AHISKALI AL─░ HAYDAR EFEND─░

YAZAR : Can ALPG├ťVEN├ç alpguvenc@gmail.com

Ali Haydar Efendi; tar├«kata girmek isteyenlerin, miza├žlar─▒n─▒n bu yolda s├╝l├╗k etmeye ist├«datl─▒ olup olmad─▒─č─▒n─▒ ├Â─črenmek i├žin, o kimselere;

ÔÇťÔÇô┼×imdiye kadar ├žok fazla sevdi─činiz, de─čer verdi─činiz bir ┼čey var m─▒?ÔÇŁ diye sorarm─▒┼č.

Ki┼či mesel├ó;

ÔÇťÔÇôAt─▒m─▒ ├žok seviyorum!ÔÇŁ gibi bir cevap vermi┼č dah├« olsa;

ÔÇťÔÇôSenden m├╝rid olur.ÔÇŁ der, onu ihvanl─▒─ča kabul edermi┼č.

ÔÇťÔÇôHay─▒r efendim, ┼čimdiye kadar hi├žbir ┼čeyi husus├« olarak ├žok sevmedim.ÔÇŁ derse, o ki┼čiyi m├╝ridli─če kabul etmez;

ÔÇťÔÇôBir ┼čeyi ├žok sev de ├Âyle gel!ÔÇŁ dermi┼č.

D├╝nyev├« ba─člar─▒n─▒ teke indiren ki┼činin, ondan kurtulup ilgisini All├óhÔÇÖa y├Âneltmesinin daha kolay olaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝rm├╝┼č.

***

Bu ay sizlere;

ÔÇť─░nsano─člu, hel├ól ile haram─▒ a─čz─▒ ile ay─▒rt edemez. ─░nsan i├žin hel├ólinden pi┼čirilmi┼č tavu─čun tad─▒ ile ├žal─▒nm─▒┼č tavu─čun tad─▒ ayn─▒d─▒r. Haram ile hel├ólin aras─▒n─▒ ancak ┼čer├«at ay─▒r─▒r!ÔÇŁ diyerek; KurÔÇÖ├ón ve Had├«sÔÇÖin emirlerine t├ób├« olman─▒n ehemmiyetine vurgu yapan bir ┬źG├Ân├╝l Sultan─▒┬╗n─▒, padi┼čah huz├╗runda yap─▒lan ilm├« derslerde bulunmu┼č b├╝y├╝k bir din ├ólimimizi, Ah─▒skal─▒ Ali Haydar EfendiÔÇÖyi tan─▒tmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒m.

S├ťREKL─░ G├ľZ HAPS─░NDE!

Ali Haydar Efendi, 1866 y─▒l─▒nda BatumÔÇÖun Ah─▒ska kazas─▒nda d├╝nyaya geldi. Babas─▒, Molla n├óm─▒yla m├óruf Mehmed ┼×erif EfendiÔÇÖydi. ─░ki ya┼č─▒ndayken babas─▒n─▒, d├Ârt ya┼č─▒ndayken annesini kaybeden Ali Haydar Efendi; Ah─▒skaÔÇÖda ba┼člad─▒─č─▒ tahsiline -1894ÔÇÖte ErzurumÔÇÖa hicret ettikten sonra- Bak─▒rc─▒ MedresesiÔÇÖnde devam etti. Daha sonra ─░stanbulÔÇÖa gelerek Fatih CamiiÔÇÖndeki derslere kat─▒ld─▒. 1901ÔÇÖde, hocas─▒ ├çar┼čambal─▒ Ahmed Hamdi EfendiÔÇÖden ic├ózet ald─▒. Ali Haydar Efendi; 1906ÔÇÖda Medreset├╝ÔÇÖl-Kud├ótÔÇÖtan (kad─▒ yeti┼čtiren medrese) mezun olduktan sonra, Fatih CamiiÔÇÖnde talebe okutmaya ba┼člam─▒┼č, k─▒sa zamanda Fatih dersi├ómlar─▒ aras─▒nda yer alm─▒┼čt─▒.

