┬źZ─░Y├é┬╗DE…

YAZAR : Abdullah Mesud HIDIR mahidir@gmail.com

m_hidir_yuzaki_haziran2016_1Mutasavv─▒f, ┼čair ve ├ólim, Erzurumlu ─░brahim Hakk─▒ Hazretleri; 18 May─▒s 1703ÔÇÖte Erzurum/HasankaleÔÇÖde do─čdu. Seyyiddir. ─░lk hocas─▒, babas─▒ Dervi┼č Osman EfendiÔÇÖdir. ─░brahim Hakk─▒ Efendi, ─░smail Fak├«rullah Hazretleri ile ilk defa 9 ya┼č─▒nda Siirt/TilloÔÇÖda g├Âr├╝┼čt├╝ ve onun rahle-i tedr├«sine oturdu. Astronomi sahas─▒nda da ├žal─▒┼čmalar yapt─▒.

 

1728ÔÇÖde ┼čeyhinin vefat─▒n─▒n ard─▒ndan onun yerine ir┼čad hizmetlerine devam etti. 1747ÔÇÖde ilim i├žin ─░stanbulÔÇÖa gitti ve Sultan I. MahmudÔÇÖla bizzat g├Âr├╝┼čt├╝. SultanÔÇÖ─▒n izniyle, saray k├╝t├╝phanesinde ara┼čt─▒rmalar yapt─▒. M├órifetn├óme adl─▒ eserini 1757ÔÇÖde tamamlamaya muvaffak olan bu b├╝y├╝k Allah dostu, 22 Haziran 1780 tarihinde rahats─▒zlanarak vefat eyledi. T├╝rbesi, Siirt/TilloÔÇÖdad─▒r.

 

***

 

─░brahim Hakk─▒ Hazretleri; ├óhirete irtihal eden hocas─▒ ─░smail Fak├«rullah HazretleriÔÇÖnin h├ót─▒ras─▒na ith├ófen 18. as─▒rda TilloÔÇÖnun 3 kilometre do─čusundaki tepenin ├╝st├╝ne bir ta┼č duvar in┼ča etmi┼č ve ortas─▒na da 40 x 50 santimlik a├ž─▒k bir pencere b─▒rakm─▒┼čt─▒r. B├Âylece t├╝rbenin kulesi ile tepedeki duvar aras─▒nda ─▒┼č─▒k irtibat─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r. Bu d├╝zenek sayesinde gece ve g├╝nd├╝z├╝n e┼čit oldu─ču 21 Mart ve 23 Eyl├╝l tarihlerinde, tepeden do─čan g├╝ne┼čin ilk ─▒┼č─▒klar─▒ t├╝rbenin kulesine, oradan da k─▒r─▒larak t├╝rbenin penceresinden girerek ─░smail Fak├«rullah HazretleriÔÇÖnin sandukas─▒n─▒n ba┼čucunu yakla┼č─▒k 5 dakika ayd─▒nlat─▒r. Bu h├ódiseyle ilgili ─░brahim Hakk─▒ Hazretleri;

 

ÔÇťYeni y─▒lda do─čan ilk g├╝ne┼č hocam─▒n ba┼čucunu ayd─▒nlatmazsa ben o g├╝ne┼či neyleyim…ÔÇŁ s├Âz├╝n├╝ s├Âyleyerek hocas─▒na olan sayg─▒s─▒n─▒ g├Âstermi┼čtir.

 

Bu h├ódise, gelecek nesillere; hoca-talebe, ilim-m├óneviyat ili┼čkisinin g├╝zel bir misalini sergilemi┼čtir.

 

1960 y─▒l─▒nda yap─▒lan yenileme ├žal─▒┼čmalar─▒ s─▒ras─▒nda ─▒┼č─▒k d├╝zene─či zarar g├Ârm├╝┼čt├╝r. Fakat 2011 y─▒l─▒nda Siirt Valili─činin yapm─▒┼č oldu─ču ├žal─▒┼čmalar neticesinde ─▒┼č─▒k h├ódisesi, tekrar eski h├óline getirilmi┼čtir.

 

m_hidir_yuzaki_haziran2016_2

┬źTETE TURKUE┬╗

 

Sultan Abd├╝laziz Han, 8 ┼×ubat 1830ÔÇÖda do─čdu. ─░tinal─▒ bir e─čitim ald─▒. Ak┼čehirli Hasan Fehmi EfendiÔÇÖden Arap dili ve edebiyat─▒ ile ┼čerÔÇś├« ilimleri tahsil etti. Neyzen ve bestek├ór Y├╗suf Pa┼čaÔÇÖdan m├╗s─▒k├« dersleri ald─▒.

