Balkan Ziyareti -1- VARDARÔÇÖIN ─░K─░ TARAFI

YAZAR : Mehmet Ali VAR varoglu5@gmail.com

m_a_var-yuzakidergisi-eylul2015

19-28 Temmuz tarihleri aras─▒nda ─░stanbul ├ľnc├╝ E─čitimciler Derne─či ile Balkanlarda, 8 ├╝lkeye 9 g├╝nl├╝k verimli bir ziyaret ger├žekle┼čtirdik. 45 ki┼čilik otob├╝s├╝m├╝z, sabah saat 05.30ÔÇÖda sefere ba┼člad─▒. Kap─▒kule S─▒n─▒r Kap─▒s─▒ÔÇÖnda k├╝├ž├╝k bir kontrol├╝n ard─▒ndan g├╝mr├╝k├ž├╝ler, otob├╝sten rahat hareketlerle yiyecek ve i├žeceklerini ald─▒ktan sonra BulgaristanÔÇÖa giri┼č yapt─▒k.

BULGAR─░STAN

─░stanbul-Sofya aras─▒ 550 kilometre. Otob├╝s├╝m├╝z, ├žift ┼čerit dar yollardan ilerlerken etraf─▒ seyredince ikliminin bize yak─▒n; ekilen bu─čday, ay├ži├že─či, fasulye, m─▒s─▒r gibi ├╝r├╝nlerin bizimkilerden daha zay─▒f oldu─čunu g├Âr├╝yoruz. BulgaristanÔÇÖ─▒n para birimi leva, ba┼čkenti Sofya. N├╝fusu 7-7,5 milyon civar─▒nda. Zenginler buraya kumar oynamaya gelirmi┼č. Bogomillerin oldu─ču b├Âlgelerden ge├žerek ilerledik. Bunlar, teslise inanmayan h─▒ristiyanlar. M├╝sl├╝man olmalar─▒ daha kolay olmu┼č. ├ľ─čle saatlerinde SofyaÔÇÖya vard─▒k. Rehberimiz d├óh├« insan ─░smail CAMBAZOV, bizi kar┼č─▒lad─▒ktan sonra hayli ac─▒km─▒┼č oldu─čumuzdan, hemen T├╝rklerin ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ Soup House ┬ź├çorba Evi┬╗ne dald─▒k. Yemekten sonra g├╝ne┼čte pi┼čmemek i├žin ko┼čar ad─▒m 1567 tarihinde Kad─▒ Seyfullah Efendi taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lan, T─░KAÔÇÖn─▒n restore ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ devam ettirdi─či camiye geldik. ├ľ─čle namaz─▒n─▒ burada k─▒ld─▒k.

1638ÔÇÖde Evliy├ó ├çelebiÔÇÖnin 83 cami ve tarih├« eser sayd─▒─č─▒, 1878ÔÇÖde RusyaÔÇÖn─▒n tespit etti─či 138 cami ve mescidden; 1909 y─▒l─▒nda Bulgaristan komiserinin 348 birim tarih├« eser belirledi─či SofyaÔÇÖda bug├╝n Osmanl─▒ÔÇÖya ait 7 adet tarih├« eser kalm─▒┼č. Kit├óbesinde Mimar Sinan taraf─▒ndan yapt─▒r─▒ld─▒─č─▒ s├Âylenen bu camii, SofyaÔÇÖn─▒n tek ayakta duran camii. Yabanc─▒ topraklarda camiler kendi evimiz gibi geliyor. Tek minareli g├╝zel bir eser olan bu camiden ba┼čka, ┼čimdilerde m├╝ze olarak kullan─▒lan ve fetihten sonra camiye ├ževrilen ilk eser G├╝l CamiiÔÇÖni, Azize Theodosia Kilisesini, Alexander Nevski Katedralini, Sokullu Mehmed Pa┼ča K├╝t├╝phanesiÔÇÖni, Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒, Bakanl─▒klar ve Parl├ómento binalar─▒ ile Aziz Sofia KilisesiÔÇÖni ve M├╝ft├╝l├╝k binas─▒n─▒ g├Ârd├╝k.

