Y├ľNET─░MDE BA┼×ARININ ALTIN KURALLARI

YAZAR : Ahmet Z─░YLAN

─░nsano─člu, toplum i├žinde ya┼čar. Yaln─▒z ya┼čayamaz. Aile, k├Ây, mahalle, ┼čehir, devlet… Bu topluluklar da bir nizam ister. O nizam─▒ verecek, insanlar─▒ sevk ve idare edecek idarecilere ihtiya├ž var.

Devlet gibi, firma ve ┼čirketler de bir organizasyondur ve onlar─▒n da ba┼čar─▒s─▒ g├╝zel idare edilmelerine ba─čl─▒d─▒r.

─░darecilik, y├Ânetebilme kabiliyeti bir Allah vergisi… Baz─▒ insanlarda farkl─▒ farkl─▒ ┼čekillerde idarecilik vasf─▒ geli┼čiyor. Fakat baz─▒ insanlarda hi├ž olu┼čmuyor. Onlar ikinci, ├╝├ž├╝nc├╝, d├Ârd├╝nc├╝ adam olma ├Âzelli─čini ta┼č─▒yabiliyor.

Takd├«r-i il├óh├«…

Herkes bir numaral─▒ idareci olma ├Âzelli─činde olsa, kim kime t├ób├« olurdu ki!

Fakat her baba bir aile y├Ânetecek kadar idare sanat─▒n─▒ bilmek zorunda.

Her hoca, s─▒n─▒f─▒na s├Âz ge├žirecek kadar idarecilikten anlamak mecburiyetinde.

K├╝├ž├╝k bir esnaf da; ├ž─▒ra─č─▒n─▒ yahut tezg├óhtar─▒n─▒ nas─▒l ba┼čar─▒ya sevk edece─čini bilmeli. ├ľnce kendi ya┼čant─▒s─▒n─▒, davran─▒┼člar─▒n─▒ kontrol etmeli, sessiz vaiz olmal─▒. Mesel├ó, sigara i├žen bir idareci; maiyetindekilere; ┬źSigara zararl─▒d─▒r!┬╗ dese de ba┼čar─▒l─▒ olamaz.

─░darecilik, idare eden, herkesi toparlayan, bir bak─▒ma onlara ├žobanl─▒k yapan anlam─▒nda… Had├«s-i ┼čerifte;

ÔÇťHepiniz ├žobans─▒n─▒z ve hepiniz g├╝tt├╝klerinizden sorumlusunuz… Erkek, ailesinin ├žoban─▒d─▒r ve s├╝r├╝s├╝nden sorumludur. Kad─▒n, kocas─▒n─▒n evinin ├žoban─▒d─▒r ve s├╝r├╝s├╝nden sorumludur.ÔÇŁ (Buh├ór├«, Ves├óy├ó, 9; M├╝slim, ─░m├óre, 20) buyurulmu┼čtur.

├çoban ve s├╝r├╝ ifadeleri, T├╝rk├žede bazen kullan─▒ld─▒─č─▒ gibi k├Ât├╝ anla┼č─▒lmamal─▒. Burada;

ÔÇťBir ├žoban nas─▒l g├╝tt├╝klerinden mesÔÇśul ise; hepiniz, idareniz alt─▒ndakilerden ├Âyle sorumlusunuz. Onlar─▒n hepsi size zimmetli. Zimmetli oldu─čuna g├Âre, onlara sahip olacaks─▒n─▒z. Onlar─▒ u├žuruma de─čil, faydal─▒, g├╝zel y├Ânlere sevk edeceksiniz. E─čer onlar─▒ ziyan ederseniz, hesap vereceksiniz!ÔÇŁ denmek isteniyor.

Mesele bu kadar m├╝him.

Baba, evl├ód─▒ndan mesÔÇśul… Bu sebeple ├óhirette; evl├ód─▒n─▒ g├╝zel g├╝demeyen, sevk ve idare edemeyen babalar, evl├ótlar─▒ndan ka├žacak. Her sorumlu ├Âyle…

D├╝nyev├« ba┼čar─▒lar i├žin de idarecilik sanat─▒n─▒ bilmek ┼čart.

O h├ólde, idarecili─čin vas─▒flar─▒n─▒ bilmek ve uygulamak herkese l├óz─▒m.

