M├ónev├« Terakk├« ve ┼×ahsiyet Medresesi Olarak TASAVVUF D├ťNYAMIZ

YAZAR : Raif KOÇAK raifkocak@gmail.com

K├óinat, insan i├žin ├ž├Âz├╝lmeyi bekleyen muamm├ólar silsilesi ile dolu. Varl─▒k ├ólemi insan i├žin ne kadar karma┼č─▒ksa, bu ├ólemin i├žerisinde ya┼čayan insan da o kadar karma┼č─▒k ve s─▒rlarla dolu.

─░nsan─▒ tan─▒mlayan ilim adamlar─▒na bakt─▒─č─▒m─▒zda, insan─▒ ├ódeta k├╝├ž├╝k bir ├ólem olarak nitelediklerini g├Âr├╝yoruz. K├óin├ót─▒n yap─▒s─▒nda; hem madde, hem de m├ón├ó oldu─ču gibi, k├╝├ž├╝k ├ólem olan insan─▒n da bir yan─▒ madde olmas─▒na ra─čmen di─čer yan─▒ m├ón├ó ile tamamlanmaktad─▒r.

─░nsan, nas─▒l ki madd├« m├ón├ódaki varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rmek i├žin, g─▒daya ve beslenmeye ihtiya├ž duyuyorsa; m├ónev├« varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝rmek i├žin de sa─člam ve sahih bilgi ile beslenmeye muhta├žt─▒r.

Bug├╝ne kadar insanl─▒─ča g├Ânderilen peygamberler, insan─▒n ├Âncelikle ve ├Âzellikle m├ón├ó y├Ân├╝n├╝ t├ólim/tezkiye etmi┼člerdir. ├Äm├ón etmeden ├Ânce, yol kesen, adam ├Âld├╝ren insanlar; ├«m├ón edip nefislerini tezkiye ettikten sonra, kar─▒ncay─▒ bile incitmekten imtin├ó eden insanlar h├óline gelmi┼člerdir

─░nsanlar─▒ tezkiye edip, onlar─▒ ba┼čkalar─▒n─▒ incitmekten, d├╝nyaya meyletmekten ve d├╝nya nimetlerine olan arzular─▒ndan ar─▒nd─▒r─▒p, as─▒l hayat olan ├óhirete haz─▒rlamak i├žin bir yol var ki; bu ilme tasavvuf deniliyor. Bu yaz─▒m─▒zda; dery├ódan bir damla nis├ób─▒, bu konuya temas etmeye ├žal─▒┼čaca─č─▒z.

Bir ┼čeyi anlatmadan ├Ânce, tan─▒m─▒n─▒ yapmak icap eder. Ancak tasavvuf ilmi; al─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z m├ón├óda, bir m├╝sbet ilim veya ─░sl├óm├« m├ón├óda, z├óhir├« bir ilim olmad─▒─č─▒, aksine bir h├ól ilmi oldu─čundan; bu ilmi tan─▒man─▒n en iyi yolunun onu ya┼čamaktan ge├žti─čini s├Âylemek durumunday─▒z

Tarih boyunca, baz─▒ h├ódiselere ve kelimelere y├╝klenen m├ón├ólara bak─▒nca; en ├žok ele┼čtirilen, tart─▒┼č─▒lan, hatt├ó baz─▒ kesimler taraf─▒ndan tekfir bile edilen bir kelime ve kurumla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒yoruz.

Belli bir kesim taraf─▒ndan; m├╝sl├╝manlar─▒ m├╝cadeleden al─▒koydu─ču, insanlar─▒ sadece derg├óhlarda post ve h─▒rka ile u─čra┼čt─▒rd─▒─č─▒ iddia edilen ve kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒lan tasavvuf ger├žekten nedir?

Ba┼čtan s├Âyleyelim ki, tasavvufun tek ve net bir tan─▒m─▒ yoktur. Bunun sebebi ise; her s├╗f├«nin i├žinde bulundu─ču h├ól ve d├Âneme g├Âre onu tan─▒mlamas─▒d─▒r.

Tasavvufun belli ba┼čl─▒ tan─▒mlar─▒na bakacak olursak:

C├╝neyd-i Ba─čd├ód├«ÔÇÖye g├Âre tasavvuf; yarat─▒klarla al├ókay─▒ kesip Allah ile olmakt─▒r.

