II. ABD├ťLHAM─░D H├éNÔÇÖIN YET─░M─░ KUD├ťS

YAZAR : M├╝cahid BULUT mucahidbulut@yandex.com

Hazret-i ├ľmer devrinde BizansÔÇÖa ait bir├žok ┼čehir fethedilmi┼č; Suriye, Yerm├╝k zaferiyle BizansÔÇÖ─▒n elinden al─▒nm─▒┼č ve s─▒ra FilistinÔÇÖin b├╝t├╝n├╝yle fethine gelmi┼čti. Kud├╝sÔÇÖ├╝ ku┼čatan ─░sl├óm ordular─▒ ba┼čkumandan─▒ Eb├╗ Ubeyde bin Cerr├óh -rad─▒yall├óhu anh-ÔÇÖtan aman dileyen h─▒ristiyanlar, ─░sl├óm DevletiÔÇÖnin Suriye ┼čehirleriyle yapt─▒klar─▒ anla┼čmalara benzer bir sulh anla┼čmas─▒n─▒n kendileriyle de yap─▒lmas─▒n─▒ istiyordu. Kud├╝s halk─▒, ┼čehri bizzat Hal├«feÔÇÖye teslim etmek istedi─čini bildirdi. Hazret-i ├ľmer, Eb├╗ UbeydeÔÇÖnin daveti ├╝zerine C├óbiyeÔÇÖden Kud├╝sÔÇÖe do─čru yola ├ž─▒kt─▒…

ÔÇť┼×ehrin anahtar─▒n─▒ teslim almak ├╝zere Hal├«fe Hazret-i ├ľmer geliyordu. Yeterli binek o esnada bulunmad─▒─č─▒ i├žin, bir deveye k├Âlesiyle n├Âbetle┼če biniyorlard─▒. ┼×ehrin giri┼čine geldiklerinde s─▒ra k├Âledeydi.

Hizmetkâr âdeta yalvardı:

┬źÔÇôEy hal├«fe, ┼čehre girece─čiz, siz deveye binin ben yaya y├╝r├╝yeyim. ─░nsanlar beni hal├«fe zannedecekler.┬╗

Ad├óleti, f├órik vasf─▒ h├óline getiren Hal├«fe bunu kabul etmedi. ┼×ehre girdiklerinde hakikaten insanlar devenin ├╝zerindeki k├Âleyi hal├«fe sanarak ona e─čiliyor, t├ózim g├Âsteriyorlard─▒. Onlara kula kulluk etmemek ├Â─čretildi.ÔÇŁ

Hal├«fe Hazret-i ├ľmer, Kud├╝sÔÇÖteki h─▒ristiyanlar i├žin din h├╝rriyetini teminat alt─▒na alan bir emann├óme yazd─▒:

ÔÇťBismill├óhirrahm├ónirrah├«m.

Bu s├Âzle┼čme All├óhÔÇÖ─▒n kulu, m├╝ÔÇÖminlerin emiri ├ľmerÔÇÖin ─░liya (Kud├╝s) halk─▒na verdi─či bir em├ónd─▒r. Onlar─▒n canlar─▒na, mallar─▒na, kilise ve ha├žlar─▒ konusunda; hastalar─▒ ve sa─čl─▒kl─▒ olanlar─▒ ve di─čer insanlar─▒na verilen bir em├ónd─▒r. Buna g├Âre onlar kilise in┼ča etmeyecekler fakat eski kiliselerine de dokunulmayacakt─▒r. Kiliselerinin say─▒s─▒ azalt─▒lmayacak, sahalar─▒na dokunulmayacak ve ha├žlar─▒na kar─▒┼č─▒lmayacakt─▒r. Mallar─▒na da dokunulmayacakt─▒r. Dinleri hususunda zorlanmayacaklard─▒r. Onlardan hi├žbirine zarar da verilmeyecektir. (…)

Bu anla┼čmaya t├ób├« olanlar, cizye verdikleri m├╝ddet├že All├óhÔÇÖ─▒n, Ras├╗lull├óhÔÇÖ─▒n, hal├«felerin ve m├╝ÔÇÖminlerin zimmetindedirler.ÔÇŁ1