Peki, bir idarecinin vas─▒flar─▒ neler olmal─▒?

ÔŚć─░dareci ak─▒ll─▒ olmal─▒. ├çok y├╝ksek IQ sahibi olmas─▒ da ┼čart de─čil. ─░darecinin akl─▒, b├╝t├╝n ak─▒llardan istifade edebilmeyi bilen bir ak─▒l olmal─▒. Bazen ├Âyle zek├ólar oluyor ki, kendi akl─▒ndan bile istifade edemiyor. ─░darecide; g├Ârd├╝klerini, duyduklar─▒n─▒, dinlediklerini muhakeme edip, kendi karar─▒n─▒ belirleyebilecek, inisiyatif alabilecek bir ak─▒l olmal─▒… ─░darecinin b├Âyle bir akl─▒ olmazsa; idare edemez, idare edilir. Kararlar z├óhiren onun a─čz─▒ndan ├ž─▒kar. Fakat; hep ├ževresinin, dan─▒┼čmanlar─▒n─▒n, hatt├ó bazen rakiplerinin dediklerini uygulamaktan ├Âteye ge├žemez. Tek ba┼č─▒na ak─▒l, muhakeme yetmez. Bilgi l├óz─▒m, bilgi edinmek i├žin ├žal─▒┼čmak l├óz─▒m.

ÔŚć─░dareci ├žal─▒┼čkan olmal─▒. ├çal─▒┼čarak kendini geli┼čtirmeli. Y─▒lmadan, azimle ├žal─▒┼čmak, akl─▒ ve anlay─▒┼č─▒ da geli┼čtirir.

Nerede, hangi konuda idarecilik yap─▒yorsa, o hususta; gereken ki┼čilerden ders almal─▒, seminerlere gitmeli, kitaplar okumal─▒, o mevzuyu daha iyi bilmeli, o i┼čin uzman─▒ olmal─▒. E─čer i┼či bilmezse, idareci olamaz. ─░ster ├žobanl─▒k, ister generallik yaps─▒n. ─░ster bir fabrikada y├Ânetici, ister CEO olsun… ─░sterse bir okulda ├Â─čretmen veya m├╝d├╝r; ne olursa olsun; i┼čini iyi bilecek.

Bildi─čin i┼č kolayd─▒r; en zor i┼č, bilmedi─čindir.

─░nsan; ne kadar u─čra┼čsa her ┼čeyi kendisi bilemez. O h├ólde, bilenlere dan─▒┼čmas─▒, bilenlerden bir ekip olu┼čturmas─▒, isti┼č├óre ile hareket etmesi l├óz─▒md─▒r.

ÔŚć─░dareci ad├óletli olmal─▒.

Ad├ólet, liy├ókate ve ehliyete de─čer vermek demektir. E─čer idareci, ekibini olu┼čtururken, maiyetindekileri se├žerken; liy├ókate, ehliyete bakmaz da, sadece kendisini seven ve ├Âven ki┼čileri etraf─▒na toplarsa, ad├óletten sapar.

Kimse, idare etti─či ki┼čileri ├Âv├╝p g├Âklere ├ž─▒karmamal─▒.

Bir insana s├╝rekli;

ÔÇťHakl─▒s─▒n─▒z, siz ne derseniz do─črudur.ÔÇŁ dersen, insan bir m├╝ddet sonra ┼č─▒mar─▒r, havalan─▒r. G├╝zel bir i┼č yapana da te┼čekk├╝r edilmelidir.

Tam tersi de olmamal─▒:

Mesel├ó ├žocu─čunu, ├Â─črencisini veya maiyetinde ├žal─▒┼čan─▒n─▒ durmadan;

ÔÇťBir ┼čey bilmiyorsun, sen zaten bir halt─▒ beceremezsin.ÔÇŁ dersen onu da ezersin.

Bunlar da idarecili─čin ince ayarlar─▒ndan.

─░dareci de bir insan oldu─ču i├žin; kendisine hakk─▒ s├Âyleyecek, kendisini yanl─▒┼čtan ├ževirecek, do─čruya sevk edecek dan─▒┼čmanlar─▒, isti┼č├óre edece─či dostlar─▒ olmal─▒.