 

Sporun yan─▒nda beste, ┼čiir ve resimle de ilgilenen Abd├╝laziz Han, sade bir hayat ya┼čard─▒. Abd├╝laziz Han, veliahtl─▒─č─▒ndaki mazbut h├óliyle, halk─▒n sevgisini ve g├╝venini kazand─▒.

 

Bu b├╝y├╝k padi┼čah zaman─▒nda Osmanl─▒ Devleti, asker├« bak─▒mdan d├╝nyada ├╝st s─▒ralara gelmi┼čti. Yapt─▒rd─▒─č─▒ sava┼č gemilerinin pl├ónlar─▒n─▒ kendi ├žizerdi.

 

1863ÔÇÖte M─▒s─▒r, 1867ÔÇÖde Avrupa seyahatlerine ├ž─▒kt─▒. 1868ÔÇÖde ┼×├╗r├ó-y─▒ DevletÔÇÖi kurdu. S├╝vey┼č Kanal─▒ onun zaman─▒nda a├ž─▒ld─▒.

 

Midhat Pa┼ča, Mahmud Nedim ve H├╝seyin Avni Pa┼čalar─▒n organize etti─či bir n├╝m├óyi┼č ihtil├óle d├Ând├╝ ve Abd├╝laziz Han tahttan indirildi. Bununla da kal─▒nmayarak katledilip, intihar s├╝s├╝ verildi.

 

├çal─▒┼čkan, gayretli ve son derece dindar olan Padi┼čah, 5 Haziran 1876 tarihinde ┼čehid edildi. Kabri, D├«vanyoluÔÇÖndaki Sultan Mahmud T├╝rbesiÔÇÖndedir.

 

***

 

Sultan Abd├╝laziz Han ve beraberindekiler, 1867ÔÇÖde ParisÔÇÖte yeni ├«mal edilmi┼č makinelerin g├Âr├╝c├╝ye ├ž─▒kt─▒─č─▒ sergiyi gezmekteydiler.

 

Padi┼čah, ├žember ┼čeklinde bir cetvel ve ├Ân├╝nde as─▒l─▒ kadife kapl─▒ bir toptan meydana gelen makinenin ├Ân├╝nde durur. Bu makine; g├╝n├╝m├╝z lunaparklar─▒nda da g├Âr├╝len, topa at─▒lan yumrukla kol kuvvetinin ├Âl├ž├╝ld├╝─č├╝ ilkel bir makinedir. Osmanl─▒ Sultan─▒ bu makinenin ad─▒n─▒ sorar. K─▒sa s├╝ren bir karars─▒zl─▒─č─▒n ard─▒ndan bir Frans─▒z yetkili yutkunarak cevap verir:

 

┬źTete Turkue.┬╗ Frans─▒z k├ó┼čif; ┬źT├╝rk Kafas─▒┬╗ ad─▒n─▒ verdi─či makinenin ├Ân├╝nde Osmanl─▒ Padi┼čah─▒ÔÇÖn─▒n duraca─č─▒n─▒ nereden bilebilirdi ki?

 

Sessizli─či yine Sultan bozar:

 

ÔÇťÔÇôHalil Pa┼ča, g├Âster bakal─▒m ┼čunlara T├╝rk kolunun kuvvetini!ÔÇŁ Kayserili Halil Pa┼ča, Abd├╝laziz Han gibi heybetli birisidir;

 

ÔÇťÔÇôEmriniz ba┼č─▒m ├╝st├╝ne h├╝nk├ór─▒m!ÔÇŁ dedikten sonra ceketini ├ž─▒kar─▒r ve g├Âmle─činin kollar─▒n─▒ s─▒var. Herkes nefesini tutmu┼č olacaklar─▒ beklemektedir. Halil Pa┼ča YaradanÔÇÖa s─▒─č─▒n─▒p ├Âyle bir yumruk savurur ki; dinamometrenin da─č─▒lan yuvarlak ibresi bir Frans─▒zÔÇÖ─▒n, kopan topu ba┼čka bir Frans─▒zÔÇÖ─▒n, yaylar─▒ da etrafta toplanan ├Âteki Frans─▒zlar─▒n ayaklar─▒n─▒n dibine savrulur. Da─č─▒lan makinenin kar┼č─▒s─▒ndaki Halil Pa┼ča alayc─▒ bir dille ┼čunlar─▒ s├Âyler:

 