Riv├óyete g├Âre Kud├╝s piskoposu a─čl─▒yordu. Dinda┼člar─▒n─▒n ma─čl├╗biyetine a─člad─▒─č─▒n─▒ zannederek tesell├«ye ├žal─▒┼čt─▒lar. ┼×u cevab─▒ verdi:

┬źBen dinda┼člar─▒m─▒n yenildi─čine a─člam─▒yorum. Devir devir galibiyet ve ma─čl├╗biyetler tarih boyunca ya┼čanm─▒┼čt─▒r. Fakat tesis etti─činiz ad├óleti, merhamet ve hakk─üniyeti g├Âr├╝nce, anl─▒yorum ki; sizinki gelip ge├žici bir i┼čgal de─čil, hi├ž sona ermeyecek bir g├Ân├╝l h├ókimiyetidir. ─░┼čte buna a─čl─▒yorum┬╗ÔÇŁ2

Kud├╝s; Emev├«ler, Abb├ós├«ler, Toluno─čullar─▒ ve Sel├žuklu-T├╝rkmen idaresinde be┼č as─▒r m├╝sl├╝man, h─▒ristiyan ve yahudilerin sulh ve d├«n├« h├╝rriyet i├žinde birlikte ya┼čad─▒klar─▒ bir huzur ┼čehri h├óline gelmi┼čti. Sadece ┼×i├« F├ót─▒m├« idarecilerin baz─▒ ta┼čk─▒nl─▒klar─▒na ┼čahit olundu.

├ç├╝nk├╝ ─░sl├óm ├Â─čretmi┼čti ki;

Zulm ile pâyidar olmaz memleket.

11. asr─▒n sonlar─▒nda m├╝sl├╝man devletler aras─▒ndaki ├žat─▒┼čmalar─▒n artmas─▒n─▒ f─▒rsat bilen ha├žl─▒lar 1099 y─▒l─▒nda Kud├╝sÔÇÖ├╝ i┼čgal etmi┼čtir.

M├╝sl├╝manlar─▒n ┼čehri al─▒rken g├Âsterdi─či insanl─▒─č─▒n aksine, ha├žl─▒lar ┼čehirde bulunan b├╝t├╝n m├╝sl├╝manlar─▒ ve yahudileri ├Âld├╝rerek d├╝nyada e┼či g├Âr├╝lmemi┼č bir vah┼čet ├Ârne─či sergilemi┼člerdir.

ÔÇť─░┼čgale kat─▒lan ha├žl─▒ tarih├žisi Fulcherius; ┼č├Âvalyelerin ve askerlerin Araplar─▒n yuttuklar─▒ alt─▒nlar─▒ ba─č─▒rsaklar─▒ndan ├ž─▒karmak i├žin bunlar─▒ ├Âld├╝rd├╝kten sonra kar─▒nlar─▒n─▒ de┼čtiklerini, ellerinde k─▒l─▒├ž ┼čehirde dola┼č─▒p hi├žbir canl─▒ b─▒rakmad─▒klar─▒n─▒, b├╝t├╝n evlere girip ne buldularsa ald─▒klar─▒n─▒ anlatm─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ3

Ha├žl─▒lar evlerde, camilerde ve yollarda bulunan herkesi kad─▒n-├žocuk demeden ├Âld├╝rd├╝ler. Mescid-i Aks├óÔÇÖya s─▒─č─▒nm─▒┼č olanlar─▒ da k─▒l─▒├žtan ge├žirmi┼člerdir. ─░┼čgale kat─▒lan di─čer bir tarih├ži olan Raimundus; m├óbedlerin bulundu─ču b├Âlgeye (Harem-i ┼čerif) giderken cesetlerin ve dizlerine kadar ├ž─▒kan kan birikintilerinin i├žinden ge├žmek zorunda kald─▒─č─▒n─▒ yazar. Kurbanlar─▒n say─▒s─▒ kesin olarak belli olmamakla beraber bilinen husus, Kud├╝sÔÇÖte mevcut b├╝t├╝n m├╝sl├╝man ve yahudilerin tamam─▒n─▒n ├Âld├╝r├╝ld├╝─č├╝d├╝r.