ÔŚć─░dareci; ┼čefkatli, merhametli, ad├óletli, becerikli, cesaretli, bilgili, dikkatli, dir├óyetli, m├╝tev├óz─▒, emin, g├╝ler y├╝zl├╝ ve tatl─▒ s├Âzl├╝ olmal─▒.

─░dareci; idaresi alt─▒nda olanlar─▒n kendisine zimmetli oldu─čunu hi├ž unutmayacak. Mesel├ó, bir idareci; talebesini, ├žal─▒┼čan─▒n─▒ evl├ód─▒ gibi bilecek. ├çal─▒┼čan─▒yla b├╝t├╝n m├╝nasebeti; emir ya─čd─▒rmak olmayacak, ara s─▒ra da h├ól-hat─▒r soracak. ├çoluk-├žocu─čunu, aile efr├ód─▒n─▒, derdini, problemini bilecek. Bunlar─▒ takip edecek, geli┼čmeleri sorup ├Â─črenecek. Bunlar g├Ân├╝l al─▒c─▒, kalp kazan─▒c─▒ davran─▒┼člard─▒r. Bir hocan─▒n, patronun, ├ómirin b├Âyle h├ól-hat─▒r sormas─▒ndan, ilgilenmesinden; idaresi alt─▒ndakiler ├žok memnun olur.

Benim ├žok tavsiye etti─čim bir ba┼čka husus; idarecilerin zaman zaman ├žal─▒┼čanlar─▒yla beraber, onlar─▒n yedi─či yemekten yemeleridir. Daha ├Ânce bir yaz─▒m─▒zda anlatm─▒┼čt─▒m; askerde sevilen ba┼čar─▒l─▒ bir kumandan, askerle birlikte karavanay─▒ i┼čtahla yemi┼č, bu askere ve bana b├╝y├╝k bir moral olmu┼čtu.

Bu gibi samim├« davran─▒┼člar, maiyetindekilerin ho┼čuna gider.

ÔÇťBu bizim ba┼č─▒m─▒zdaki de bizim gibi bir adam. Ne kadar da m├╝tev├óz─▒. Bizimle birlikte yemek yiyor.ÔÇŁ derler. O g├╝n i┼č├žilerin bayram─▒ olur. Bunu i┼č├ži olmayan bilmez. Tepeden bakanlar, onlar─▒n i├ž d├╝nyalar─▒n─▒ g├Âremez.

ÔŚćTev├ózu ve vakar dengesi. ─░dareci ayn─▒ zamanda, vak├╗r olmay─▒ da bilecek. Onun-bunun yan─▒nda gevezelik eden, ona-buna yersiz ┼čakalar yapan ki┼či, vakar─▒n─▒ kaybeder. S├Âz├╝n├╝n tesiri d├╝┼čer.

Hazret-i ├ľmer;

ÔÇťFazla g├╝lmeyi terk edene heybet bah┼čedilir. Mizah─▒ terk edene izzet bah┼čedilir.ÔÇŁ buyuruyor. L├óub├ól├« denmeyecek kadar m├╝tev├óz─▒ ve ilgili, kibirli denilmeyecek kadar da mesafeyi koruyan, makam─▒n─▒n gerektirdi─či a─č─▒rl─▒─č─▒ sergileyen bir ki┼či olmak gerekir.

ÔŚćYumu┼čakl─▒k ve sertlik dengesi. Ayn─▒ ┼čekilde; ├žok yumu┼čakl─▒k, ├žok sertlik kadar k├Ât├╝. Asl─▒nda sertlik hi├ž olmayacak. ├ľfkelenmek yok. ─░dareci ├Âfkeyi yenmi┼č bir insan olacak.

├ľfke, beceriksizlik ve ba┼čar─▒s─▒zl─▒k al├ómetidir. Ne yapaca─č─▒n─▒ bilmedi─či i├žin ta┼čar, k├Âp├╝r├╝r, ne s├Âyledi─činden de haberi olmaz. ─░yi bir idareci, hi├ž ├Âfkelenmez.

Bir belediye ba┼čkan─▒na bunu s├Âyledim;

ÔÇťÔÇô─░yi bir ba┼čkan hi├ž ├Âfkelenmez. ├ľfkelenme!ÔÇŁ dedim.