Semn├╗nÔÇÖa g├Âre tasavvuf; hi├žbir ┼čeyin sana, senin de hi├žbir ┼čeye m├ólik olmamand─▒r.

RuveymÔÇÖe g├Âre tasavvuf; nefsi Allah Te├ól├óÔÇÖn─▒n mur├ód─▒na teslim etmektir.

┼×eyh Eb├╗ Sa├«d EbuÔÇÖl-HayrÔÇÖa g├Âre tasavvuf; vakti en de─čerli ┼čeye sarf etmektir.

EbuÔÇÖl-H├╝seyin en-N├╗r├«ÔÇÖye g├Âre tasavvuf; ne ┼čekil, ne de bir ilimdir, o sadece g├╝zel ahl├óktan ibarettir. E─čer ┼čekil olsayd─▒ m├╝cadele ile, ilim olsayd─▒ ├Â─črenmekle tahsil edilirdi. Bu sebeple s─▒rf ┼čekil ve ilim, maksada ula┼čt─▒ramaz. Tasavvuf, HakkÔÇÖ─▒n ahl├ók─▒na b├╝r├╝nmektir.

─░m├óm-─▒ Rabb├ón├«ÔÇÖye g├Âre tasavvuf; ihl├ós─▒ kesintisiz bir h├ólde ya┼čamak ve d├«nin h├╝k├╝mlerini zevk duyarak ├«f├ó edebilir h├óle gelmektir. Bu h├óli, ┬źahl├ók├« bir seciye┬╗ g├╝zelli─čiyle s├╝rekli olarak hayata ge├žirmektir.

Tasavvuf; nefsi ve kalbi tasfiye ederek güzel ahlâk ve edep sahibi olmaktır. Tasavvuf; nefisle sulhu olmayan bir cenktir ki bu cenk neticesinde ihlâsa, istikamete, rızâya ve teslîmiyete varılır.

Tasavvufun hakikati; ─░sl├ómÔÇÖ─▒n hakikatidir, r├╗hu ve n├╗rudur. ─░limdir, irfand─▒r, ihl├óst─▒r, inceliktir, tefekk├╝rd├╝r, mahviyettir, g├╝zel ahl├ókt─▒r.

Tasavvuf ile alâkalı tanımların tamamını alacak olsak, buna yazımızın hacmi yetmez. Ancak bu tanımların hulâsasını almak icap ederse;

┬źKulun, Cen├ób-─▒ Hak -celle cel├ól├╝h├╗-ÔÇÖnun r─▒z├ós─▒n─▒ tek gaye edinerek, hayat─▒n─▒ KurÔÇÖ├ón ve S├╝nnetÔÇÖin bildirdi─či ┼čekilde id├óme ettirmeye gayret etmesidir.┬╗ diyebiliriz

Gerek tasavvufun tan─▒mlar─▒ndan, gerekse bug├╝ne kadar gelen tasavvuf erbab─▒n─▒n hayatlar─▒ndan, ─░sl├ómÔÇÖa g├Ân├╝l vermi┼č, ├«m├ón etmi┼č bir m├╝sl├╝man─▒n; hayat─▒ndaki b├╝t├╝n de─čerlerden daha k─▒ymetli g├Ârd├╝─č├╝ ─░sl├óm d├«nini, hassas ├Âl├ž├╝ler i├žerisinde, ib├ódet ve t├óatini yapmaya sevk etti─čini m├╝┼č├óhede ederiz.

Ancak, b├Âylesine hassas bir ├žizgide hayat─▒n─▒ id├óme ettirmek isteyen insan; Allah Te├ól├óÔÇÖn─▒n ve Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖin, bizden ne istedi─čini, sonra da bu iste─čin nas─▒l yerine getirilmesi gerekti─čini bilmek zorundad─▒r. Dolay─▒s─▒ ile d├«nin emir ve yasaklar─▒n─▒ bilmeden tasavvufa girmek sak─▒ncal─▒d─▒r.

