KAFKAS İSLÂM ORDUSU

YAZAR : M├╝cahid BULUT mucahidbulut@yandex.com

 

Kafkasya da─člar─▒nda ├ži├žekler a├žar,
Alt─▒n g├╝ne┼č orda, s─▒rmalar sa├žar.
Bozulmu┼č d├╝┼čmanlar hep yel gibi ka├žar;

Kader b├Âyle imi┼č ey garip ana,
Kanım helâl olsun güzel vatana!

Kafkasya da─člar─▒nda oturdum kald─▒m,
┼×ehid olanlar─▒ deftere yazd─▒m.
├ľks├╝z yavrular─▒ ben ba─čr─▒ma bast─▒m;

Kader b├Âyle imi┼č ey garip ana,
Kanım helâl olsun güzel vatana!

T├╝rk o─čluyum ben ├Âlmek isterim,
Toprak diken olsa yata─č─▒m yerim.
AllahÔÇÖtan utans─▒n d├Ânenler geri;

Kader b├Âyle imi┼č ey garip ana,
Kanım helâl olsun güzel vatana!

Kafkasya da─člar─▒na bomba koydular,
T├╝rkÔÇÖ├╝n sanca─č─▒n─▒ ├Âne koydular.
┼×anl─▒ zaferlerle d├╝┼čman─▒ bo─čdular;

Kader b├Âyle imi┼č ey garip ana,
Kanım helâl olsun güzel vatana!

G├╝n├╝m├╝zde umumiyetle Cumhuriyet D├Âneminde uyarlanan ┬ź─░zmir Mar┼č─▒┬╗ h├óli bilinen Kafkasya Mar┼č─▒, Birinci Cihan HarbiÔÇÖnde ├çanakkale ve K├╗t├╝ÔÇÖl-Am├óreÔÇÖden sonra kazand─▒─č─▒m─▒z en ├Ânemli muharebe olan Bak├╝ Muharebesi i├žin yaz─▒lm─▒┼čt─▒r…

Bak├╝ zaferinin siy├ós├« de─čeri ├žok y├╝ksek de─čildir. Bu sebeple tarih kitaplar─▒nda ├žo─ču zaman yer almaz. L├ókin Azerbaycan ile m├╝nasebetlerimizi ┬źkarde┼č ├╝lke┬╗ hatt├ó daha da ├Âtesine g├Ât├╝ren en ├Ânemli mihenk ta┼člar─▒ndand─▒r.

KAFKAS İSLÂM ORDUSU

1917 senesinde RusyaÔÇÖda ya┼čanan Bol┼čevik devriminden sonra, d├╝zenli Rus ordusu KafkasyaÔÇÖdan ├žekilir. Bu ├žekilmeden sonra h├╝r kalan; Azerbaycan, Ermenistan ve G├╝rcistan, Transkafkasya Demokratik Federatif Cumhuriyeti ad─▒ alt─▒nda k─▒sa bir birle┼čme ya┼časa da Bak├╝ do─čalgaz ve petrol├╝nde g├Âz├╝ olan ─░ngiltereÔÇÖnin k─▒┼čk─▒rtmas─▒yla, Kafkasya derin bir kaosa s├╝r├╝klenir.

─░ngilizlerin deste─čiyle Bak├╝ÔÇÖy├╝ ele ge├žiren Ermeni Devrimci Federasyonu; Bak├╝ÔÇÖde 12.000, ┼×amah─▒ ┼čehrinde 55.000 ve di─čer ┼čehirlerdeyse 35.000 Azerbaycan T├╝rk├╝ÔÇÖn├╝ i┼čkence ederek katletmi┼čtir. H├ódisede ┼čehid olanlar g├╝n├╝m├╝zde; 31 Mart ┬źAzerbaycanl─▒lar─▒n Soyk─▒r─▒m─▒ G├╝n├╝┬╗nde y├ód edilmektedir.

Ermenilerin bu soyk─▒r─▒m hareketinin giderek yay─▒lmas─▒ ├╝zerine; Azerbaycan Mill├« ┼×├╗ras─▒ lideri Mehmed Emin Rasulz├óde, Batum Antla┼čmas─▒ gere─čince Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnden yard─▒m ister.

Osmanl─▒ Devleti bu yard─▒m ├ža─čr─▒s─▒n─▒ geri ├ževirmez. L├ókin Kafkas ordular─▒n─▒n ├žo─čunu Sar─▒kam─▒┼čÔÇÖta kaybetmi┼čtir. Ayr─▒ca Cihan HarbiÔÇÖne beraber girdi─čimiz Almanya, ordumuzun her hareketini takip etmekte ve ancak Almanlar─▒n tasdiki sonras─▒nda ordumuz harekete ge├žebilmektedir. Bu k─▒s─▒tlamalardan kurtulmak isteyen Harbiye Naz─▒r─▒ Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n emriyle tamamen m├╝sl├╝manlardan olu┼čan ├Âzel stat├╝de Kafkas ─░sl├óm Ordusu kurulur. Ordunun kumandanl─▒─č─▒na da Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n karde┼či Nuri Pa┼ča getirilir. ─░smi ordu olsa da toplamda 3 Osmanl─▒ t├╝meninden olu┼čan 12.000 ki┼čilik bir birliktir. Bu birliklere sonradan Azerbaycan ve Da─č─▒stanÔÇÖdan gelen T├╝rklerin de kat─▒lmas─▒yla ordu mevcudu 20.000ÔÇÖe ula┼čm─▒┼čt─▒r.