Kud├╝s seksen sekiz y─▒l ha├žl─▒ i┼čgalinde kald─▒ktan sonra Meh┬şmed ├ékifÔÇÖin deyimiyle; ┬ź┼×ar┬ş┬şk─▒n en sevgili sult├ón─▒ Sal├óhaddin┬╗ taraf─▒ndan kurtar─▒lm─▒┼čt─▒r. M├«rac KandiliÔÇÖnde / 27 Receb 583 (2 Ekim 1187) Cuma g├╝n├╝ Sal├óhaddin Eyy├╗b├« Kud├╝sÔÇÖe girdi. Ha├žl─▒lar─▒n seksen sekiz y─▒l ├Ânce kana bulad─▒klar─▒ ┼čehirde hi├žbir kesime / kimseye zarar verilmedi; m├╝sl├╝manlar zafer sevincini olgunluk i├žinde ya┼čam─▒┼č hi├žbir ta┼čk─▒nl─▒k yapmam─▒┼člard─▒r. Ha├žl─▒lar─▒n Kud├╝sÔÇÖten ├ž─▒k─▒p gitmelerine m├╝saade verilirken, Ortodoks ve YaÔÇśk┼źb├« h─▒ristiyanlar ┼čehirde kald─▒. Yahudilerin de ┼čehre yerle┼čmesine izin verildi, h─▒ristiyanlara ait kuts├« yerlerin idaresi Ortodoks kilisesine b─▒rak─▒ld─▒.

Ha├žl─▒lar, Kud├╝sÔÇÖ├╝ i┼čgal i├žin sonras─▒nda birka├ž giri┼čimde daha bulunmu┼čsa da m├╝sl├╝manlar─▒n mukavemeti sayesinde bu giri┼čimler ba┼čar─▒s─▒zl─▒kla sonu├žlanm─▒┼čt─▒r. Kud├╝s; Eyy├╗b├«lerden sonra bir m├╝ddet Meml├╗k idaresinde kalm─▒┼č, nihayetinde 1516 senesinde Yavuz Sultan Selim zaman─▒nda Osmanl─▒ idaresine girmi┼čtir.

Kud├╝s, aral─▒ks─▒z d├Ârt as─▒r boyunca Osmanl─▒ idaresinde ├╝├ž ayr─▒ d├«ne ba─čl─▒ tebaan─▒n birlikte huzur i├žinde ya┼čad─▒─č─▒ bir memleket oldu.

19. as─▒r itibar─▒yla sanayi kuvvetiyle g├╝├žlenen bat─▒, Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ y─▒kmak ve topraklar─▒n─▒ payla┼čmak ├╝zere d├Ârt bir yandan sald─▒rmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Bu devirde g├╝├žlenen Siyonizm, as─▒rlard─▒r da─č─▒n─▒k olan yahudileri bir araya toplay─▒p ─░srailÔÇÖi kurma pl├ónlar─▒n─▒ hayata ge├žirmeye ├žal─▒┼č─▒yordu. II. Abd├╝lhamid HanÔÇÖdan yahudilerin Kud├╝s ve etraf─▒na yerle┼čmeleri i├žin izin isteyen SiyonizmÔÇÖin ba┼č─▒ Teodor Herzl, Ulu HakanÔÇÖdan ┼ču cevab─▒ ald─▒:

ÔÇťE─čer Say─▒n Herzl sizinle benimle oldu─čunuz kadar dostsa ona bu mevzuda ba┼čka giri┼čimde bulunmamas─▒n─▒ telkin ediniz. Bir ad─▒ml─▒k toprak bile satamam, zira bu topraklar bana de─čil, milletime aittir. Milletim bu imparatorlu─ču sava┼čarak ve kan─▒yla sulayarak kazand─▒. Bizden ancak kanla kopar─▒labilir… Yahudiler milyarlar─▒n─▒ saklas─▒nlar. ─░mparatorluk b├Âl├╝┼č├╝ld├╝─č├╝nde FilistinÔÇÖi bedavaya alabilirler. Ancak cesedimiz payla┼č─▒labilir, canl─▒yken par├ža kopar─▒lmas─▒n─▒ kabul etmeyece─čim.ÔÇŁ

