇÖ─▒n yard─▒m iste─čini do─čunun zenginliklerini ele ge├žirmek i├žin bir f─▒rsat olarak de─čerlendirdi. PortekizÔÇÖden Kud├╝sÔÇÖe kendine ba─čl─▒ devlet├žikler kurmak istiyordu. Hem Ortodoks ve Katolik kiliselerinin birbirlerini kar┼č─▒l─▒kl─▒ aforoz etmelerinin ├╝zerinden daha yar─▒m as─▒r bile ge├žmemi┼čti. Do─čuya yap─▒lacak bir sefer ile Ortodokslu─ču kald─▒r─▒p kendine ba─člama f─▒rsat─▒na eri┼čecekti. (Bizans; Papal─▒─č─▒n bu gizli niyetini, 4. Ha├žl─▒ Seferi s─▒ras─▒nda ─░stanbulÔÇÖun ya─čmalanmas─▒yla ├žok iyi hissedecektir.)

Urbanus, do─čuyu ele ge├žirmek i├žin ├žok b├╝y├╝k bir orduya ihtiyac─▒ oldu─čunu bilmektedir. L├ókin elinde bu kadar paral─▒ asker toplayacak madd├« imk├ón yoktu. H├ólihaz─▒rda End├╝l├╝sÔÇÖte de m├╝sl├╝manlarla sava┼č─▒yorlard─▒. Bunun ├╝zerine Papa, paral─▒ asker toplamak yerine; ┼čimdiye kadarkinden farkl─▒ olarak bat─▒n─▒n ┼č├Âvalyelerini, topraks─▒z k├Âyl├╝lerini, a├žl─▒k ve sef├ólet i├žinde ya┼čayan halk─▒n─▒, para ve toprak sahibi olacaklar─▒ vaÔÇśdiyle te┼čvike giri┼čti. Ancak geni┼č kitleleri bu hususta etkilemek i├žin sadece madd├« menfaat vaÔÇśdi yeterli de─čildi. Zira bat─▒ d├╝nyas─▒; BizansÔÇÖ─▒n elde edece─či ba┼čar─▒lardan ziyade madd├« bak─▒mdan kendi ├ž─▒karlar─▒na uygun d├╝┼čecek, m├ónev├« bak─▒mdan da d├«n├« hislerini tahrik edecek bir ├ža─čr─▒n─▒n uyand─▒raca─č─▒ cazibe ile do─čuya y├Ânlendirilebilirdi.

Papa II. Urbanus, 1095ÔÇÖte Clermont Konsili s─▒ras─▒nda din adamlar─▒ndan ve halktan olu┼čan b├╝y├╝k bir kalabal─▒─ča hitap ederek onlar─▒ Ha├žl─▒ seferine kat─▒lmaya ├ža─č─▒rd─▒. ├ça─čr─▒ metni bug├╝n elimizde olan UrbanusÔÇÖun, dilinden d├╝┼č├╝rmedi─či iki ┼čey vard─▒:

Birincisi; T├╝rklerin AnadoluÔÇÖda h─▒ristiyanlara yapt─▒─č─▒n─▒ iddia etti─či zul├╝m.

─░kincisi ise; Hazret-i ├ľmerÔÇÖin fethinden be┼č y├╝z sene sonra ak─▒llar─▒na kutsiyeti gelen Kud├╝s.

H├ólbuki bu s─▒rada AnadoluÔÇÖda h─▒ristiyanlar huzur i├žerisinde ya┼čayabiliyorlard─▒. H─▒ristiyanlar─▒n zulme u─črad─▒─č─▒ iddias─▒n─▒n as─▒ls─▒z oldu─ču, bug├╝n bat─▒l─▒ tarih├žilerin eserlerinde dah├« yazmaktad─▒r. (Bkz. P. M. Holt, Ha├žl─▒lar ├ça─č─▒)