Kafkas ─░sl├óm Ordusu, harek├ót─▒na Gence ┼čehrinden ba┼člar. Muzafferiyetle ilerleyen ordumuzun yine en b├╝y├╝k d├╝┼čman─▒, mevsim ┼čartlar─▒ olur. Yaz mevsiminin getirdi─či kurakl─▒k ve susuzlu─čun yan─▒nda Almanlar─▒n sil├óh deste─či vermemesi sebebiyle; ilerleme bir m├╝ddet dursa da b├Âlge halk─▒n─▒n b├╝y├╝k deste─či ve Nuri Pa┼čaÔÇÖn─▒n kararl─▒l─▒─č─▒ ile Eyl├╝l 1918ÔÇÖde ─░sl├óm Ordusu Bak├╝ ├Ânlerine gelir. 30 saat s├╝ren uzun ├žarp─▒┼čmalar neticesinde Ermeni Bol┼čevikler ve ─░ngiliz destek├žileri ma─čl├╗p edilir.

Bak├╝ÔÇÖye girilece─či haberi Harbiye Nez├óretiÔÇÖne verildi─činde ilk gelen cevap, Nuri Pa┼čaÔÇÖy─▒ ┼čok eder:

ÔÇťBak├╝ Ruslara verilecek, petrol├╝n├╝ Almanlar alacakt─▒. Neden oraya taarruza l├╝zum g├Ârd├╝n├╝z? Niye bunu Ba┼čkumandanl─▒─ča haber vermediniz? Sizin yeriniz KarsÔÇÖt─▒r. Bak├╝ÔÇÖde ne i┼činiz var? Derh├ól KarsÔÇÖa d├Ân├╝n├╝z ve bir daha Ba┼čkumandanl─▒ktan izin almadan b├Âyle i┼člere kar─▒┼čmay─▒n!ÔÇŁ

Birka├ž saat sonras─▒nda Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n kendi evinden gelen ┼ču telgraf ile moraller tekrar d├╝zelir:

ÔÇťB├╝y├╝k Turan ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun Hazar kenar─▒ndaki zengin bir konak yeri olan Bak├╝ ┼čehrinin zapt─▒ haberini en b├╝y├╝k meserretle (sevin├žle) kar┼č─▒lar─▒m. T├╝rk ve ─░sl├óm tarihi sizin bu hizmetinizi unutmayacakt─▒r. Gazilerimizin g├Âzlerinden ├Âper, ┼čehidlerimize F├ótihalar ithaf (hediye) ederim.ÔÇŁ

Kafkas ─░sl├óm Ordusu ilk gelen telgraf─▒n Alman kurmaylar taraf─▒ndan g├Ânderildi─čini ├Â─črenince, beklemeden Bak├╝ÔÇÖye girdi. Ali ─░hsan Pa┼ča da g├╝neyde ├Ânce VanÔÇÖ─▒ kurtarm─▒┼č sonras─▒nda TebrizÔÇÖe girmi┼čti. B├Âylece kuzey ve g├╝ney Azerbaycan birle┼čmi┼č oluyordu.

Hemen m├╝lk├« idarenin tanzimine ba┼čland─▒. Birka├ž g├╝n i├žinde ┼čehirde normal hayat ba┼člad─▒. D├╝kk├ónlar a├ž─▒ld─▒, yiyecek s─▒k─▒nt─▒s─▒ en k─▒sa s├╝rede giderildi. T├╝rk askerlerinin kontrol├╝ alt─▒nda Bak├╝, ├ós├óyi┼če ve ekonomik refaha kavu┼čtu. Azerbaycan Demokratik CumhuriyetiÔÇÖnin ba┼č┼čehri GenceÔÇÖden Bak├╝ÔÇÖye ta┼č─▒nd─▒.

Yusuf Vezir ├çemenzeminli; ┬źAli ve Nino┬╗ adl─▒ eserinde, ba─č─▒ms─▒z bir devlet olman─▒n iftihar, huzur ve mutlulu─čunu ┼č├Âyle anlatmaktad─▒r:

ÔÇťAlacakaranl─▒kta ┼čehrin sokaklar─▒nda dola┼č─▒yordum. K├Â┼če ba┼člar─▒nda T├╝rk n├Âbet├žiler bekliyordu. Sert ve ├ževiktiler, g├Âzleri de dimdik bak─▒yordu… Eski ┼čehir yepyeni bir hayata ba┼člam─▒┼č gibiydi… ┼×imdiye kadar al─▒┼čk─▒n olmad─▒─č─▒m bir mill├« istikl├ól duygusu beni de sarm─▒┼čt─▒ ve yeni devletin armas─▒n─▒, ├╝niformalar─▒n─▒ ve kanunlar─▒n─▒ birdenbire sevmeye ba┼člam─▒┼čt─▒m. Kendimi ilk kez kendi ├╝lkemin sahibi gibi hissediyordum. Ruslar yan─▒mdan utana s─▒k─▒la ge├žiyorlard─▒ ve eski ├Â─čretmenlerim beni sayg─▒yla sel├óml─▒yorlard─▒.ÔÇŁ

Azerbaycan mill├« ┼čairi Ahmed CevadÔÇÖ─▒n ┼ču m─▒sralar─▒ da d├Ânemin bir ba┼čka ┼čahididir:

├ç─▒rp─▒n─▒rd─▒n Karadeniz, bak─▒p T├╝rkÔÇÖ├╝n bayra─č─▒na,
Ah diyerdim he├ž ├Âlmezdim, d├╝┼čebilsem aya─č─▒na!
Ayr─▒ d├╝┼čm├╝┼č dost elinden, y─▒llar var ki ├žarpar s├«nem,
Vef├ól─▒d─▒r geldi giden, yol ver T├╝rkÔÇÖ├╝n bayra─č─▒na!
─░nciler d├Âk gel yoluna, s─▒rmalar diz sa─č soluna!

F─▒rt─▒nalar dursun yana, sel├óm T├╝rkÔÇÖ├╝n bayra─č─▒na,
Hamidiye ve T├╝rk kan─▒, hi├žbirinin bitmez ┼č├ón─▒,
Kazbek olsun ilk kurban─▒, sel├óm T├╝rkÔÇÖ├╝n bayra─č─▒na!
Dost elinden esen yeller, bana ┼čiir sel├óm s├Âyler,
Olsun bizim b├╝t├╝n eller, kurban T├╝rkÔÇÖ├╝n bayra─č─▒na!..

ErzincanÔÇÖa kadar uzanan Rus i┼čgali esnas─▒nda yaz─▒l─▒p, Bak├╝ÔÇÖn├╝n istikl├óli d├Âneminde bestelenen bu ┼čiir, b├╝t├╝n T├╝rk-Kafkas co─črafyas─▒na umut olarak yay─▒lm─▒┼čt─▒r. Kafkas ─░sl├óm Ordusu Bak├╝ zaferinden sonra ilerleyi┼čini durdurmam─▒┼č Da─č─▒stan b├Âlgesine destek vererek onlar─▒n da h├╝rriyetlerini kazanmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r. L├ókin Birinci Cihan HarbiÔÇÖnde ma─čl├╗p olmam─▒z ├╝zerine 30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros M├╝t├órekesiÔÇÖne g├Âre Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin sava┼čtan ├Ânceki s─▒n─▒rlar─▒na ├žekilmesi gerekti─či i├žin Kafkas ─░sl├óm Ordusu, KafkasyaÔÇÖdan ├žekilerek Do─ču AnadoluÔÇÖya d├Ânmek mecburiyetinde kalm─▒┼čt─▒r.

Bu kahraman askerlerimiz sil├óh b─▒rakmam─▒┼č, Do─ču AnadoluÔÇÖda K├óz─▒m Karabekir Pa┼čaÔÇÖn─▒n 15. Kolordusuna kat─▒larak ─░stikl├ól HarbiÔÇÖnin kazan─▒lmas─▒nda da ├Ânemli vazifeler ├«f├ó etmi┼člerdir.

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n ├žekilmesinden sonra, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti; varl─▒─č─▒n─▒ iki sene koruyabilmi┼č, 1920 senesinde Sovyet i┼čgaline u─čram─▒┼čt─▒r. Bu d├Ânemde temeli at─▒lan mill├« ve m├ónev├« de─čerler, Azerbaycan Cumhuriyeti kurulana kadar muhafaza edilmi┼čtir. G├╝n├╝m├╝z AzerbaycanÔÇÖ─▒nda Nuri Pa┼ča h├ól├ó bir kahraman olarak y├ód edilmektedir.

Merhum ┼čair Memmed Aslan, 20 Yanvar (1990) katli├óm─▒n─▒ telÔÇśin etti─či ┬źA─čla Karanfil┬╗ ┼čiirinde, Nuri Pa┼čaÔÇÖy─▒ ┼č├Âyle anar:

Kan─▒m─▒z─▒ ne ├žekti?!.
├ľm├╝r solmu┼č ├ži├žekti…
Nuri Pa┼ča gecikti,
A─čla, karanfil a─čla!

Hudutlar─▒m─▒z─▒n d─▒┼č─▒ndaki soyda┼č ve dinda┼člar─▒m─▒z─▒n, anavatana inan├ž ve ondan beklentilerini ne kadar i├žli ifade etmi┼čtir.

Kerk├╝k, T├╝rkmenda─č─▒, Halep, Karaba─č, Musul ve daha nice diyarlar; ┬źGecikti!┬╗ diye figan i├žinde…