N├╝ktedan Bir M├╝tefekkir┬á├ľMER FER─░D KAM

YAZAR : M├╝cahid BULUT mucahidbulut@yandex.com

m_bulut_yuzaki_say─▒136

L├ótin harflerinin kabul edildi─či ilk g├╝nlerde yabanc─▒ addolunan b├╝t├╝n kelimelerin sonundaki ┬źd┬╗ harflerinin ┬źt┬╗ olaca─č─▒n─▒ ├Â─črenen Abd├╝lhak H├ómid, dostu ├ľmer Ferid KAMÔÇÖa serzeni┼čte bulunur:

ÔÇťÔÇôEfendim bizim isimlerimize birer ┬źit┬╗ eklemi┼čler.ÔÇŁ

├ľmer Ferid, g├╝lerek cevap verir:

ÔÇťÔÇôBenim hi├ž olmazsa ┬źfer┬╗imi b─▒rakt─▒lar. Sen ise ┬źham┬╗ bir ┬źit┬╗ oldun.ÔÇŁ

├ľmer Ferid KAM, 1864 senesinde ─░stanbulÔÇÖda do─čdu. II. Abd├╝lhamidÔÇÖin doktoru olan Ahmed Muhtar Pa┼čaÔÇÖn─▒n o─čludur. BeylerbeyiÔÇÖnde ilk tahsiline ba┼člad─▒. 1880ÔÇÖde babas─▒n─▒n y├Ânlendirmesiyle Mekteb-i T─▒bbiyeÔÇÖye girdiyse de 1882ÔÇÖde buray─▒ b─▒rakarak Mekteb-i HukukÔÇÖa kay─▒t yapt─▒rd─▒. Babas─▒n─▒n ├Âl├╝m├╝ ├╝zerine okulu b─▒rakmak zorunda kald─▒; fakat husus├« hocalardan Arap├ža, Frans─▒zca ve Fars├ža ├Â─črenerek tahsilini ilerletti. Fatih CamiiÔÇÖndeki dersleri takip etti. Medrese dersleri ayar─▒ndaki bu e─čitimi, Mustafa ├és─▒m EfendiÔÇÖnin elinden ald─▒─č─▒ ic├ózetn├óme ile ta├žland─▒rd─▒.

H├óriciye ve Ma├órif Nez├óretlerinde uzun m├╝ddet vazife yapt─▒ktan sonra 1914ÔÇÖte D├ór├╝lf├╝n├╗nÔÇÖda, Mehmed ├ékifÔÇÖin ayr─▒lmas─▒yla bo┼čalan T├╝rk Edebiyat─▒ M├╝derrisli─či (Profes├Âr) kadrosunda vazife yapmaya ba┼člad─▒.

├ľmer Ferid KAM; k├╝├ž├╝k ya┼člardan itibaren eski d├«vanlar─▒ okumu┼č, bunlardaki mazmunlar─▒n del├ólet etti─či m├ón├ólar─▒ kavramak i├žin kl├ósik kaynaklar─▒ incelemi┼č, bu vesileyle eski simya ve kimyadan astroloji ve astronomiye, efs├óneden tarihe, kel├ómdan tasavvufa kadar bir├žok mevzuda bilgi sahibi olmu┼čtur. ├ľmer Ferid, S─▒r├ót-─▒ M├╝stak├«m ve Seb├«l├╝rre┼čad dergilerinin ilk yazarlar─▒ndand─▒r. Mehmed ├ékifÔÇÖin en samim├« dostlar─▒ aras─▒ndad─▒r. ├ékif, sohbet etmeyi ├žok sevdi─či ├ľmer FeridÔÇÖin ilm├« bilgisine ve devrin di─čer ilim adamlar─▒ndan ├žok farkl─▒ olan fikr├« ve felsef├« d├╝┼č├╝ncelerine hayrand─▒r. ├ľyle ki bir sohbetlerinde ├ékif kendisine;

ÔÇťÔÇôFerid Bey sen kitap okuma! Kitap okumak senin feyzine engel olur! Sen yaln─▒z d├╝┼č├╝n ve d├╝┼č├╝nd├╝klerini s├Âyle.ÔÇŁ demi┼čtir.