T├╝rklerin Avrupa kap─▒s─▒ olan BulgaristanÔÇÖ─▒n ilk sakinleri Traklard─▒r. Romal─▒lar taraf─▒ndan kurulan bu ├╝lkeye daha sonra T├╝rkler de yerle┼čmi┼č. 1386ÔÇÖda Murad Hud├óvendig├ór taraf─▒ndan Osmanl─▒ topraklar─▒na kat─▒lm─▒┼č, 1683ÔÇÖdeki Kara Mustafa Pa┼čaÔÇÖn─▒n Viyana yenilgisinden sonra Balkanlar ile birlikte yava┼č yava┼č elden ├ž─▒km─▒┼č.

Bulgaristan; gen├ž n├╝fusun pek kalmad─▒─č─▒, bolca e─člence ve i├žki hayat─▒n─▒n oldu─ču, ticaretinin durgun, s─▒ca─č─▒na ra─čmen so─čuk bir ├╝lke geldi bana. Elbette m├╝sl├╝manlar─▒ hari├ž…

├ľ─čle saatlerinde MakedonyaÔÇÖn─▒n ├ťsk├╝p ┼čehrine hareket ettik. Dere kenar─▒ndan giden yolumuz ilk olarak Kriva PalankaÔÇśya u─čruyor. Ye┼čillik i├žinde bir ┼čehir. BulgaristanÔÇÖdan devam eden ye┼čilliklere bakarak, dar ve k─▒vr─▒ml─▒ yollardan ├ťsk├╝pÔÇÖe ula┼čt─▒k.

MAKEDONYA

Makedonya, Balkanlar─▒n en g├╝zel ├╝lkelerinden biri. M├╝sl├╝man n├╝fusu nisbeten daha fazla. 1991 y─▒l─▒nda S─▒rplar BosnaÔÇÖyla sava┼č─▒rken, zaman─▒n Cumhurba┼čkan─▒n─▒n b├Âlgedeki S─▒rplara;

ÔÇťHalka dokunmamak ┼čart─▒yla ne isterseniz al─▒n ve gidin!ÔÇŁ demesiyle ba─č─▒ms─▒zl─▒─ča kavu┼čmu┼č. S─▒rplar da elektrik direklerindeki l├ómbalara kadar alm─▒┼č. T├╝rklerin hayli ├žok oldu─ču bir yer. Ba┼čkenti ├ťsk├╝p, para birimi denar. 1 avro 62 denar. T├╝rkiyeÔÇÖden ucuz ve insan─▒ s─▒cak. ─░ki milyonluk n├╝fusun, 600 bini ├ťsk├╝pÔÇÖte ya┼č─▒yor. ├ťlkenin % 60ÔÇÖ─▒ Ortodoks Makedonlar, % 24ÔÇÖ├╝ Arnavut ve T├╝rklerden olu┼čan m├╝sl├╝manlar. Belki daha ├žok, ama son yap─▒lan n├╝fus say─▒m─▒ a├ž─▒klanmad─▒─č─▒ i├žin bilinmiyor. Burada ├ťsk├╝p, Kalkandelen ve Ohri ┼čehirlerini ziyaret ettik.

─░├žinden Vardar NehriÔÇÖnin akt─▒─č─▒ ├ťsk├╝pÔÇÖ├╝n bir taraf─▒ m├╝sl├╝man, di─čer taraf─▒ h─▒ristiyan Makedonlar. ┼×ar Da─člar─▒n─▒n eteklerindeki ┼čehre yakla┼č─▒rken y├╝ksek bir da─č─▒n ba┼č─▒ndaki 70 metrelik milenyum ha├ž─▒ dikkatimizi ├žekiyor. Daha sonra da bir├žok ├╝lkede ayn─▒ manzarayla kar┼č─▒la┼čt─▒k. Ak┼čam├╝zeri vard─▒─č─▒m─▒z ├ťsk├╝pÔÇÖte Mustafa Pa┼ča CamiiÔÇÖnde ikindi namazlar─▒m─▒z─▒ ed├ó ettik. ├ťsk├╝p KalesiÔÇÖnin yak─▒n─▒nda olan camiden ┼čehri seyredip, rehberimizden bilgiler ald─▒k.