UrbanusÔÇÖun ├ža─čr─▒s─▒ AvrupaÔÇÖda b├╝y├╝k yank─▒ ve destek buldu. K─▒sa s├╝re ├Âncesine kadar birbirleri ile sava┼č h├ólinde olan ─░spanyol, Alman, Frans─▒z ve ─░talyan kontluklar─▒; g├Âr├╝nen hedefi T├╝rkler ve Kud├╝s olan bu ├ža─čr─▒ i├žin birle┼čtiler. Bat─▒l─▒ kaynaklar ise, on binlerce Avrupal─▒n─▒n d├«n├« kisve alt─▒nda ya─čma ve g├╝├ž i├žin bu sefere i┼čtirak etti─čini yazmaktad─▒r. Bu h├óli anlamak asl─▒nda zor de─čildir. Petrol ve do─čalgaz zengini m├╝sl├╝man devletlerine guy├ó ┬źdemokrasi g├Ât├╝rmek i├žin┬╗; anla┼čmazl─▒klar─▒n─▒ bir tarafa b─▒rak─▒p hemen birle┼čerek sald─▒ran bug├╝n├╝n bat─▒l─▒ koalisyon kuvvetlerine benzerler.

Ha├žl─▒ ordular─▒ AvrupaÔÇÖda birka├ž ayr─▒ noktadan hareketle AnadoluÔÇÖya ak─▒n etmeye ba┼člad─▒. BizansÔÇÖ─▒n bu g├╝r├╗hu Anadolu yakas─▒na ge├žirmesiyle buraya ilk ayak basanlar, Ekim 1096ÔÇÖda Frans─▒z ke┼či┼č Pierre lÔÇÖHermiteÔÇÖin yirmi bin ha├žl─▒s─▒ oldu. Kar┼č─▒lar─▒nda ise hemen ─░znikÔÇÖe konu┼članm─▒┼č olan 1. K─▒l─▒├žarslanÔÇÖ─▒ buldular.

1. KILIÇARSLAN

Anadolu Sel├žuklu DevletiÔÇÖnin kurucu beyi olan S├╝leyman ┼×ahÔÇÖ─▒n o─člu 1. K─▒l─▒├žarslan, AnadoluÔÇÖda babas─▒n─▒n vefat─▒ndan sonra olu┼čan iktidar bo┼člu─čunu ortadan kald─▒rma gayretindedir. Bunun i├žin kendisine ba─čl─▒ askerleriyle ─░znikÔÇÖe yerle┼čmi┼čtir. Olduk├ža gen├ž ya┼čta olmas─▒na ra─čmen, yi─čitli─či ve sebatk├órl─▒─č─▒ ile bilinir.

K─▒l─▒├žarslan, Pierre lÔÇÖHermiteÔÇÖin yirmi bin ha├žl─▒s─▒n─▒ Drakon vadisinde pusuya d├╝┼č├╝rerek -neredeyse- tamam─▒n─▒ imh├ó eder. L├ókin bu ordunun ├Ânc├╝ kuvvetler oldu─čunu bilmeyen K─▒l─▒├žarslan, ─░znikÔÇÖi b─▒rak─▒p MalatyaÔÇÖya do─čru sefere ├ž─▒kar. Say─▒s─▒n─▒n ├že┼čitli kaynaklarda y├╝z binlerce ki┼čiden olu┼čtu─ču s├Âylenen ana ha├žl─▒ ordusu Haziran 1097ÔÇÖde ─░znikÔÇÖi i┼čgal eder. Ana ha├žl─▒ ordusunda; ┼č├Âvalyeler, kontlar ve paral─▒ askerler de vard─▒r. Ba┼čtan a┼ča─č─▒ya z─▒rha b├╝r├╝nm├╝┼člerdir ve bu z─▒rhlar─▒n ├╝zerlerine de ├žizdikleri ha├ž i┼čareti sebebiyle ┬źHa├žl─▒lar┬╗ olarak isimlendirilmi┼člerdir. Bu s─▒rada MalatyaÔÇÖda bulunan 1. K─▒l─▒├žarslan d├╝┼čman─▒n ilerleyi┼čine ancak Eski┼čehirÔÇÖde yeti┼čebilir. L├ókin di─čer Anadolu beylerinden destek alamaz. Say─▒ca yakla┼č─▒k on kat─▒ b├╝y├╝kl├╝─č├╝ndeki d├╝┼čmana kar┼č─▒, ├Ânce meydan muharebesine girip b├╝y├╝k kay─▒plar verdirir. Sonras─▒nda ise ordusunu geri ├žekerek yollar─▒ ├╝zerindeki b├Âlgeleri bo┼čalt─▒p tarlalar─▒ yakarak ve su kuyular─▒n─▒ tahrip ederek onlar─▒ zor duruma sokmaya ├žal─▒┼č─▒r. Ha├žl─▒lara ├žok b├╝y├╝k z├óyiatlar verdirse de ilerlemelerine engel olamaz.