Felsefedeki s├╝reklilik fikrini edebiyatta uygulayarak, T├╝rk edebiyat─▒n─▒ kronolojik olarak ba┼čtan-sona inceleyen yazar─▒n devrin felsef├« g├Âr├╝┼člerinden ├žok farkl─▒ fikirleri vard─▒r.

┬źFerid KAMÔÇÖa g├Âre, ahl├ók─▒n ilk ├Â─čreticileri b├╝y├╝k peygamberlerdir. ├ç├╝nk├╝ ├že┼čitli zamanlarda yeti┼čen filozoflar─▒n fikir ortaya att─▒─č─▒ yer ve zaman; ya bir peygamberin zuhur etti─či vakte yahut zuhur etti─či zaman─▒n h├ókim ve tesirli bir devresine rastlamaktad─▒r.┬╗

Ferid KAM, tasavvufu; ┬źDer├╗n├« bir h├ól, ya┼čanan bir edep ve nefis terbiyesi┬╗ olarak tan─▒mlar. Mevl├ón├ó Cel├óledd├«n-i R├╗m├« ve ┼×ems-i Tebriz├« gibi s├╗f├«lerin kel├óm─▒ ve tasavvufu birle┼čtirdiklerini s├Âyler. Bu noktadan hareketle baz─▒ bat─▒l─▒lar─▒n tasavvufu; ┬źVicdan├« hislere uyma yolu┬╗ ┼čeklinde tarif etmelerine de itiraz eder ve ─░sl├óm├« tasavvufu bu anlay─▒┼čtan ay─▒r─▒r. ├ç├╝nk├╝ ona g├Âre; ┬ź─░sl├óm├« tasavvuf, m├ónev├« hakikatin ve binlerce led├╝nn├« ger├že─čin ifadesi olan irfand─▒r.┬╗

Ferid KAMÔÇÖ─▒n di─čer bir husus├«yeti de lis├óna olan h├ókimiyetidir. E┼čref Edip; vefat─▒ndan sonra KAM i├žin;

ÔÇťFerid KAM ile kaybetti─čimiz ┼čey, T├╝rk edebiyat─▒n─▒n l├óf─▒z ve m├ón├ó h├╝neridir.ÔÇŁ demi┼čtir.

N├╝ktedanl─▒─č─▒ ile de me┼čhur olan m├╝tefekkirin her espriye bir n├╝kteyle cevab─▒ haz─▒rd─▒.

Bir g├╝n S├╝leyman Nazif, H├╝seyin Kaz─▒m Kadri Beye ├ľmer Ferid hakk─▒nda;

ÔÇťÔÇôDerya gibi adam!ÔÇŁ demi┼č.

Kadri Bey de;

ÔÇťÔÇôNe i├žilir, ne ge├žilir!ÔÇŁ cevab─▒n─▒ vermi┼č ve g├╝l├╝┼čm├╝┼čler. Daha sonra S├╝leyman Nazif, bunu Ferid KAMÔÇÖa anlatt─▒─č─▒nda Ferid Bey derh├ól -denizden ├ž─▒kan canl─▒lar─▒n hepsinin yenebilece─čini anlatan had├«s-i ┼čer├«fe g├Ânderme yaparak-; ┬źMurdar da olmaz, demedin mi?┬╗ demi┼č; zek├ós─▒n─▒ ve n├╝ktedanl─▒─č─▒n─▒ ortaya koymu┼čtur.

Yokluk i├žinde vefat eden S├╝leyman NazifÔÇÖin kabrinin belediye taraf─▒ndan yapt─▒r─▒laca─č─▒n─▒ duyunca da ┼ču d├Ârtl├╝─č├╝ yazm─▒┼čt─▒r;

Sa─čl─▒─č─▒nda nice ehl-i h├╝nerin,
Bir tutam tuz bile konmaz a┼č─▒na;
├ľld├╝r├╝p evvel onu a├žl─▒ktan,
Sonra bir t├╝rbe dikerler ba┼č─▒na.