Bu konu ile ilgili olarak ─░mam M├ólik -rahmetull├óhi aleyh- Hazretleri ┼č├Âyle buyurmu┼čtur:

ÔÇťKim f─▒k─▒hla me┼čgul olur da tasavvuf├« terbiye g├Ârmezse f├ós─▒k olur. Kim tasavvufla me┼čgul olur da d├«n├« ilimleri bilmezse z─▒nd─▒k olur. Her kim de bu ikisini cem ederse, hakikate n├óil olur.ÔÇŁ (Ali el-K─ür├«, Mirk─üt├╝ÔÇÖl-Mef├ótih, Beyrut, 1422, I, 335)

Yine yolumuzun b├╝y├╝klerinden Abd├╝lh├ólik G├╝cd├╝v├ón├« -kuddise sirruh├╗- Hazretleri de talebesine nasihat ederken ┼č├Âyle buyurmu┼čtur.

ÔÇťF─▒k─▒h ve hadis ilmini ├Â─čren, s├╗f├«lerin cahillerinden uzak dur.ÔÇŁ

Tasavvufun temelinde takv├ó vard─▒r. Kulun her t├╝rl├╝ me┼čgaleden s─▒yr─▒l─▒p, Rabbi ile irtibat─▒n─▒ sa─člayabilmesi ve bu h├ólini devam ettirebilmesi takv├ól─▒ bir hayattan ge├žmektedir.

Temeli takv├óya dayal─▒ olan bu yolda; s├ólikin kendini me┼čgul eden her t├╝rl├╝ engeli a┼čmak, kendisine emredilen t├óat ve ib├ódetleri yapmak i├žin, ├ózam├« gayret sarf etmesi gerekmektedir

├ç├╝nk├╝ tasavvuf ehli; her an Rabbi ile irtibatl─▒ olmaya niyet ederek, hayat─▒n─▒n her ├ón─▒n─▒ bu il├óh├« mur├ókabe alt─▒nda ya┼čamaya karar vermi┼čtir. Bu h├óli ─░sl├ómÔÇÖda ihsan kavram─▒ ile tan─▒ml─▒yoruz.

Me┼čhur Cibr├«l hadisinde; Cebr├óil -aleyhissel├óm-ÔÇÖ─▒n Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖe sordu─ču;

ÔÇťÔÇô─░hsan nedir?ÔÇŁ sorusuna Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz;

ÔÇťÔÇô─░hsan; All├óhÔÇÖ─▒ g├Âr├╝yormu┼č gibi ib├ódet etmendir, her ne kadar sen onu g├Âremesen de o seni g├Âr├╝r.ÔÇŁ ┼čeklinde cevap vermi┼čtir.

┼×ayet ki┼či ihsan derecesine ula┼č─▒rsa; her h├ólinde ve ib├ódetlerinde Allah Te├ól├óÔÇÖy─▒ yan─▒nda hissedecek, m├ósiyetten ka├ž─▒n─▒p, m├ósiv├óy─▒ terk edecektir. Ki┼či her ├ón─▒nda, Cen├ób-─▒ HakkÔÇÖ─▒ yan─▒nda hissederse; OÔÇÖndan ba┼čka her ┼čeyden y├╝z ├ževirecek, b├╝t├╝n varl─▒─č─▒ ile Allah Te├ól├óÔÇÖya y├Ânelerek m├╝┼č├óhede makam─▒na ula┼čacakt─▒r. Kul bu makama ula┼čt─▒─č─▒nda; her amelinde kalbinde Allah Te├ól├óÔÇÖy─▒, OÔÇÖnun y├╝ce kudretini, tekli─čini ve noksan s─▒fatlardan m├╝nezzeh oldu─čunu m├╝┼č├óhede edecektir. Kalbini bu k─▒vama getiren ki┼či; art─▒k ├«man n├╗ru ile bakmaya, bas├«ret g├Âz├╝n├╝n a├ž─▒lmas─▒ ile de ├ólemi farkl─▒ olarak g├Ârmeye ba┼člar. B├Âyle bir k─▒vama gelen kul; gerek namazlar─▒n─▒, gerekse di─čer ib├ódetlerini hu┼č├╗ ile yapmaya ve yapt─▒─č─▒ ib├ódetlerden zevk almaya ba┼člar.