Dedi ki:

ÔÇťÔÇôBaz─▒s─▒na da ├Âfkelenmeden anlatam─▒yorsun. ─░ll├ó bir ┼čeye ├Âfkeleneceksin. Nas─▒l olsa ├Âfkelenmedi diye ayn─▒ kabahati yine yap─▒yor.ÔÇŁ

Dedim ki:

ÔÇťÔÇô├ľyle bir durum oldu─ču zaman ├Âfkelenmi┼č gibi yapacaks─▒n. Yani rol yapacaks─▒n. Yine ├Âfkelenmeyeceksin. ├ç├╝nk├╝ ├Âfkelenmek kendine zarard─▒r.ÔÇŁ

ÔŚć─░dareci, takip ve kontrol duygusuna sahip olacak.

Bir i┼č adam─▒, bir sporcu, bir satran├ž oyuncusu ne yapar? Daima rakibini kollar, onun hamlelerini d├╝┼č├╝n├╝r.

Bundan sonraki hamlesi ne olur?

Bundan sonra ne yapar?

Ben ┼č├Âyle hareket etsem, o nas─▒l cevap verir?

Bunlar─▒ d├╝┼č├╝n├╝p takip etmek gerekir. Oyunda bir ta┼č─▒ de─čil, b├╝t├╝n ta┼člar─▒ d├╝┼č├╝nmek gerekti─či gibi; i┼č sahas─▒nda da, bir pencereden de─čil, her pencereden, bir y├Ânden de─čil her y├Ânden bakabilen, bir olay veya bir i┼čin on ├že┼čidini d├╝┼č├╝n├╝p en iyisini yapan, m├╝kemmel idareci olur.

Ben askerde kumandan─▒m─▒z olan Mehmet KURDALÔÇÖdan ├žok ┼čey ├Â─črendim. Hem ├žok sert, hem de ├žok tatl─▒ bir adamd─▒. Daha ├Ânce de yazm─▒┼čt─▒k:

K─▒┼člada n├Âbet├ži oldu─ču g├╝n beni yan─▒na ├ža─č─▒r─▒r, ├žay i├žirir, sohbet ederdi. Bu arada b├Âl├╝kte olup biteni ├Â─črenirdi. Sonra bunlar─▒ bilmeyen te─čmenleri azarlard─▒. Te─čmenler de bana gelir k─▒zarlard─▒. Ben de onlara; ÔÇťSiz de komutan gibi yap─▒n, askerin aras─▒na kar─▒┼č─▒n. Sohbet edin, ├Â─črenin.ÔÇŁ demi┼čtim.

Bu Mehmet KURDALÔÇÖdan b├╝t├╝n asker hem ├žok korkar, hem de onu ├žok severdi. ─░┼čte sertlik ve yumu┼čakl─▒k dengesi. Adam ├žal─▒┼čkand─▒. ─░┼čini severdi. Herkesle ilgilenir, b├╝y├╝k-k├╝├ž├╝k her meseleyi ├ž├Âzerdi. O kadar ki, birini g├Âr├╝r, elbisesi dar; di─čerini g├Âr├╝r, elbisesi bol;

ÔÇťGit falancayla elbiseni de─či┼č!ÔÇŁ der, ikisinin de g├╝zel g├Âr├╝nmesini sa─člard─▒.

B├Âl├╝kte meydana gelen h├ódiseleri, g├╝nah-sevap defteri dedi─či bir deftere yazard─▒. Bir hata i┼člendi─činde, ba─č─▒r─▒p ├ža─č─▒rmaz, o an, sadece tel├ófisi i├žin ne yap─▒lmas─▒ gerekti─čini s├Âylerdi. Fakat birka├ž g├╝n sonra, er├ót─▒ toplar yine g├╝nah-sevap defterini ├ž─▒kar─▒r;

ÔÇťFil├ón g├╝n ┼č├Âyle bir hata olmu┼čtu. Onu yapan fil├ón adam idi, ona teess├╝f ederim.ÔÇŁ derdi. Herkesin i├žinde…

ÔÇťFil├ón yerde g├Ârd├╝m, n├Âbet├ži i┼čine ├žok dikkat ediyordu. Ona te┼čekk├╝r ederim.ÔÇŁ

Ba┼čar─▒l─▒lara ├že┼čitli m├╝k├ófatlar ayarlar, verirdi. Yanl─▒┼č yapan─▒ cezaland─▒r─▒r, en az─▒ndan bir teess├╝f ederdi. O teess├╝f, cezaland─▒rma demekti.