├ťsk├╝p; 1392ÔÇÖde ilk olarak Y─▒ld─▒r─▒m B├óyez├«d d├Âneminde Yi─čit Pa┼ča taraf─▒ndan fethedilmi┼č, 1912ÔÇÖde Balkan Sava┼člar─▒ ile kaybedilmi┼č. Cami 1402 senesinde Mustafa Pa┼ča eliyle yapt─▒r─▒lm─▒┼č, 2011ÔÇÖde T─░KA taraf─▒ndan restore edilmi┼č. Balkan Sava┼člar─▒ zaman─▒nda asker├« depo olarak kullan─▒lm─▒┼č. Minaresinin boyu 47 metre. Caminin arka k├Â┼česinde Mustafa Pa┼čaÔÇÖn─▒n t├╝rbesi var. Rehberimiz de─čerli ├Â─čretmen Ercan LAMA; MakedonyaÔÇÖda ├╝z├╝m ba─člar─▒, t├╝t├╝n, elma; OhriÔÇÖde Ohri incisi bulundu─čunu ve burada Ensar, K├Âpr├╝, Do─čruyol adlar─▒nda ├╝├ž m├╝sl├╝man derne─činin faaliyet g├Âsterdi─čini s├Âyledi. Daha sonra Yahya KemalÔÇÖin, bah├žesinde ├žocukken oynad─▒─č─▒ ve annesi Nakiye Han─▒mÔÇÖ─▒n kabrinin bulundu─ču ─░sa Bey CamiiÔÇÖni ziyaret edip ak┼čam namazlar─▒m─▒z─▒ ed├ó ettik. Ne diyordu ┼čair memleketi hakk─▒nda:

├ťsk├╝p ki Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒d Han diy├ór─▒d─▒r,
Evl├ód-─▒ F├ótih├óna onun y├ódig├ór─▒d─▒r…

├ťsk├╝p ki ┼×ar Da─č─▒ÔÇÖnda dev├óm─▒yd─▒ BursaÔÇÖn─▒n,
Bir l├óle bah├žesiydi d├Âk├╝lm├╝┼č temiz kan─▒n.

Kalbimde bir hay├óli kal─▒p kaybolan ┼čehir,
Ayr─▒lman─▒n b─▒rakt─▒─č─▒ hicran derindedir.

├çok s├╝rse ayr─▒l─▒k, aradan ge├žse ├žok sene,
Biz sende olmasak bile sen bizdesin gene. (Yahya Kemal)

Karanl─▒─č─▒n bast─▒rd─▒─č─▒ anlardan itibaren T├╝rk├že vaaz ve hutbelerin okundu─ču T├╝rk ├çar┼č─▒s─▒ÔÇÖnda bulunan Murad Pa┼ča CamiiÔÇÖni g├Âr├╝p, suyunu i├žtik. En b├╝y├╝k ve en de─čerli olan Kur┼čunlu Han ┼ču an kapal─▒. Suluhan g├╝zel sanatk├órlar─▒n ve folklorik ├žal─▒┼čmalar─▒n bulundu─ču merkez, ama karanl─▒ktan g├Âremedik. Kapan Han faaliyette. Alt kat─▒nda d├╝kk├ónlar var. ├ťst kat─▒nda k─▒zlar i├žin medrese-okul olu┼čturulmu┼č. ┼×ehirde ├ťsk├╝pÔÇÖ├╝ fetheden ordu komutan─▒n─▒n torunu ─░sa BeyÔÇÖin yapt─▒rd─▒─č─▒ ├çifte Hamam (kad─▒n-erkek i├žin) ile son pa┼čalardan biri olan Davud Pa┼ča Hamam─▒ mevcut. Daha bir├žok eser var ama vakitsizlikten g├Âremedik.
┼×ehri ikiye ay─▒ran Vardar Nehri ├╝zerindeki Ta┼č K├Âpr├╝ m├╝him eserlerden biri. K├Âpr├╝ 15. y├╝zy─▒lda Fatih zaman─▒nda in┼ča edilmi┼č. 12 kemerli k├Âpr├╝, 214 metre uzunlu─čunda ve 6 metre geni┼čli─činde. ├ťst├╝nde h─▒ristiyanlarca bir ara kaybedilip, tekrar konulan ─░sl├ómÔÇÖ─▒n m├╝hr├╝ mihrap da bulunmakta. K├Âpr├╝n├╝n ├Âte taraf─▒nda Makedonya meydan─▒, B├╝y├╝k ─░skender heykeli, arkeoloji m├╝zesi, Kiril AlfabesiÔÇÖni bulan din adamlar─▒n─▒n heykelleri var. Bir tarafta ─░sl├ómÔÇÖ─▒n sembol├╝ cami ve minareler, ├Âte tarafta heykeller ve y├╝ksek binalar… Gece ge├ž saatlerde T─░KA destekli Ensar Derne─čiÔÇÖne var─▒p, konaklad─▒k. (Devam edecek.)