Sonunda ─░ttihat├ž─▒ entrikalarla Sultan Abd├╝lhamid Han taht─▒ndan indirildi. Ard─▒ ard─▒na ya┼čanan sava┼člar neticesinde imparatorluk daha do─črusu ─░sl├ómÔÇÖ─▒n birli─či par├žaland─▒. Bu m├ón├óda, bug├╝n kan a─člayan b├╝t├╝n ─░sl├óm ├ólemi Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n yetimleri h├╝km├╝ndedir. Kud├╝s ve Filistin de Cennetmek├ón Abd├╝lham├«d-i S├ón├«ÔÇÖnin mahzun bir yetimidir.

I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Filistin-┼×am cephesinde gelen ma─čl├╗biyetle Kud├╝s, ─░ngilizlerin kontrol├╝ne ge├žti. B├Âlgeye yahudi g├Â├ž├╝ h─▒zland─▒.

1948ÔÇÖte ─░srail kuruldu. Fakat BM Kud├╝sÔÇÖ├╝n milletler aras─▒ bir stat├╝de tutulmas─▒nda ─▒srarc─▒ oldu. 1967ÔÇÖde ise Arap-─░srail sava┼č─▒, Araplar─▒n hez├«metiyle neticelendi.

Yahudiler; m├╝sl├╝manlar─▒n h├ókim oldu─ču as─▒rlar boyunca huzur i├žinde ya┼čad─▒klar─▒ h├ólde, kendileri b├ót─▒l itikatlar─▒ ├žizgisinde, ba┼čkas─▒na hi├žbir zaman hayat hakk─▒ tan─▒mad─▒lar. Filistinliler y─▒llarca evlerinden-yurtlar─▒ndan edildiler, cinayetlerle, ter├Ârle y─▒ld─▒r─▒ld─▒lar. Yahudiler; 19. as─▒rda ─░ngilizleri siyas├« emellerinde kulland─▒klar─▒ gibi, 20 ve 21. as─▒rlarda da ekonomi ve siyasetine h├╝kmettikleri AmerikaÔÇÖy─▒ arkalar─▒na ald─▒lar. G├╝n├╝m├╝zde Filistin, Gazze ┼čeridi ve Bat─▒ ┼×er├«aÔÇÖda iki k├╝├ž├╝k b├Âlgede s─▒k─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č vaziyettedir. Kud├╝s ise ─░srail i┼čgali alt─▒ndad─▒r. B├Âlgede sudan sebeplerle her g├╝n bir├žo─ču ├žocuk ve kad─▒n olan nice m├╝sl├╝man katledilmekte veya tevkif edilmektedir. Arabuluculuk ├žal─▒┼čmalar─▒ ├žo─ču kez ─░srailÔÇÖin yay─▒lmac─▒ ve i┼čgalci siyaseti sebebiyle ak├«m kald─▒. 2010ÔÇÖda da ─░srailÔÇÖin Gazze ambargosunu delmeye ├žal─▒┼čan Mavi Marmara gemisi, milletler aras─▒ sularda ─░srail askerleri taraf─▒ndan sald─▒r─▒ya u─črad─▒ ve 10 ki┼či ┼čehid oldu.

BMÔÇÖde Filistin lehine nice kararlar ├ž─▒kmas─▒na ve milletler aras─▒ kamuoyunda Filistin art─▒k bir vicdan meselesi h├óline gelmesine ra─čmen, ─░srail bildi─čini okumaya devam etmekte.

BM kararlar─▒na ra─čmen, ─░srail, Kud├╝sÔÇÖ├╝ (kendi ifadeleriyle JerusalemÔÇÖi) ba┼čkent yapmaya ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Ak─▒l ve ruh dengesi yerinde olmad─▒─č─▒ izlenimi veren TrumpÔÇÖ─▒ da kullanmaktad─▒r.

