ARUZ KUSURLARI

Prof. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× harunogmus@gmail.com

Aruzda vasl, zihaf ve im├óle gibi uygulamalar kusur olarak g├Âr├╝l├╝r. Vasl (ulama), sonu sessiz harfle biten bir hecenin kendisinden sonra gelen ve sesli harfle ba┼člayan heceye eklenerek tel├óffuz edilmesidir.

S├Ânmeden yurdumun ├╝st├╝nde t├╝ten en son ocak.

m─▒sra─▒nda; ┬źyurdumun ├╝st├╝nde┬╗ kelimeleriyle ┬źson ocak┬╗ kelimeleri aras─▒nda oldu─ču gibi. S├Âz konusu kelimelerin son hecelerindeki sessiz harfler bir sonraki kelimenin ilk harfine ulanarak ┬źyurdumu-n├╝st├╝nde┬╗ ve ┬źso-nocak┬╗ ┼čeklinde okunur. Ulama, esas─▒nda T├╝rk├žede bulunan bir ├Âzellik oldu─ču i├žin bir kusur de─čildir. Bil├ókis kapal─▒ olmas─▒ gereken bir hecenin, sonras─▒na ulanarak okunacak ┼čekilde kullan─▒lmas─▒ kusur addedilmelidir. Mesel├ó;

Bin atl─▒ ak─▒nlarda ├žocuklar gibi ┼čendik.

m─▒sra─▒ndaki ilk hecenin, vezin gere─či kapal─▒ olmas─▒ gerekir. T├╝rk├žede bulunan ulama ├Âzelli─či gere─či bu hece; ┬źbi-natl─▒┬╗ ┼čeklinde okunursa, s├Âz konusu hece a├ž─▒l─▒r ve kusur olu┼čur. Ancak bu ve benzeri m─▒sralarda genellikle vurgu gere─či ulama yap─▒lmad─▒─č─▒ndan ilk hece a├ž─▒lmaz ve dolay─▒s─▒yla kusur olu┼čmaz. Bu itibarla vurgusuz okunacak yerlerde; kapal─▒ olmas─▒ gereken hecenin sonraki heceye ulanarak okunaca─č─▒ kullan─▒mlardan, yani b├Âyle hecelerden sonra a├ž─▒k heceyle ba┼člayan kelimeler getirmekten ka├ž─▒nmak gerekir. Bunun d─▒┼č─▒nda ┼ču hususlar da vasl ile ilgili kusurlu kullan─▒mlardan say─▒lmal─▒d─▒r:

1. Virg├╝l, ├╝nlem vb. ile sesin bir m├╝ddet kesilece─či yerlerde vasl yapmak. Mesel├ó;

M├ó┼čuk g├╝ler, ├ó┼č─▒k g├╝ler, ahb├ób g├╝lerdi. (H. ├ľ─čm├╝┼č)

m─▒sra─▒ndaki ┬źg├╝ler┬╗ kelimelerinin son heceleri, vezin gere─či kendilerinden sonra gelen kelimelere ulanarak; ┬źg├╝le-r├ó┼č─▒k g├╝le-rahb├ób┬╗ ┼čeklinde okunmas─▒ gerekir. H├ólbuki her ikisinden sonra virg├╝l oldu─ču i├žin sesin bir s├╝re kesilmesi gerekmektedir. Ancak sesin bir s├╝re kesilmesiyle birlikte ise, s├Âz konusu hecelerin sonras─▒na ulanmas─▒ da kesintiye u─čramakta ve dolay─▒s─▒yla vasl ger├žekle┼čmemektedir. Yani b├Âyle bir durumda ya m├ón├ón─▒n rahat anla┼č─▒lmas─▒ndan fer├ógatte bulunarak sesi bir s├╝re kesmekten vazge├žmek veya vezin sayesinde elde edilen ses d├╝zeni ve ├óhengini fed├ó etmek gerekmektedir. Her ikisi de kusurdur. Ger├ži hem sesi bir s├╝re kesmek s├╗retiyle virg├╝le i┼čaret eden hem de ┬źg├╝ler┬╗ kelimelerinin sonundaki ┬źr┬╗ sesini hafif yutmak s├╗retiyle bir sonraki heceye ge├žmek, b├Âylece vasl─▒ da kurtarmak m├╝mk├╝nd├╝r. Ancak bunu yapabilecek ki┼čiler vezne v├ók─▒f olan ve ┼čiirleri vezne uygun okuma konusunda m├╝m├órese sahibi olan ki┼čilerdir. H├ólbuki biz, aruzu bilmedi─či h├ólde kelimeleri T├╝rk├že tel├óffuza uygun ┼čekilde in┼č├ód eden (yeni tabirle yorumlayan) bir ki┼činin mevzun ┼čiiri di─čerlerinden ay─▒rt edip ├╝st├╝n tutmas─▒n─▒ s├Âz konusu ediyor ve bunu yakalamaya ├žal─▒┼č─▒yoruz. Bu itibarla ancak aruz bilen ki┼čilerin okuma esnas─▒nda ├Ârtebilece─či bu yerlerin -b├╝y├╝k olmasa da- kusurlu oldu─čunu addediyoruz.

2. ─░ki sessiz harfle biten ┬źdert, dost┬╗ gibi hecelerle yine ┬źy├ór, a─čy├ór┬╗ gibi sessiz harfle biten uzun heceler, aruzda bir bu├žuk hece de─čerindedir. Bir bu├žuk hece demek bir kapal─▒/uzun ve bir k─▒sa a├ž─▒ktan olu┼čan iki hecedir. Nitekim ├Ârnek verilen hecelerin sonuna bir ek getirilip ┬źderdi, dostu, y├óre, a─čy├óre┬╗ denildi─činde durumun b├Âyle oldu─ču ortaya ├ž─▒kar. Bu, -daha ├Ânce s├Âyledi─čimiz ├╝zere- aruzun hece say─▒s─▒na de─čil de ses de─čerine dayal─▒ bir ├óhenk sistemi oldu─čunun bir di─čer ispat─▒d─▒r. ┼×u h├ólde s├Âz konusu kelimeler ┬źderd, y├ór┬╗ ┼čeklinde yal─▒n h├ólde kullan─▒lacaksa iki yol takip edilmelidir:

ÔÇóBunlardan biri;

Derd ├žok, hem-derd yok, d├╝┼čman kav├«, t├óliÔÇś zebun. (Fuz├╗l├«)

m─▒sra─▒nda oldu─ču gibi bir bu├žuk hece de─čerinde kullan─▒larak ┬źim├óle-i memd├╗de┬╗ ad─▒ verilen uygulamaya ba┼čvurulmas─▒d─▒r.

ÔÇó─░kinci yol ise bunlar─▒n sonras─▒nda mutlaka sesli harfle ba┼člayan bir kelime getirilerek vasl yap─▒lmas─▒d─▒r. Aksi h├ólde;

┼×├óyet efg─ün─▒m─▒ bir dinleyecek fert varsa…

m─▒sra─▒ndaki ┬źfert┬╗ kelimesinde oldu─ču gibi bir s─▒k─▒┼čma hissedilir. H├ólbuki ayn─▒ m─▒sra;

┼×├óyet efg─ün─▒m─▒ bir dinleyecek fert olsa… (H. ├ľ─čm├╝┼č)

┼čekline getirildi─činde s├Âz konusu kelime ┬źfer-tolsa┬╗ ┼čeklinde sonras─▒na ulanarak okunaca─č─▒ i├žin bir rahatlama olacakt─▒r.

├ľn├╝m├╝zdeki say─▒da zihaf ve im├óle ile devam edece─čiz.