Ha├žl─▒lar Konya ├╝zerinden AntakyaÔÇÖya var─▒r. Sa─člam surlarla ├ževrilmi┼č Antakya, T├╝rkler taraf─▒ndan iyi savunuluyordu. Ha├žl─▒lar; Cenoval─▒lar─▒n takviyesi, bir ─░ngiliz filosunun ve o s─▒rada K─▒br─▒sÔÇÖta bulunan Kud├╝s patri─činin yard─▒mlar─▒na ra─čmen aylarca s├╝ren ku┼čatmadan netice alamad─▒lar. L├ókin Ermeni as─▒ll─▒ F├«r├╗z adl─▒ m├╝hted├« bir kumandan─▒n ih├ónetiyle ┼čehir d├╝┼čt├╝. ┼×ehrin d├╝┼čmesiyle ha├žl─▒lar ger├žek y├╝zlerini g├Âsterdi. ┼×ehirdeki b├╝t├╝n m├╝sl├╝manlar ├Âld├╝r├╝ld├╝. Ba┼čta bebek ve ├žocuklar olmak ├╝zere ├Âld├╝rd├╝kleri insanlar─▒n etlerini yedikleri; hem o d├Ânemdeki seyyahlar─▒n notlar─▒nda hem de PapaÔÇÖdan insan eti yedikleri i├žin ba─č─▒┼članma isteyen ke┼či┼člerin mektuplar─▒nda kay─▒tl─▒d─▒r.

Urfa ve AntakyaÔÇÖda kontluklar kuran Ha├žl─▒lar k─▒sa s├╝re i├žinde Kud├╝sÔÇÖe de ula┼č─▒p, i┼čgal ettiler. Kud├╝sÔÇÖteki; m├╝sl├╝man, yahudi ve hatt├ó h─▒ristiyan b├╝t├╝n tebÔÇÖay─▒ ├Âld├╝rd├╝ler. Burada Kud├╝s Ha├žl─▒ Krall─▒─č─▒ÔÇÖn─▒ kurdular.

─░lk Ha├žl─▒ ordusunun Anadolu ve Kud├╝sÔÇÖte ele ge├žirdi─či zenginlikler, AvrupaÔÇÖda dilden dile yay─▒l─▒nca i┼čtahlar─▒ daha fazla artt─▒. Kud├╝s ele ge├žirilmi┼č olmas─▒na ra─čmen, AvrupaÔÇÖdan ilkinden daha b├╝y├╝k bir ordu yola ├ž─▒kt─▒. Lombardlar, Frans─▒zlar ve Almanlardan olu┼čan bu Ha├žl─▒ ordusunun say─▒s─▒ y├╝z binlerle ifade edilmektedir. 1101 senesinde AnadoluÔÇÖya ula┼čt─▒lar. 1. K─▒l─▒├žarslan bu sefer Ha├žl─▒lar─▒ elinden ka├ž─▒rma niyetinde de─čildi. Di─čer Anadolu beyliklerini Ha├žl─▒ tehlikesine kar┼č─▒ beraber sava┼čmaya ├ža─č─▒rd─▒.