Ali Haydar Efendi; derin ilmi ve kuvvetli hitabet g├╝c├╝n├╝n de tesiriyle, 1915 MartÔÇÖ─▒nda ┼čeyh├╝lisl├óml─▒k b├╝nyesinde kurulan ┬źTel├«f-i Mes├óil Heyeti┬╗ reisli─čine tayin edilmi┼č, bu g├Ârevi s─▒ras─▒nda MecelleÔÇÖyi ikmal i├žin kurulan komisyonda vazife alm─▒┼čt─▒. Bir g├╝n vazifeli olarak gitti─či Band─▒rmaÔÇÖda, Merkez CamiiÔÇÖnde vaaz ettikten sonra, Band─▒rmal─▒ ┼×eyh Ali R─▒za Bezzaz Hazretleri ile tan─▒┼čm─▒┼č, bil├óhare kendisine intis├ób etmi┼čti. Ali Haydar Efendi, 1917ÔÇÖden itibaren; huzur dersleri* ba┼č muhatapl─▒─č─▒na da getirilmi┼č; bu hizmeti, saltanat─▒n kald─▒r─▒lmas─▒na kadar s├╝rm├╝┼čt├╝. D├Ârt padi┼čah zaman─▒nda bilfiil vazife g├Âren ve Sultan II. Abd├╝lhamidÔÇÖin husus├« iltifatlar─▒na mazhar olan Ali Haydar Efendi, Cumhuriyet sonras─▒ s├╝rekli g├Âz hapsinde tutulmu┼čtur. Kimileri; onun ilmi, cesareti ve dir├óyetinden ├žekinmi┼čti!

FET─░H S├ŤRES─░ÔÇÖN─░N KER├éMET─░!

Bir ak┼čam├╝st├╝ idi… Ali Haydar EfendiÔÇÖnin kap─▒s─▒, sivil k─▒yafetli ├╝├ž emniyet mensubu taraf─▒ndan ├žal─▒nd─▒. Eve giren memurlar, i─čneden ipli─če her ┼čeyi arad─▒lar. ┼×apka aleyhinde bir belge ele ge├žirmenin pe┼čindeydiler, ama bir ┼čey bulamam─▒┼člard─▒. Evde; d├óv├ó ile ilgili, ─░skilipli ├ét─▒f HocaÔÇÖn─▒n ┬źFrenk Mukallitli─či ve ┼×apka┬╗ isimli eserinden ba┼čka bir evrak(!)a rastlanmam─▒┼čt─▒. Yine de tevkif edildi. B├Âylece bir devrin ┼čecaatli hocas─▒na g├Âzda─č─▒ veriliyor, ┬ź─░ttihad ve Terakk├«┬╗ ├žetesine kafa tutan cesur adam, sindirilmeye ├žal─▒┼č─▒l─▒yordu. ┼×apka, i┼čin sadece bahanesiydi…

Ali Haydar Efendi; d├óv├ón─▒n karara ba─čland─▒─č─▒ 3 ┼×ubat 1926ÔÇÖya kadar, hapishane ile mahkeme aras─▒nda, kelep├želi ellerle gidip geldi. Kendisini yarg─▒layacaklar─▒n g├Âzlerine bir defa olsun, merhamet diler gibi bakmam─▒┼čt─▒. Karar gecesi Fetih S├╗resiÔÇÖni okuyor, her okuyu┼čta karyolas─▒na bir ├žizik at─▒yordu. Bir ara yan─▒ndakilere d├Ânerek;

ÔÇťR├╝yamda ┼čeyhimi g├Ârd├╝m. Bana 33 defa Fetih S├╗resiÔÇÖni okumam─▒ i┼čaret buyurdular. Bu vesile ile in┼č├óallah hal├ós bulaca─č─▒m─▒ telkin ettiler.ÔÇŁ demi┼čti. Karar, dedi─či gibi ├ž─▒kt─▒, beraat etti…

BU CAN BU YOLA ADANMI┼×!

Ali Haydar Efendi, b├╝t├╝n ├Âmr├╝n├╝; talebe yeti┼čtirmeye, k├╝fr├╝n kirletmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ zihinleri yeniden ─░sl├ómÔÇÖa kazand─▒rmaya adam─▒┼čt─▒. Ya┼č─▒n─▒n verdi─či yorgunlu─ču ya ders verirken ya da sohbet ederken unuturdu. Talebelerinden Emin SARA├ç Hoca, bir h├ót─▒ras─▒n─▒ ┼č├Âyle anlat─▒yor:

Ders i├žin Ali Haydar EfendiÔÇÖnin tekkesine gidiyor, kendisinden Molla H├╝srevÔÇÖin ┬źMirÔÇś├ót┬╗─▒n─▒ okuyordum. Bir gidi┼čimde, ├╝st├ód─▒ a┼č─▒r─▒ derecede yorgun buldum. De─čil ders takr├«rine, konu┼čmaya bile mec├óli yoktu. O g├╝n;

ÔÇťÔÇôEvl├ód─▒m, bundan sonra ders okutamayaca─č─▒m; senin de g├Ârd├╝─č├╝n gibi s─▒hhatim m├╝sait de─čil!ÔÇŁ dediler. Ses tonundan, ders okutamay─▒┼č─▒n─▒n ─▒st─▒rab─▒ hissediliyordu. Bu beyan─▒ ├╝zerine;

ÔÇťÔÇôPeki Hocam!ÔÇŁ dedim, m├╝saade isteyerek ayr─▒ld─▒m, ├ť├žba┼č MedresesiÔÇÖne gittim.

H├ódiseden bir g├╝n sonra, saat sabah─▒n sekiziydi. Medresenin bir odas─▒nda ders m├╝tal├óa ediyordum. Arkada┼člar─▒mdan biri gelip, ya┼čl─▒ bir han─▒m─▒n d─▒┼čar─▒da benimle g├Âr├╝┼čmek ├╝zere bekledi─čini s├Âyledi. Kap─▒ya ├ž─▒kt─▒─č─▒mda ne g├Âreyim? Ali Haydar Efendi ├╝st├ód─▒m─▒n han─▒m─▒! Hocam─▒n benimle g├Âr├╝┼čmek istedi─čini s├Âyledi:

ÔÇťÔÇôNe buyuracaklar acaba?ÔÇŁ diye merak i├žinde huz├╗runa vard─▒m. ┼×├Âyle buyurdular:

ÔÇťÔÇôEvl├ód─▒m, seni g├Ânderdikten sonra hastal─▒─č─▒m daha da a─č─▒rla┼čt─▒. ├ľyle ki g├Âzlerime uyku girmedi. ─░lmini gizleyenlerden olmaktan; ┬źHer kim ki, kendisine bildi─či bir mesele sorulur da cevap vermekten ka├ž─▒n─▒rsa, Allah Te├ól├ó, ona k─▒y├ómet g├╝n├╝ ate┼čten bir gem vurur.┬╗ (Tirmiz├«, ─░lim, 3) had├«sine muhatap olmaktan, ders okutamaman─▒n hesab─▒n─▒ verememekten korktum.

Bu can bu bedende iken, nas─▒l olur da bir t├ólib-i ilmi (ilim ├Â─črenmek isteyen kimseyi) reddederim! Bin├óenaleyh, ├óhir nefesimize kadar derse devam edelim. Bu can bu yola adanm─▒┼čt─▒r!ÔÇŁ

─░NSANLAR NEDEN ETRAFINDA?

1947 y─▒l─▒yd─▒… Ali Haydar EfendiÔÇÖnin ya┼č─▒ sekseni ge├žmi┼čti. O y─▒l hac engeli kalkm─▒┼č, mukaddes topraklara deniz yoluyla gitme imk├ón─▒ do─čmu┼čtu. Hoca, hi├ž vakit kaybetmeden hac haz─▒rl─▒klar─▒na ba┼člad─▒. Ancak muamele yapt─▒rmak i├žin gitti─či her dairede farkl─▒ g├╝├žl├╝klerle kar┼č─▒la┼č─▒yordu. ├ç├╝nk├╝ birilerine g├Âre ┬źsak─▒ncal─▒lar┬╗ listesindeydi. Hakk─▒nda bir y─▒─č─▒n iddia vard─▒. Bunlardan biri de SuriyeÔÇÖde adam toplay─▒p devlete kar┼č─▒ isyan d├╝zenleyece─čiydi. Seksen ya┼č─▒n─▒ ge├žmi┼č bir p├«r-i f├ón├«nin b├Âyle i┼člere kar─▒┼čmas─▒n─▒n m├╝mk├╝n olmayaca─č─▒ elbette biliniyordu. Maksat; psikolojik bask─▒ uygulay─▒p, kendisine huzur i├žinde ib├ódet yapt─▒rmamak, insanlar─▒n onunla g├Âr├╝┼čmesini engellemekti.