Her i┼čle ilgilenirdi; yemek, yatak, temizlik… Her ┼čeyi kontrol ederdi. ─░┼čte biz ona, idareci diyoruz. Ger├žek idareci maiyetindekilerin iyili─či i├žin elinden geleni yapar.

ÔŚć─░darecinin h├ódiseler kar┼č─▒s─▒nda sab─▒rl─▒ olmas─▒ ┼čart. Nas─▒l d├«nimizde, tebli─čde, mus├«betler kar┼č─▒s─▒nda Rabbim sab─▒r tavsiye ediyorsa; i┼č hayat─▒nda da sab─▒r ┼čart. Bir olumsuz geli┼čme kar┼č─▒s─▒nda hemen kendisini hel├ók etmeyecek. ├éyet-i ker├«mede; ┬ź├ľfkelerini yutarlar.┬╗ buyuruluyor. ─░dareci de ├Âfkelense bile ├Âfkesini yutacak. Sabredecek, so─čukkanl─▒ olacak, d├╝┼č├╝necek, b├Âyle yaparsa i┼čler hep kendili─činden yoluna girer.

ÔŚć┼×ik├óyet yok!

┼×ik├óyet, sonunda insan─▒ bezdirir. Bir idareci maiyetinden, bir i┼č adam─▒ i┼činden, bir ├Â─čretmen ├Â─črencisinden ┼čik├óyet etmeye ba┼člam─▒┼čsa, orada i┼č bitmi┼čtir. Ki┼činin pili bitmi┼č demektir. ┼×evki ka├žm─▒┼č, o i┼či yapt─▒racak sevgi ve arzu t├╝kenmi┼č demektir. Ki┼či bu duruma geldi─činde hi├žbir i┼č yapmadan;

┬źL├ó havle vel├ó kuvvete ill├ó bill├óhiÔÇÖl-aliyyiÔÇÖl-az├«m┬╗ demeli, abdest al─▒p iki rek├ót namaz k─▒lmal─▒ ve ├žok ├žok du├ó etmelidir. Asla ┼čik├óyet, k├╝f├╝r, beddu├ó etmemelidir, rahatlayana kadar i┼č yapmamal─▒ veyahut ba┼čka bir i┼čle kendini dinlendirmelidir.

Me┼čhur ┼čik├óyet l├óflar─▒ vard─▒r. Mesel├ó;

┬źZaman bulam─▒yorum! ├çok yo─čunum! Bu kadar da olmaz ki! ┼×├Âyle yapt─▒lar, b├Âyle yapt─▒lar, buna tahamm├╝l edilir mi!┬╗

Bir arkada┼č─▒m;

ÔÇťAmerikaÔÇÖda okulda; ┬źZaman─▒m yetmiyor!┬╗ demek s─▒n─▒fta kalmak sebebi.ÔÇŁ derdi. Zaman─▒n─▒ da yetireceksin, g├╝n├╝n├╝ de yetireceksin, tahamm├╝l├╝n├╝ de yetireceksin. Bizde de b├╝y├╝k imtihanlarda en b├╝y├╝k mesele, zaman─▒ yeti┼čtirmek. Sorular─▒ bilse de zaman─▒ yeti┼čtiremeyen, hi├žbir hak iddia edemez.

Her ┼čeyin ├╝zerinde durabilirsen idarecisin. E─čer sen onlar─▒ idare edemezsen, sen idare edilen olursun. Bu gayret, ─▒srar, ├žal─▒┼čkanl─▒k, sab─▒r vs. nereden gelecek?

ÔŚć─░dareci; mutlaka i┼čini, sanat─▒n─▒, ├žal─▒┼čan─▒n─▒, talebesini… sevmeli. Eli a├ž─▒k ama savurgan olmamal─▒.

─░dare etmek i├žin, herkesi seveceksin. Sevmezsen her ┼čeyden s─▒k─▒labilirsin. Sevmeyi bileceksin. Gururlu, kibirli, kendini be─čenmi┼č insan; sevemez. Kendini be─čenmek, kendini ├Âvmek yok.

