İHTİLÂF ve MUHALEFET

YAZAR : Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× ogmusharun@yahoo.com

harun_ogmus_yuzakidergisi_subat2016

─░nsanlar─▒n bir arada bulundu─ču bir yerde ihtil├óf ka├ž─▒n─▒lmaz bir durumdur. ├ç├╝nk├╝ Allah, insanlar─▒; bir fabrikadan ├ž─▒km─▒┼č standart mamuller gibi de─čil, her bir ferdi kendine mahsus bir ┼čekilde yaratm─▒┼čt─▒r. Her insan─▒n ┼čekli-┼čem├óili, konu┼čma ┼čekli, tabiat─▒, mizac─▒, huyu-suyu, karakteri, tav─▒r ve hareketleri farkl─▒d─▒r. ├ço─ču zaman birbirinden ay─▒ramad─▒─č─▒m─▒z tek yumurta ikizlerinin bile, dikkatle bakt─▒─č─▒m─▒zda de─či┼čik hususiyetlere sahip olduklar─▒n─▒ fark ederiz. H├ódiselere bak─▒┼č ve onlar─▒ ele al─▒┼č ┼čeklinde, d├╝┼č├╝nce ve duygularda da de─či┼čiklik ve farkl─▒l─▒klar─▒n olmas─▒ tabi├«dir. ─░nsanlar─▒n her birinin de─či┼čik sanat ve mesleklerle u─čra┼čt─▒─č─▒n─▒ dikkate al─▒rsak, bu farkl─▒l─▒klar─▒n tabi├« olmaktan ├Âte gerekli bir durum oldu─čunu anlar─▒z. ├ç├╝nk├╝ farkl─▒ ├Âzellik ve y├Âneli┼čleri sebebiyle her bir fert; farkl─▒ bir saha ve meslekle u─čra┼č─▒yor, b├Âylece kimi memur, kimi sanayici, kimi ├žift├ži, kimi t├╝ccar vb. oluyor. Herkesin ayn─▒ ├Âzellik ve y├Âneli┼če sahip olarak ayn─▒ sahaya y├Ânelmesi durumunda i├žtim├ó├« hayat i┼člemez olurdu. Demek ki bu farkl─▒l─▒klar b├╝y├╝k bir nimettir. Ayn─▒ husus g├Âr├╝┼č farkl─▒l─▒klar─▒nda da s├Âz konusu edilebilir. Ancak fiil├« ayr─▒l─▒k, b├Âl├╝nme ve ├žat─▒┼čmalara sebep olmamak kayd─▒yla… Bu durumlara yol a├žmad─▒─č─▒ s├╝rece g├Âr├╝┼č farkl─▒l─▒─č─▒ bir zenginlik vesilesi; ┬źTes├ód├╝m-i efk├órdan b├órika-i hakikat do─čar┬╗ vecizesinin bir tecell├«si olur.

M├╝sbet m├ónadaki g├Âr├╝┼č farkl─▒l─▒klar─▒na, ─░sl├óm f─▒k─▒h mezhepleri aras─▒ndaki ihtil├óflar─▒ ├Ârnek verebiliriz. Ortaya ├ž─▒k─▒┼člar─▒n─▒n akabindeki III-IV. hicr├« as─▒rlarda yeni bir hareket olman─▒n verdi─či heyecanla, taassuba dayal─▒ baz─▒ istenmeyen h├ódiseler olmu┼čsa da bunlar zamanla durulmu┼č, farkl─▒ mezhep mensuplar─▒ birbirlerini d─▒┼člay─▒c─▒ ve ├Âtekile┼čtirici bir tav─▒r i├žine girmemi┼čtir. Ancak d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝ne y├Ân vermede ├žok belirleyici olan itikad├« mezheplerde, ayn─▒ tavr─▒n g├Âsterildi─či s├Âylenemez. Aksine bu sahada her mezhep mensubu kendisi d─▒┼č─▒ndakini bidÔÇśat├ži, f├ós─▒k, m├╝lhid, z─▒nd─▒k ve hatt├ó bazen k├ófir olmakla bile su├žlam─▒┼č, bu da b├╝y├╝k ayr─▒l─▒klara ve derin ├žat─▒┼čmalara sebep olmu┼čtur. Bu itibarla f─▒k─▒h mezheplerindeki farkl─▒l─▒klar─▒ ┬źihtil├óf┬╗, di─čerlerini ise ┬źmuhalefet┬╗ olarak isimlendirmek m├╝mk├╝nd├╝r.