Tasavvuf, ├Âncelikle ┼čahsiyeti in┼ča eder. Hatay─▒, kusuru hep kar┼č─▒s─▒ndakinde g├Âren, ba┼čkalar─▒n─▒n en ufak hatas─▒n─▒ bile ele┼čtiren insan; tasavvuf├« terbiyenin i├žine girdi─či zaman, kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ olumsuzluklar─▒n, hatalar─▒n ├Âncelikle kendisinde bulunan bir hatadan dolay─▒ meydana geldi─čini d├╝┼č├╝n├╝r. Ele┼čtirirken; ├Ânce kendisine bakarak, kendinde bir hata veya kusur olup olmad─▒─č─▒n─▒ kontrol eder, sonra kar┼č─▒s─▒ndakine d├Âner.

Tasavvuf ehli; d├╝nyay─▒ de─či┼čtirmenin yolunun, ├Ânce insan─▒n kendisini de─či┼čtirmekten ge├žti─čini bilir. ├ç├╝nk├╝ tasavvuf bir h├ól ilmidir ve ya┼čanarak ├Â─črenilir.

M├╝sl├╝man, girdi─či yerin rengini, kokusunu almaz; aksine girdi─či yerin rengi ve kokusunu h├óli ile de─či┼čtiren ki┼či olur.

Bug├╝n ya┼čad─▒─č─▒m─▒z co─črafyada, tasavvuf kollar─▒n─▒n farkl─▒ olmas─▒ bir ihtil├óf de─čildir. Aksine, bir bah├žede yeti┼čen, farkl─▒ renkler ve kokularda ├ži├že─čin, o bah├žeyi g├╝zelle┼čtirmesi gibi; tasavvuf├« kollar─▒n da farkl─▒ olmas─▒, hem bu yolun g├╝zelli─čini, hem de farkl─▒ ist├«d├ód─▒ olan insanlar─▒n ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamak amac─▒ ile koyulmu┼č us├╗ller oldu─čunu g├Âsterir.

Misal olarak, sert ve co┼čkun miza├žl─▒ insanlar─▒n, K─üdir├«lik kolunda terakk├« ederken; romantik ve sanatk├ór ruhlu insanlar─▒n Mevlev├«likte karar k─▒lmas─▒ buna ├Ârnek verilebilir. Yine vakur ve sakin miza├žl─▒, der├╗n├« ├Âzellikli olan insanlar─▒n da, Nak┼č├«lik kolunda karar k─▒lmas─▒ m├ónidard─▒r. Bu yollar─▒n farkl─▒ olmas─▒, Allah Te├ól├óÔÇÖn─▒n bir rahmetidir. Bu ├že┼čitlilikte ├Âl├ž├╝ yeter ki KurÔÇÖ├ón ve S├╝nnet olsun.

Tasavvufu ve tasavvuf erbab─▒n─▒ ele┼čtirenlerin en fazla s─▒─č─▒nd─▒─č─▒ bahane; m├╝sl├╝manlar─▒ derg├óhlara kapat─▒p, onlar─▒n sadece zikirle me┼čgul edildi─či iddias─▒d─▒r. Ancak tarihe ve g├╝n├╝m├╝ze bakt─▒─č─▒m─▒z zaman; tasavvuf erbab─▒n─▒n sadece evr├ód─▒n─▒ ├žekme ile u─čra┼čmad─▒─č─▒n─▒, biz├ótih├« toplumun i├žerisinde oldu─čunu, topluma emr-i biÔÇÖl-m├ór├╗fu ed├ó etti─čini g├Âr├╝yoruz.

Yine toplumu ir┼čad edenlere, y├Ân verenlere ve ├ž─▒─č─▒r a├žanlara bakt─▒─č─▒m─▒zda; bu insanlar─▒n ekseriyetinin tasavvuf erbab─▒ oldu─čunu m├╝┼č├óhede ediyoruz.

Ger├žek tasavvuf, halk i├žerisinde Hak ile beraber olma yoludur; yoksa kimsenin g├Ârmedi─či, ─▒ss─▒z yerlerde s├╗f├«lik yapmak de─čildir. Tasavvuf ehli ┬źel k├órda g├Ân├╝l y├órda┬╗ d├╝sturu ile her ├ón─▒n─▒ mur├ókabe i├žerisinde ge├žiren ki┼čidir.