┼×air Kud├╝sÔÇÖ├╝n ya┼čad─▒─č─▒ h├╝zne ┼č├Âyle terc├╝man olmu┼čtur:

Sen de gelsen ey bahar, solgun Kud├╝s,
├ç├╝nk├╝ g├╝l yok, ba─čr─▒ hep kur┼čun Kud├╝s!..

Mescid├╝ÔÇÖl-Aks├óÔÇÖya bir bak, kan dolu,
Ba─čr─▒ kor, ey m├╝sl├╝man, mahzun Kud├╝s!..

Her gün ah, her an yürekler târumar,
Elli y─▒ld─▒r g├Ârd├╝ ka├ž t├óun Kud├╝s!..

Merhamet yok, ├ž├óre yok, k├ófirde hi├ž,
Hak-hukuk yok, i┼čte ey k─ünun, Kud├╝s!..

H├╝r ezanlar yok, namazlar a─čl─▒yor,
A─čla Seyr├«, durma kurtulsun Kud├╝s!..

Kud├╝s, bizim i├žin ve insanl─▒k i├žin bir ibretler me┼čheridir:

Kud├╝s ─░sl├óm d├╝nyas─▒ i├žin bir ibrettir.

├ç├╝nk├╝ biz Kud├╝sÔÇÖ├╝ iki kez kaybettik. ─░kisi de m├╝sl├╝manlar─▒n birbirine d├╝┼čt├╝─č├╝, sen-ben kavgas─▒na tutu┼čtu─ču ve baz─▒ m├╝sl├╝manlar─▒n ecneb├«lerle anla┼čt─▒─č─▒ devirlerde oldu. Bug├╝n de Kud├╝s, par├žalanm─▒┼č bir ─░sl├óm ├óleminin g├Âzlerine baka baka i┼čgal edilmekte. Mescid-i Aks├óÔÇÖn─▒n alt─▒ oyulmakta. Karde┼člerimiz orada bir bir ├Âld├╝r├╝lmekte… ├ç├╝nk├╝ m├╝sl├╝manlar bir araya gelmemekte, birbirleriyle u─čra┼čmaktan d├╝┼čmanlar─▒yla m├╝cadele etmeye f─▒rsat bulamamaktad─▒r!..

Bug├╝n, ─░sl├óm ─░┼čbirli─či Te┼čkil├ót─▒n─▒n ald─▒─č─▒ karar ve ard─▒ndan BMÔÇÖde 128 ├╝lkenin Kud├╝sÔÇÖ├╝n ─░srailÔÇÖin ba┼čkenti olmas─▒n─▒ reddeden karar─▒, gelecek ad─▒na in┼č├óallah bir umuttur.

Bu umudu ye┼čertmek i├žin b├╝t├╝n m├╝sl├╝manlar─▒n, bu mukaddes ┼čehri em├ónet bilmesi ve ona sahip ├ž─▒kmas─▒ ┼čartt─▒r.

Kud├╝s, insanl─▒k i├žin de bir aynad─▒r. Kim ele ge├žirdi─či Kud├╝sÔÇÖte nas─▒l davranm─▒┼čsa, onun ger├žek karakteri i┼čte odur!

Bizimkisi Hazret-i ├ľmerÔÇÖin em├ón─▒, Eyy├╗b├«, Meml├╗k ve Osmanl─▒ devirlerindeki sulh ve emniyet h├ólidir. Ad├ólettir, huzurdur, sel├ómettir.

Onlar─▒nki ise, katli├ómd─▒r, soygundur, zorlamad─▒r, zul├╝md├╝r, bask─▒d─▒r…

____________

1 http://www.devletarsivleri.gov.tr/icerik/3193/hazret-i-omerin-kudus-ahidnamesi/
2 Osman N├╗ri TOPBA┼×, ┬źG├Ân├╝lleri Fethetmek┬╗, Y├╝zak─▒, 2014, May─▒s, sa. 111.
3 I┼č─▒n DEM─░RKENT,, ┬źKud├╝s┬╗, D─░A, XXVI, s. 329-332