Bat─▒dan gelen materyalist, ink├órc─▒ fikirlerin tam kar┼č─▒s─▒ndayd─▒. Eserlerini de bu yolda bir tebli─č arac─▒ olarak kullanm─▒┼č; Mevl├ón├ó ve Mehmed ├ékifÔÇÖin de s─▒k├ža kulland─▒─č─▒ ┬źhik├óyeli manz├╗me┬╗ tarz─▒nda bir├žok ┼čiir de kaleme alm─▒┼čt─▒r:

Menzil-i nâmütenâhî koca bir yüklü gemi,
Pupa yelken gidiyor bir sonu yok ummanda;
Fareler, ambar─▒n─▒n bir k├Â┼česinde tutunup,
Ya┼č─▒yorlard─▒, fakat izleri yok meydanda.
Yiyecek bol, i├žecek bol, yatacak yer ├ól├ó,
Bu kadar râhat ederdi ulu bir sultan da.
San─▒yorlard─▒ yap─▒lm─▒┼č bu saray onlar i├žin;
Hepsi sâbitti temerrüdle bu fâsit zanda.
Ne saray onlar i├žindi, ne de onlar maks├╗d,
Ba┼čka bir g─üye g├Âzetmekte idi kaptan da.
─░┼čte ├ólem gemisinde buna bir ba┼čka mis├ól,
Hilkati kendisine mâl edinen insan da.

├ľmer Ferid KAM; 1928 y─▒l─▒nda, dinde reform ve modernle┼čmeyi g├Âr├╝┼čen bir kurula al─▒n─▒r. Kurul d├Ânem iktidar─▒n─▒n iste─čiyle; oturacak s─▒ralar─▒, gard─▒roplar─▒ olan camilerden, camilere ayakkab─▒larla girmekten, ib├ódet dilinin tamamen T├╝rk├že olmas─▒ndan, camilerde vazifeli olacak m├╝zisyenlerden ve camilerde kullan─▒lacak m├╝zik ├óletlerine duyulan ihtiya├žtan bahseden; ┬źModern ve kutsal; s├Âzs├╝z m├╝zik ihtiyac─▒ ├ócildir!┬╗ diyen bir rapor kararla┼čt─▒r─▒r.

Mill├« E─čitim Bakanl─▒─č─▒na iletilen bu raporda; bir├žok il├óhiyat├ž─▒n─▒n, psikolo─čun ve mant─▒k profes├Âr├╝n├╝n imzas─▒ olmas─▒na ra─čmen B├óbanz├óde Ahmed Naim ve ├ľmer Ferid KAM bu rapora imza atmaz. Bu kararl─▒ ve yerinde duru┼čunun bedelini ise D├ór├╝lf├╝n├╗n kapat─▒l─▒p yerine ─░stanbul ├ťniversitesi kuruldu─čunda, kadro verilmeyip a├ž─▒kta b─▒rak─▒larak ├Âder. Bu vaziyeti m─▒sralar─▒nda ┼č├Âyle anlat─▒r:

E─čer maks├╗d ise tekm├«l-i zillet,
Hemen tahsîl-i ilme eyle gayret.
Kovulduk ├ók─▒bet D├ór├╝lf├╝n├╗nÔÇÖdan,
Budur bizde mükâfât-ı fazîlet!

L├ókin fikrinden geriye ad─▒m atmaz. ├ç├╝nk├╝ i├žinde Allah korkusu vard─▒r ve bu korkuyu ┼ču m─▒sralar─▒yla anlat─▒r:

Hak sillesinin sadâsı yoktur,
Bir vurdu mu hi├ž dev├ós─▒ yoktur!

Seksen senelik ├Âmr├╝n├╝ hep ilim yolunda ge├žiren ├ľmer Ferid; ba┼čta T├╝rreh├ót, ├és├ór-─▒ Edebiyye Tetk├«k─üt─▒ Dersleri, ┼×erh-i M├╝t├╗n ve Vahdet-i V├╝c├╗d olmak ├╝zere ondan fazla eser kaleme alm─▒┼čt─▒r. Son vazife yeri olan Ankara Dil ve Tarih-Co─črafya Fak├╝ltesi ─░ran edebiyat─▒ hocal─▒─č─▒ s─▒ras─▒nda 22 May─▒s 1944ÔÇÖte vefat etmi┼čtir.