Muhalefet yukar─▒da belirtti─čimiz ├╝zere, insanlar─▒n farkl─▒ ├Âzelliklere sahip olu┼čunun neticelerinden biridir. B├Âl├╝nme ve ├žat─▒┼čma potansiyeli ta┼č─▒mas─▒ sebebiyle temenn├« edilen bir ┼čey de─čildir. Bununla birlikte ta┼č─▒d─▒─č─▒ bu potansiyelden dolay─▒ tamam─▒ menf├« olarak da g├Âr├╝lmemelidir. Aksine muhalefetin de menf├« olan─▒n─▒n yan─▒nda m├╝sbet olan─▒ vard─▒r. Hatt├ó siyaset sahas─▒nda oldu─ču gibi; denetleyici, test edici fonksiyonu sebebiyle gerekli oldu─ču durumlar da vard─▒r. Ancak muhalefet, b├Âl├╝nme ve ├žat─▒┼čmadan, kendisi d─▒┼č─▒ndakini ├Âtekile┼čtirme ve d─▒┼člamaktan uzak olmal─▒, k─▒sacas─▒ muhalefet ├ód├ób─▒na sahip olmal─▒d─▒r.

Muhalefetin ├ód├ób─▒ oldu─ču gibi muhalefete bak─▒┼č ve onunla olan muamelenin de ├ód├ób─▒ vard─▒r. Bunun en g├╝zel ├Ârne─čini Hazret-i Ali vermi┼čtir. H├óric├«ler hakem h├ódisesinden sonra Hazret-i AliÔÇÖden ayr─▒lm─▒┼č ve hakemlerin karar─▒n─▒ kabul etti─či i├žin onu k├ófir olmakla su├žlam─▒┼člard─▒r. Buna ra─čmen Hazret-i Ali, onlarla olan muamelesinin ├žer├ževesini ┼ču ├╝├ž ilkede ├Âzetlemi┼čtir:

1. Bizimle sava┼čmad─▒k├ža sizinle sava┼čmay─▒z;

2. Bizimle birlikte ─░sl├óm d├╝┼čmanlar─▒na kar┼č─▒ sava┼ča ├ž─▒karsan─▒z bizim sahip oldu─čumuz haklara ayn─▒yla sahip olursunuz;

3. Sizi mescidlerimize gelmekten engellemeyiz.

Bu ilkelerden anla┼č─▒lan ┼čudur: ─░sl├ómÔÇÖda farkl─▒ g├Âr├╝┼čler ve muhalefet olabilir. ─░stenen bir durum olmamakla birlikte, ba┼čtan beri a├ž─▒klad─▒─č─▒m─▒z insan tabiat─▒ndaki farkl─▒l─▒klar sebebiyle m├╝sl├╝manlar aras─▒nda bir hil├óf (ihtil├óftan ileri bir g├Âr├╝┼č ayr─▒l─▒─č─▒) zuhur ederse muhalifler -di─čer m├╝sl├╝manlara kar┼č─▒ fiil├« bir taarruzda bulunmad─▒k├ža- g├Âr├╝┼člerini dile getirmekte h├╝rd├╝rler. Birinci ilkeden anla┼č─▒lan budur. Nitekim bu h├╝rriyet, daha sonra ─░sl├óm hukukunda Hucur├ót 9. ├óyete istin├óden ┬źba─čy┬╗ ad─▒yla terimle┼čen su├žun tarifinden de anla┼č─▒lmaktad─▒r. Ba─čy; g├╝├žl├╝ bir grubun ┼čerÔÇś├« bir gerek├žeye (tevil) dayanarak me┼čr├╗ idareyi y─▒kmak ├╝zere sil├óhl─▒ m├╝cadeleye kalk─▒┼čmalar─▒d─▒r. ┼×erÔÇś├« gerek├žeye dayanmadan b├Âyle bir i┼če kalk─▒┼č─▒rlarsa yol kesici e┼čk─▒y├ó (muharib) gibi de─čerlendirilir, ├Âyle ceza g├Âr├╝rler. ┼×erÔÇś├« bir gerek├želeri var, fakat g├╝├žl├╝ bir topluluk de─čillerse b├ó─č├« (ba─čy su├žu i┼čleyen, isyanc─▒) kapsam─▒nda de─čerlendirilmez, i┼čledikleri su├žlar ├žer├ževesinde ceza g├Âr├╝rler. Ancak sil├óhl─▒ bir m├╝cadeleye girmemi┼člerse ├žok da olsalar su├žlu de─čildirler. Demek ki, ─░sl├ómÔÇÖa g├Âre -fiil├« bir m├╝dahalede bulunmamak kayd─▒yla- ki┼či ve topluluklar kendi g├Âr├╝┼člerini dile getirip savunabilirler.

─░kinci ilke de ilkini desteklemekte ve Hazret-i AliÔÇÖnin ─░sl├óm toplumunu bir arada tutmak i├žin ne kadar bas├«retli davrand─▒─č─▒n─▒ ve engin bir m├╝samahaya sahip oldu─čunu g├Âstermektedir. Ba┼čkalar─▒yla sava┼č─▒rken muhalifini yan─▒nda g├Ârmek isteyen kimse; asl─▒nda onu kendisiyle ayn─▒ safta g├Ârd├╝─č├╝n├╝, d├╝┼čman olarak de─čerlendirmedi─čini, ├Âtekile┼čtirip d─▒┼člamad─▒─č─▒n─▒ belirtmi┼č olur. Bu, aradaki buzlar─▒n erimesini sa─člamak i├žin yap─▒lm─▒┼č bir cem├«le gibidir.