─░nsanlar─▒n en m├╝kemmeli olan Hazret-i Peygamber ne buyuruyor:

ÔÇť├ľv├╝nme yok…ÔÇŁ

─░dareci; m├╝tev├óz─▒ oldu─ču i├žin, kendini kimseden ├╝st├╝n g├Ârmeyecek. Makam─▒n─▒n a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒ koruyacaks─▒n, fakat i┼č d─▒┼č─▒nda da herkesle tatl─▒ ge├žineceksin. ─░nsanlar─▒n ihtiya├žlar─▒n─▒ g├Âreceksin. Onlar─▒ seveceksin, bu sevgiyle onlar─▒ ├žal─▒┼čt─▒racaks─▒n.

ÔŚć─░dareci; tutarl─▒, sistemli ve cidd├« olmal─▒.

Sistem uygulayacaks─▒n, sistem kuracaks─▒n. L├ó├žka olmayacak. Verdi─čin s├Âze ve saatine dakik olacak, tutars─▒zl─▒k sergilemeyeceksin. Bir g├╝n erken, bir g├╝n ge├ž de─čil; her g├╝n ciddiyetle ayn─▒ saatte i┼činin ba┼č─▒nda olacaks─▒n. Sen onda, on birde gelirsen, yard─▒mc─▒n da dokuzda gelir, onda gelir. Hi├žbir i┼č ray─▒nda gitmez.

Eski emniyet m├╝d├╝rlerinden me┼čhur Say─▒n Sadettin TANTAN ile ├žok yak─▒n arkada┼č─▒ emniyet m├╝d├╝rlerinden Say─▒n Osman ├çAPALI ayr─▒ ayr─▒ dairelerde m├╝d├╝r iken; ikisi ayn─▒ dairede, Tantan m├╝d├╝r, ├çapal─▒ da m├╝d├╝r yard─▒mc─▒s─▒ olur. Tantan, aralar─▒ndan su s─▒zmayan arkada┼č─▒ ├çapal─▒ÔÇÖya;

ÔÇťBug├╝nden sonra; i┼člerimizde dakik olaca─č─▒z, kepenkleri zaman─▒nda a├žaca─č─▒z, mesai saatinde arkada┼čl─▒k bitti!ÔÇŁ der.

─░┼č ciddiyeti!

Rahmetli Musa TOPBA┼× EfendiÔÇÖden duymu┼čtum:

ÔÇťFalanca me┼čhur bir i┼č adam─▒n─▒n d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝n├╝ be─čenmeyiz. Fakat; i┼č ciddiyetini, erken kalkmas─▒n─▒, dakikli─čini, insan sarrafl─▒─č─▒n─▒ takdir ederiz.ÔÇŁ demi┼čti.

─░darecinin vas─▒flar─▒ b├Âyle.

Bu vas─▒flar; bir i┼č adam─▒nda, bir idarecide, bir ├Â─čretmende mevcut olursa, o ki┼či ba┼čar─▒l─▒ olur. Ba┼čar─▒l─▒ bir idarecinin oldu─ču yerde; birlik olur, birlik olan yerde dirlik. Dirlik olan yerde ba┼čar─▒ olur.

En m├╝kemmel idareci, Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖdir. OÔÇÖnda b├╝t├╝n g├╝zel vas─▒flar; aile hayat─▒nda da vard─▒. ─░┼č hayat─▒nda da vard─▒. Kumandanl─▒─č─▒nda da, ├Â─čretmenli─činde de vard─▒. En g├╝zelini O yap─▒yordu. E─čer biz de OÔÇÖnun ├╝mmeti olursak, yolundan gidersek biiznill├óh muvaffak oluruz.

Rabbim herkesi bu vas─▒flara h├óiz ba┼čar─▒l─▒ bir idareci eylesin. MesÔÇś├╗liyetlerinden k─▒y├ómette y├╝z├╝n├╝n ak─▒yla ├ž─▒kabilecek; idaresi alt─▒ndakileri sevk etti─či hay─▒rlarla, amel defteri sevaplarla dolan bahtiyar kullar─▒ndan eylesin. ├ém├«n.