OSMANLIÔÇÖDA E─×─░T─░M NASIL BA┼×LARDI?

YAZAR : Hayrettin DURMU┼× hayrettindurmus@gmail.com

hayrettin-durmus-yuzakidergisi-eylul2015

├çocuk… Yeni a├žm─▒┼č tomurcuk. G├Âzleri y─▒ld─▒z, dilleri bal. Milletler i├žin istikbal. Gelece─čimizi em├ónet edece─čimiz ├žocuklar─▒m─▒z─▒n e─čitimi, anne karn─▒nda ba┼člar asl─▒nda. Babas─▒n─▒n kan─▒nda, annesinin can─▒nda hel├ól bir iklim ister ├žocuk. Mademki gelece─čimizi em├ónet edece─čiz ├žocuklar─▒m─▒za, ├Âyleyse hayata g├Âzlerini a├žmadan ba┼člamal─▒y─▒z ilgilenmeye. At─▒m─▒z, arabam─▒z, ba─č─▒m─▒z, bah├žemiz i├žin ├Âzel bak─▒m yapmaktan ka├ž─▒nmazken, g├Âzbebeklerimizi, ci─čerp├órelerimizi nas─▒l ihmal ederiz?

Osmanl─▒ b├╝y├╝k bir medeniyetin ad─▒. PeygamberimizÔÇÖe olan sevgisinden, h├╝rmetinden dolay─▒ as─▒rlarca S├╝rre Alay─▒ g├Ândererek hac yolculu─čunu ┼č├Âlene d├Ân├╝┼čt├╝ren, on binlerce insan─▒n ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒layan Osmanl─▒, kanad─▒ k─▒r─▒lan leyle─čin yaras─▒n─▒n sar─▒lmas─▒ i├žin hastah├óneler a├žmay─▒ da ihmal etmemi┼č. ├ť├ž k─▒ta, yedi denizde cihan─▒ nizamlayan o b├╝y├╝k devlet her ┼čeyi d├╝┼č├╝n├╝r de, ├žocuklar─▒ d├╝┼č├╝nmez mi? ─░┼čte; ┬ź├émin Alaylar─▒┬╗ par─▒ldayan bir k├╝lt├╝r hazinemiz…

├çocuk do─čar do─čmaz ak kunda─ča sar─▒l─▒r ve ismi konur. Civarda ahl├ók─▒yla tem├óy├╝z etmi┼č, huyu-suyu bilinen bir ki┼či isim babas─▒ olur ├žocu─čun. Ve sa─č kula─č─▒na ezan okur, sol kula─č─▒na k─ümet. ─░stenir ki; cef├ó yurdu olan d├╝nyaya g├Âzlerini a├žar a├žmaz YaratanÔÇÖ─▒n─▒n ad─▒n─▒ duysun, ┬źk─ül├╝ bel├ó┬╗daki ahdine uysun. AllahÔÇÖtan korkan, kuldan utanan bir insan olsun.

─░lkokula ba┼člad─▒─č─▒m g├╝n├╝ hat─▒rl─▒yorum da; rahmetli anneci─čim erkenden bizi kald─▒rm─▒┼č, ├Ânce besmele ├žektikten sonra;

ÔÇťRabbi yessir vel├ó tuassir rabbi temmim biÔÇÖl-hayr!ÔÇŁ du├ós─▒yla ba┼č─▒m─▒z─▒, g├Âz├╝m├╝z├╝ s─▒vazlam─▒┼č ve elimizden tuttu─ču gibi okula g├Ât├╝rm├╝┼čt├╝;

ÔÇťAllah zihninizi a├ž─▒k etsin yavrum!ÔÇŁ diye du├ó ettikten sonra ├Â─čretmene;

ÔÇťHoca; bu ├žocuk benim de─čil senin, ├Ânce All├óhÔÇÖa sonra sana em├ónet. Eti senin, kemi─či benim!ÔÇŁ diyerek b─▒rak─▒p gitmi┼čti s─▒n─▒fa. Y─▒llar sonra annemin bu hareketinin asl─▒nda; ┬ź├émin Alaylar─▒┬╗ndan kalma bir ├ódet oldu─čunu anlayacakt─▒m. Eskiden annelerimize; ┬źOsmanl─▒ kad─▒n┬╗ denilmesi bundan olsa gerek. S├Âz buraya gelmi┼čken Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n ┬ź├émin Alaylar─▒┬╗ndan bahsetmek isterim:

BESMELE ÇEKMEDEN YOLA ÇIKILMAZ

├çocuklar─▒n mahalle mekteplerinde okula ba┼člamas─▒n─▒n ilk ├Ârnekleri; 13. y├╝zy─▒la kadar uzanan belirli merasimlerle olurdu. ├çocu─ču okula ba┼člayacak aile ziyafetler verir, mektebin hocas─▒na hediyeler haz─▒rlan─▒rd─▒. Okuldaki di─čer ├Â─črencilere de ┼čeker, simit gibi yiyecekler da─č─▒t─▒l─▒rd─▒. Aileler ├žocuklar─▒n─▒n mektebe ba┼člama g├╝n├╝n├╝ kandillere denk getirmeye ├žal─▒┼č─▒rlard─▒. E─čer kandile denk gelmezse, ├žocuklar Pazartesi veya Per┼čembe g├╝nleri okula ba┼člarlard─▒. Pazartesi Hazret-i PeygamberÔÇÖin hayat─▒nda ├Ânemli olaylara sahne olan bir g├╝nd├╝ ├ž├╝nk├╝. Do─čdu─ču, hicret etti─či g├╝n… Per┼čembe de CumaÔÇÖn─▒n m├╝jdecisiydi. M├╝b├órek g├╝n├╝n ba┼člang─▒c─▒yd─▒. O y├╝zden Pazartesi ve Per┼čembe tercih edilirdi hay─▒rl─▒ i┼člerde.