ÔÇťÔÇôBu T├╝rk kafas─▒ de─čildir Sultan─▒m! Bu olsa olsa, Avrupa kafas─▒ olmal─▒ ki bir vuru┼čta da─č─▒ld─▒.ÔÇŁ

 

m_hidir_yuzaki_say─▒2016_4

 

ALTMI┼× SENEDEN SONRA ALTI SAAT…

Hattat Mehmed ┼×efik Bey, 1820ÔÇÖde Be┼čikta┼čÔÇÖta d├╝nyaya geldi. ─░lk tahsilini bitirdikten sonra D├«v├ón-─▒ H├╝may├╗n Tahvil KalemiÔÇÖne girdi. Tahvil KalemiÔÇÖndeki yeknesak i┼č d├╝zeninden s─▒k─▒lan ┼×efik Bey kalemden ayr─▒l─▒p h├╝sn-i hat ├Â─črenmeyi tercih etti. Galata Saray─▒ÔÇÖn─▒n hat hocas─▒ Ali Vasfi EfendiÔÇÖden s├╝l├╝s-nesih yaz─▒lar─▒n─▒ me┼čk ederek ic├ózet ald─▒. Mehmed ┼×efik Bey, Kazasker Mustafa ─░zzet EfendiÔÇÖnin yeti┼čtirdi─či bir├žok se├žkin talebenin en ├Ânde gelenlerindendir. Bilhassa cel├« s├╝l├╝s hatt─▒n─▒, Kazasker mektebine ba─čl─▒ olanlar i├žinde en ├╝st mertebeye eri┼čtirmi┼čtir. Mustafa R├ók─▒mÔÇÖdan sonra h├ókim olan cel├« yaz─▒y─▒, ├ódeta mektup yazar gibi s├╝ratle ve ekseriy├ó tashihe bile gerek b─▒rakmadan yazard─▒.

 

Sultan Abd├╝lmecid; Sak─▒z Adas─▒ÔÇÖnda ihy├ó etti─či cami i├žin kendi yazd─▒─č─▒ levhalar─▒n yerlerine as─▒lmas─▒ ve gerekti─činde yenilerinin il├óvesi maksad─▒yla ┼×efik BeyÔÇÖi vazifelendirdi─činde, huz├╗runa kabul ederek tembihlerde bulunmu┼č. ┼×efik Bey de Sak─▒z Adas─▒ÔÇÖna gidip Padi┼čahÔÇÖ─▒n emrini yerine getirmi┼čtir.

 

┼×efik Bey nesih hatt─▒yla yazd─▒─č─▒ iki mushaftan ba┼čka ┬źEnÔÇś├óm-─▒ ┼×erif┬╗, ┬źDel├óil├╝ÔÇÖ┼č-┼×er├«fe┬╗ ve ┬źel-Kas├«det├╝ÔÇÖl-b├╝rde┬╗ gibi eserleri yazm─▒┼čt─▒r.

 

Say─▒s─▒z s├╝l├╝s-nesih k─▒tÔÇśa, murakkaÔÇÖ, hilye, levha ve kit├óbe b─▒rakm─▒┼č; resm├« hocal─▒─č─▒ d─▒┼č─▒nda da bir├žok talebeye h├╝sn-i hat ├Â─čretmi┼čtir.

 

Mehmed ┼×efik Bey, 1880ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖda vefat etti. Kabri, Yahya Efendi derg├óh─▒ haz├«resindedir.

 

***

 

Cel├« s├╝l├╝s├╝ nas─▒l s├╝ratle yazd─▒─č─▒n─▒ g├Âsteren ┼ču h├ódise zikre de─čer:

 

Sultan Abd├╝laziz Han Avrupa seyahati d├Ân├╝┼č├╝, ─░stanbulÔÇÖun B├óyezid semtinde in┼ča edilen Harbiye NezaretiÔÇÖnin hemen a├ž─▒lmas─▒n─▒ isteyince; b├╝y├╝k giri┼č kap─▒s─▒n─▒n eksik kalan kit├óbesinin yaz─▒lmas─▒ i├žin ┼×efik Beyle 60 alt─▒n mukabilinde anla┼čma yapm─▒┼čt─▒r. Kendisi yaz─▒y─▒ ├Ânce k├╝├ž├╝k ebatta yazm─▒┼č. Kareleme us├╗l├╝yle yerine g├Âre b├╝y├╝t├╝lmesine ├ž─▒raklar─▒ da yard─▒m etmi┼č ve mermere ge├žirilmek ├╝zere kal─▒p olarak i─čnelenmesi d├óhil i┼či alt─▒ saatte bitirmi┼čtir. Anla┼čmay─▒ yapan erk├ón-─▒ harp y├╝zba┼č─▒s─▒; kendisinin ancak 6 lira ayl─▒k ald─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝p, alt─▒ saat ├žal─▒┼čan bir hattata 60 alt─▒n ├Âdenemeyece─čini s├Âyleyerek zorluk ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r. Durumu kendisine bildiren ├ž─▒raklar─▒na ┼×efik Bey ┼č├Âyle demi┼čtir:

 

ÔÇťY├╝zba┼č─▒ beye s├Âyleyiniz. Bu yaz─▒ alt─▒ saatte de─čil altm─▒┼č senede yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Kendilerine alt─▒ g├╝n, alt─▒ hafta, alt─▒ ay de─čil; tam alt─▒ sene m├╝hlet veriyorum. Bu m├╝ddet i├žinde bu yaz─▒n─▒n bir harfini yazabilirse istedi─čim paran─▒n alt─▒ mislini kendilerine hediye olarak veririm.ÔÇŁ

 

m_hidir_yuzaki_haziran2016_3

G─░DERKEN B─░LE H─░CVETT─░

Hicivleriyle me┼čhur Arap ┼čairi Eb├╝ÔÇÖl-Hasen Ali, 21 Haziran 836ÔÇÖda Ba─čdatÔÇÖta do─čdu. H─▒ristiyan bir ailenin ├žocu─ču oldu─ču i├žin ┬ź─░bnuÔÇÖr-R├╗m├«┬╗ diye tan─▒nd─▒. Babas─▒n─▒n vefat─▒ndan sonra e─čitimini a─čabeyi ├╝stlendi. KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim, dil, edebiyat, ┼čiir, hit├óbet ve hesap dersleri ald─▒ktan sonra babas─▒n─▒n yak─▒n bir dostunun yan─▒nda ├Â─črenimine devam etti.

 

├çocukken babas─▒n─▒, gen├žken han─▒m─▒n─▒ ve art arda ├╝├ž ├žocu─čunu kaybetmesi; ─░bnuÔÇÖr-R├╗m├«ÔÇÖnin karamsar bir ruh yap─▒s─▒na sahip olmas─▒na yol a├žt─▒. Gen├žlik y─▒llar─▒nda gitti─či Samarra d─▒┼č─▒nda hep Ba─čdatÔÇÖta ya┼čad─▒ ve 896ÔÇÖda Ba─čdatÔÇÖta vefat etti.

 

***

 

Bir g├╝n devrin ileri gelenlerinden Eb├╗ H├╝seyin K─üs─▒m, ┼čairi ziyafete davet etti. ─░bnuÔÇÖr-R├╗m├« yine b├╝t├╝n al├ómetleri uzun uzad─▒ya inceledi, d├╝┼č├╝nd├╝, ta┼č─▒nd─▒, kendince ├Âl├ž├╝p bi├žti ve hi├žbir u─čursuzluk al├ómeti bulamayarak daveti kabul etti. Asl─▒nda Eb├╗ H├╝seyin, onun hicivlerinden son derece rahats─▒z oluyordu ama renk vermiyordu. ─░┼čte bu ziyafette ┼čairi ortadan kald─▒rmaya karar vermi┼č ve yiyeceklerine zehir katt─▒rm─▒┼čt─▒. ─░bnuÔÇÖr-R├╗m├«, her ┼čeyden habersiz geldi ve keyifle sofraya kuruldu. Enfes yemeklerden bol bol yedi, ├Ân├╝ne konan env├ói ├že┼čit i├žeceklerden i├žti. Ne var ki yeme─čin sonunda zehirlenmi┼č oldu─čunu anlad─▒. Eve gidip bir ├žaresine bakmak maksad─▒yla hemen aya─ča f─▒rlad─▒. Eb├╗ H├╝seyin onun bu h├ólini g├Âr├╝nce alayl─▒ bir ┼čekilde sordu:

 

ÔÇťÔÇôNereye gidiyorsun?ÔÇŁ

 

─░bnuÔÇÖr-R├╗m├«, so─čukkanl─▒l─▒kla;

 

ÔÇťÔÇôG├Ânderdi─čin yere!ÔÇŁ dedi.

 

Eb├╗ H├╝seyin devamla;

 

ÔÇťÔÇôEh! Bizim merhum pedere de sel├óm s├Âyle bari.ÔÇŁ dedi.

 

L├ókin ┼čairimiz hiciv h├╝nerini sergileyerek ┼ču cevab─▒ verdi:

 

ÔÇťÔÇôCehenneme u─črayacak de─čilim!ÔÇŁ