├ť├ž├╝nc├╝ ilke ├Âncekilerin bir neticesidir. Esasen di─čerleri ayn─▒ mescidde ib├ódet edebilmenin sa─članmas─▒na m├ótuf oldu─ču i├žin onlar─▒n sebebi olarak da de─čerlendirilebilir.

Hazret-i AliÔÇÖnin bu tutumuna m├╝sl├╝manlar olarak bug├╝n ne kadar muhtac─▒z! Bir k─▒sm─▒m─▒z kemikleri bile ├ž├╝r├╝y├╝p gitmi┼č ├Âl├╝lerin t├╝rbelerini koruma ad─▒na cana k─▒ymay─▒ en b├╝y├╝k sevap olarak g├Âr├╝yor, di─čer k─▒sm─▒m─▒z ise berikilerin can─▒ndan ├žok sevdi─či o t├╝rbeleri dinamitliyor! ─░kincilerin yapt─▒─č─▒n─▒ ho┼č g├Âstermek i├žin de─čil ama belirtmeden ge├žmeyelim: O t├╝rbeler ehl-i beyt mensuplar─▒ ve All├óhÔÇÖ─▒n ├Âlmedi─čini belirtti─či ┼čehidlerin kabirleri bile olsa ya┼čamakta olan bir masumun can─▒ndan daha de─čerli olamaz. ├ç├╝nk├╝ nihayette t├╝rbe, ta┼č ve topraktan yap─▒lm─▒┼č bir binad─▒r. Beriki ise K├óbeÔÇÖden daha de─čerli olan m├╝ÔÇÖmin can─▒d─▒r. Unutmayal─▒m ki; d├«nimizin korumay─▒ ama├ž edindi─či be┼č de─čerden biri, belki de birincisi cand─▒r. Kit├ób─▒m─▒zÔÇÖda masum bir cana k─▒yman─▒n b├╝t├╝n canlara k─▒ymak gibi oldu─čunu belirtmektedir. (el-M├óide, 5/32)

Ancak biz ba─čnazl─▒kta o kadar kendimizden ge├žmi┼čiz ki, All├óhÔÇÖ─▒n mescidlerini bile ay─▒r─▒p farkl─▒ z├╝mrelere tapulam─▒┼č─▒z. Bir k─▒sm─▒m─▒z di─čerinin mescidini yak─▒p y─▒k─▒yor. Ne oluyoruz? Kar┼č─▒m─▒zdakileri bitirene kadar b├Âyle mi davranaca─č─▒z? Bitirebilir miyiz? Bitirsek bile o zaman da ba┼čka g├Âr├╝┼člerin savunucular─▒ ortaya ├ž─▒kmaz m─▒? Bu yol, yol de─čildir. Hazret-i AliÔÇÖnin ilkelerine d├Ânmeli; kar┼č─▒dakini yok etme sevdas─▒ndan, ├Âtekile┼čtirip d─▒┼člamaktan vazge├žmelidir. Hi├ž kimsenin bizim inan─▒p d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m├╝z gibi inan─▒p d├╝┼č├╝nmesini sa─člayamay─▒z. Bu bizim elimizde de─čil! Yaratan bizi farkl─▒ ├Âzelliklerde yaratm─▒┼č. Biz All├óhÔÇÖ─▒n yaratmas─▒na m├╝dahalede bulunamay─▒z. Farkl─▒l─▒klar─▒ i├žimize sindirmeli ve kar┼č─▒m─▒zdakinin g├Âr├╝┼člerine -fiil├« bir taarruz olmad─▒─č─▒ m├╝ddet├že- sayg─▒ duymal─▒y─▒z. O zaman ondan da ayn─▒ tavr─▒ bekleme hakk─▒m─▒z olur. Ne bir ┼×i├« bir S├╝nn├«ÔÇÖyi ┼×i├«le┼čtirebilir, ne de bir S├╝nn├« bir ┼×i├«ÔÇÖyi S├╝nn├«le┼čtirebilir. Bunlar kullar─▒n inisiyatifinde olan ┼čeyler de─čildir. Ancak All├óhÔÇÖ─▒n dilemesiyle olur. Ancak S├╝nn├« ve ┼×i├«ler birbirlerinin g├Âr├╝┼člerine sayg─▒ g├Âstererek bar─▒┼č i├žerisinde ya┼čayabilecekleri bir ortam olu┼čturabilirler. Y─▒llarca mezhep sava┼člar─▒ yapan Avrupal─▒lar bile, esasen Hazret-i AliÔÇÖye ait olan yukar─▒daki ilkelerin temelinde bu bar─▒┼č ortam─▒n─▒ kurmay─▒ as─▒rlar ├Ânce ba┼čard─▒lar. M├╝sl├╝manlar da bir arada bar─▒┼č i├žerisinde ya┼čamay─▒ ├Â─črenmeliler. ├ľ─črenmezlerse ne mi olur? ─░┼čte bu ya┼čamakta oldu─čumuz ─░sl├ómÔÇÖla de─čil, insanl─▒kla bile ba─čda┼čmayan h├ódiseler ya┼čanmaya devam eder.