Sonunda han─▒m─▒ Hanife Han─▒mÔÇÖla birlikte ─░stanbulÔÇÖdan ayr─▒ld─▒. Ancak; HicazÔÇÖa giden gemide yaln─▒z de─čildi, kendisini takip eden bir├žok g├Ârevli vard─▒. Hacc─▒n─▒ ├«f├ó edip MedineÔÇÖye geldi. EfendimizÔÇÖin m├╝b├órek kabirlerini ziyaretten sonra; t├╝rbedardan, sandukan─▒n ├╝zerinden al─▒nan tozlardan (gub├ór-─▒ ┼čer├«f) kendisine vermesini rica etti. Bu tozlar─▒n, vefat etti─činde g├Âzlerinin ├╝zerine serilmesini vasiyet edecekti. Hac d├Ân├╝┼č├╝ sevenlerinin ref├ókatinde evine d├Ând├╝. Fakat idare; ziyaret├žilerinin ├žoklu─čunu bahane ederek, kendisine s─▒k─▒nt─▒ vermeyi s├╝rd├╝r├╝yordu.

Daha sonra;

ÔÇťBu insanlar neden senin etraf─▒nda topland─▒lar?ÔÇŁ denilerek, emniyette g├╝nlerce sorgulanacakt─▒!

KESE K├é─×IDI YAPILAN TEFS─░R!

Ali Haydar Efendi; hayat─▒n─▒n ilerleyen y─▒llar─▒nda i┼č├ór├« y├Ân├╝ a─č─▒r basan bir tefsir kaleme almay─▒ tasarlam─▒┼č, bu d├╝┼č├╝ncesini kuvveden fiile ├ž─▒karmaya ba┼člam─▒┼čt─▒.

Bir g├╝n tekkenin kumanya ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒lamak i├žin ├çar┼čamba pazar─▒na ├ž─▒kt─▒, al─▒┼čveri┼čini tamamlad─▒ktan sonra tekkeye d├Ând├╝. Ald─▒─č─▒ nev├óleyi yerle┼čtirirken g├Ârd├╝─č├╝ manzara, kendisini deh┼čete d├╝┼č├╝rd├╝. Kad─▒ Beyz├óv├« tefsirinin sayfalar─▒ndan kese k├ó─č─▒d─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒! Bu durum onu o kadar sarst─▒ ve ├╝zd├╝ ki, telife ba┼člad─▒─č─▒ tefsirin ├ók─▒betinin, Kad─▒ Beyz├óv├«ÔÇÖninkine u─črayaca─č─▒ endi┼česine kap─▒ld─▒. Kaleme ald─▒─č─▒ m├╝sveddeleri toparlad─▒ ve tekke bah├žesinin, ayakalt─▒na gelmeyecek bir yerine g├Âmerek, imha etti.

D├ÄN-─░ M├ťB├ÄN─░ TAHK─░R!

Bestek├ór Sadettin KAYNAK, Sultan Selim CamiiÔÇÖnde m├╝ezzinlik yap─▒yordu. Ali Haydar Efendi o civarda oturdu─čundan vakit namazlar─▒n─▒ genellikle bu camide k─▒lar, h├óf─▒z olu┼ču sebebiyle ├Ânceleri bu ki┼čiye muhabbet beslerdi.

Ancak farkl─▒ ki┼čili─če sahip olan Kaynak; hocalar i├žerisinde d├«nin de─či┼čmezlerini de─či┼čtirmeye kalkmakta (!) ├žok aktif bir rol ├╝stlenmi┼č, ┼čapka takm─▒┼č, smokin giymi┼č, i├žkili salonlarda konserler vermi┼čti. Ezan; T├╝rk├že okutulmaya ba┼člay─▒nca, bu amaca da ├Ânc├╝l├╝k etmi┼č;

ÔÇťTanr─▒ uludur!ÔÇŁ diye ezan okumu┼čtu.

Ali Haydar Efendi, bir g├╝n ┼čapkal─▒ rastlad─▒─č─▒ KaynakÔÇÖa bastonunu kald─▒rarak;

ÔÇťH├óin adam, d├«n-i m├╝b├«ni tahkir ediyorsun!ÔÇŁ diye ba─č─▒rm─▒┼čt─▒.

_______________

* Ramazan aylar─▒nda padi┼čah huz├╗runda yap─▒lan ilm├« ders ya da sohbetler.