Bu d├╝sturu hayat─▒nda hassas bir ┼čekilde uygulam─▒┼č muhterem ├╝statlar─▒m─▒zdan Musa TOPBA┼× -rahmetull├óhi aleyh- ┼č├Âyle buyuruyor:

ÔÇťBizim yolumuz ├ót─▒l-b├ót─▒l bir kenara ├žekilme yolu de─čildir. Bil├ókis ash├ób-─▒ kir├óm─▒n yoludur, gece-g├╝nd├╝z hizmet yoludur. Biz seve seve hem evr├ód─▒m─▒z─▒ y├╝r├╝t├╝r├╝z, hem sohbetimizi yapar─▒z, hem de cemiyete hizmet hususunda elimizden gelen gayretimizi g├Âsteririz.ÔÇŁ

Tasavvuf erbab─▒; bazen ├ólimken, me┼čhurken bir ba┼čka hakikat sultan─▒na intis├ób ederek, onun derg├óh─▒nda hizmet eden ve ├ža─člar sonras─▒na ─▒┼č─▒k veren Mevl├ón├ó H├ólid-i Ba─čd├ód├« olur.

Bazen, a┼čkla ba─čland─▒─č─▒ m├╝r┼čidi ├ťft├óde HazretleriÔÇÖnin emri ile kad─▒l─▒─č─▒ b─▒rak─▒p Bursa sokaklar─▒nda ci─čer satan Aziz Mahmud H├╝d├óy├« olur.

Bazen, hukuk b├Âl├╝m├╝n├╝ bitirdi─či h├ólde; ├╝st├ód─▒ EsÔÇśad Erb├«l├« -kuddise sirruh├╗- HazretleriÔÇÖnin emri ile ─░stanbulÔÇÖa gelip, zor zamanda halk─▒ ir┼č├óda ba┼člayan Mahmud S├ómi RAMAZANO─×LU -kuddise sirruh├╗- Hazretleri olur.

Bu itibarla; hayat─▒n─▒ KurÔÇÖ├ón ve S├╝nnet ├Âl├ž├╝lerine g├Âre d├╝zenlemeyen, d├«nin z├óhir├« m├╝kellefiyetlerini ihmal eden bir kimsenin dilinden, ne kadar tasavvuf├« ifadeler d├Âk├╝l├╝rse d├Âk├╝ls├╝n, o kimse, ger├žek m├ón├óda tasavvuf ehli olamaz.

Tasavvufî terbiye altına giren insan;

ÔÇóHaramlardan y├╝z ├ževirir, hatt├ó ┼č├╝pheli ┼čeylerden bile uzak durur.

ÔÇóHaram i┼členen yerlerden uzak durarak, kalb├« ve r├╗h├« huzurunu korur.

ÔÇóHayat─▒n ge├žici heveslerinin pe┼činden ko┼čmaz.

ÔÇóKendisine verilen ├Âm├╝r em├ónetini, nefsinin gelip ge├žici isteklerine harcamaz.

ÔÇóKurÔÇÖ├ón ve S├╝nnetÔÇÖi hayat─▒na rehber edinerek; ├Âmr├╝n├╝ s├ólih amel, hay─▒r ve hasenatlarla s├╝sler.

ÔÇó─░b├ódetlerini hu┼č├╗ i├žerisinde yapmaya gayret eder. Allah yolunda hizmet etmeye gayret eder. S├ólihlerle birlikte olmaya gayret eder.

H├ós─▒l-─▒ kel├óm, bizim ├óciz kalemimiz ve kel├óm─▒m─▒z ile dery├ódan damla miktar─▒ kadar anlatmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z tasavvuf; Allah ve Ras├╗l├╝ÔÇÖne a┼čk ile ba─član─▒p, ├«m├ón─▒ yak├«n olarak hissetmek, Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖin ├Ârnek ahl├ók─▒ ile ahl├óklanarak ─░sl├ómÔÇÖ─▒ en g├╝zel ┼čekilde ya┼čayabilmeye gayret etmek ve Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖin yeti┼čtirdi─či g├╝z├«de nesil olan, ash├ób─▒n─▒n ya┼čad─▒─č─▒ takv├ó hayat─▒n─▒ ya┼čayabilmektir.

Mevl├ó Te├ól├ó, bu g├╝zel yolda y├╝r├╝me gayreti g├Âsterenlere istikamet nasip eylesin. KurÔÇÖ├ón ve S├╝nnet yolundan ayr─▒lmadan, yolculu─čumuzu tamamlamay─▒ nasip eylesin.