Okula ba┼člayacak ├žocu─ču olan aile, evini ba┼čtan a┼ča─č─▒ temizler; temizlikten sonra da ailenin kad─▒nlar─▒, ├Â─črenci aday─▒ ├žocuklar─▒yla birlikte, hamama gidip y─▒kan─▒rlar ve hamam e─členceleri d├╝zenlerlerdi…

Okula gidecek ├žocuk, evin ├Ân├╝nde kendisini bekleyen s├╝slenmi┼č ata bindikten sonra t├Âren ba┼člard─▒. ─░l├óh├«ciler hep bir a─č─▒zdan;

ÔÇťT├Âvbe edelim zenbimize, / T├Âvbe ilallah, y├ó Allah! / Lutfunla bize merhamet eyle, / Aman Allah, y├ó Allah!ÔÇŁ dedikten sonra, onlar─▒ ├ómincilerin;

ÔÇť├ém├«n, ├óm├«n!..ÔÇŁ s├Âzleri takip ederdi.

├çocuk ata bindirildikten sonra, ┬ź├émin Alay─▒┬╗ y├╝r├╝meye ba┼člard─▒. Alay─▒n en ├Ân├╝nde, atlas yast─▒k ├╝zerinde s─▒rmal─▒ c├╝z kesesiyle elif-b├ó ta┼č─▒n─▒rd─▒. Arkas─▒ndan da ba┼č─▒n─▒n ├╝zerinde, ├žocu─čun okulda oturaca─č─▒ minder ve ┬źelif-b├ó┬╗y─▒ koyaca─č─▒ rahleyi ta┼č─▒yan birisi giderdi. Bu iki ki┼čiyi ata binmi┼č ├žocuk takip eder; arkas─▒ndan da mektep hocas─▒, hocan─▒n yard─▒mc─▒lar─▒, il├óh├«ciler ve ├óminciler gelirdi.

┬ź├émin Alay─▒┬╗ il├óh├«ler e┼čli─činde okulun ├Ân├╝ne gelince; okul hocas─▒n─▒n yard─▒mc─▒lar─▒ndan biri, ├Â─črenciyi elinden tutarak okula g├Ât├╝r├╝rd├╝. Mektepten i├žeri giren ├žocuk, hocas─▒n─▒n elini ├Âpt├╝kten sonra hocan─▒n kar┼č─▒s─▒nda bulunan minderine otururdu. Besmele ├žeken hoca, c├╝zde alfabenin ilk harfi olan ┬źElif┬╗i g├Âstererek harfin ad─▒n─▒ y├╝ksek sesle s├Âylerdi. Ard─▒ndan da, hoca; ┬źBesmele-i ┼čer├«f┬╗i takiben elif harfini g├Âsterir ve ilk dersini verirdi. Mahalle mekteplerinde genellikle imamlar ve m├╝ezzinler verirlerdi bu ilk dersi. ┬ź├émin Alaylar─▒┬╗ eski devirlerde k─▒saca b├Âyle olur ve ├žocuk ilk dersi bu ┼čekilde al─▒rd─▒. (┬ź├émin Alaylar─▒┬╗yla ilgili yaz─▒lar─▒ndan dolay─▒ Ahmet ├ťRG├ťPL├ť, ─░smail KARA, Ali B─░R─░NC─░ ve Vehbi T├ťLEKÔÇÖi vef├ó gere─či hat─▒rlamam─▒z gerekiyor.)

Tanzimat Ferman─▒ÔÇÖyla birlikte mahalle mekteplerinin ─▒slah─▒ g├╝ndeme geldi ve hayat─▒m─▒z─▒n di─čer alanlar─▒ndaki de─či┼čmelerle birlikte bu g├╝zel merasimimiz de yava┼č yava┼č unutulmaya ba┼čland─▒…

Destan ┼čairimiz rahmetli Niyazi Y─▒ld─▒r─▒m GEN├çOSMANO─×LU ne g├╝zel s├Âyler:

Emeklerken diz vurdu─čun, iz vurdu─čun her yerde,
Ayaklan─▒p atlad─▒─č─▒n e┼čiklere Bismill├óh!
Ak h├Âll├╝kler eleyip de beledi─čim can o─čul,
Ninnilere, destanlara, ko┼čuklara Bismill├óh!

Bu sat─▒rlar─▒n yazar─▒; ├žocuklar─▒m─▒za okulu sevdirmek isteyen anne-babalar─▒n, ├Â─čretmenlerin, e─čitim uzmanlar─▒n─▒n ve yetkililerin; ┬ź├émin Alaylar─▒┬╗ndan ├Â─črenecekleri ├žok ┼čey var diye d├╝┼č├╝n├╝r. Siz ne dersiniz?