D├óni┼čmendli G├╝m├╝┼čtegin, Harran Beyi Karaca, Artuklu Belek b. Behr├óm ve Halep Sel├žuklu Meliki R─▒dv├ón bu ├ža─čr─▒ya m├╝sbet cevap vererek ├çank─▒r─▒ÔÇÖda K─▒l─▒├žarslanÔÇÖ─▒n ordusuyla birle┼čtiler. K─▒l─▒├žarslanÔÇÖ─▒n takti─či, Ha├žl─▒lar─▒ yol boyunca ├ón├« bask─▒nlarla y─▒prat─▒p kendi b├Âlgelerine ├žektikten sonra sava┼ča giri┼čmekti. Bunda da ba┼čar─▒l─▒ oldu ve Ha├žl─▒lar─▒ A─čustos ay─▒ ba┼člar─▒nda Merzifon yak─▒nlar─▒nda b├╝y├╝k bir ma─čl├╗biyete u─čratt─▒. Kont II. Guillaume de Nevers idaresindeki II. Ha├žl─▒ ordusunu da A─čustos ay─▒ ortalar─▒nda Konya yak─▒n─▒nda imh├ó etti. K─▒l─▒├žarslanÔÇÖ─▒n Nevers ordusuyla u─čra┼čt─▒─č─▒ s─▒rada, Akitanya Kontu Guillaume ve Bavyera D├╝k├╝ IV. WelfÔÇÖin idaresindeki III. Ha├žl─▒ ordusu da ─░znik-Ak┼čehir ├╝zerinden ilerleyerek Sel├žuklu topraklar─▒na girmi┼čti. K─▒l─▒├žarslan, G├╝m├╝┼čtegin ve di─čer T├╝rk beyleriyle birlikte bu orduyu da Ere─čli suyu k─▒y─▒s─▒nda yok etti. 1101 y─▒l─▒nda ├╝├ž ayr─▒ Ha├žl─▒ ordusuna kar┼č─▒ kazan─▒lan bu ba┼čar─▒lar, T├╝rkleri AnadoluÔÇÖdan s├Âk├╝p atmay─▒ hedefleyen Ha├žl─▒ hareketini durdurdu. ─░stanbulÔÇÖdan SuriyeÔÇÖye giden yol, hem Bizans hem de bat─▒ d├╝nyas─▒n─▒n Ha├žl─▒ ordular─▒na kapanm─▒┼č oldu.

E─čer bu yol kapanmasa idi; Antakya, Urfa ve Kud├╝sÔÇÖte kurulan Ha├žl─▒ devlet├žiklerinin zaman i├žinde bertaraf edilmesi de m├╝mk├╝n olamazd─▒. Tarihte ├žok m├╝him ve hayat├« bir nokta olmas─▒ sebebiyle, K─▒l─▒├žarslan ve arkada┼člar─▒n─▒n bu zaferi, M. ├ékif taraf─▒ndan ├çanakkale zaferiyle mukayese edilir ve ├çanakkale ┼čehidine ┼č├Âyle hitap edilir:

Sen ki, son ehl-i salîbin kırarak savletini,
┼×ark─▒n en sevgili sult├ón─▒ Sal├óhadd├«nÔÇÖi,
K─▒l─▒├žarslan gibi icl├óline ettin hayran…
Sen ki, ─░sl├ómÔÇÖ─▒ ku┼čatm─▒┼č, bo─čuyorken h├╝sran,
O demir ├ženberi g├Â─čs├╝nde k─▒r─▒p par├žalad─▒n…

Bize b├╝y├╝k bir ders de, birlik-beraberlik ├╝zerinedir.

Ana Ha├žl─▒ Ordusu geldi─činde, di─čer beylikler K─▒l─▒├žarslanÔÇÖla ittifak etmediler. Bu orduyu durdurmak m├╝mk├╝n olamad─▒. Ard─▒ndan daha kalabal─▒k ordular geldi─činde ise, Anadolu m├╝sl├╝man beylikleri birle┼čtiler ve daha b├╝y├╝k bir bel├óy─▒ imh├ó ettiler…

─░sl├óm d├╝nyas─▒nda m├╝thi┼č i├ž kar─▒┼č─▒kl─▒klar─▒n─▒n ve d├╝┼čmanla orant─▒s─▒z bir kuvvet dengesinin ya┼čand─▒─č─▒ g├╝n├╝m├╝ze bir ba┼čka ders ise; y├╝z binlerce yamyam ├žapulcuya kar┼č─▒, m├╝c├óhidlerin asla ├╝mitsizli─če kap─▒lmay─▒p, m├╝cadeleden geri durmamalar─▒d─▒r.

Zira hil├ól ehlinin; ÔÇťAllah n├╗runu tamamlayacakt─▒r!ÔÇŁ ├óyetine g├Ân├╝lden tam bir ├«manlar─▒ vard─▒r!.. 15 TemmuzÔÇÖda da asla yeÔÇÖse kap─▒lmay─▒p; tanka, F16ÔÇÖya kafa tutan kahraman halk─▒m─▒z; Alparslanlar─▒n, K─▒l─▒├žarslanlar─▒n torunlar─▒d─▒r!..

“Bu yaz─▒ www.yuzaki.com yay─▒n─▒d─▒r.”