├çA─×IMIZIN HASTALI─×I ─░SRAF -3-

YAZAR : Ahmet Z─░YLAN

ahmet_ziylan_yuzakidergisi-agustos2015

HAVA ve OKS─░JEN ─░SRAFI

Bu yaz─▒mda da, dilim d├Ând├╝─č├╝ kadar hava ve oksijen israf─▒ ├╝zerinde durmak istiyorum. ─░kisi de ├žok k─▒ymetli, fakat ikisinin de yeteri kadar k─▒ymetini bildi─čimizi zannetmiyorum.

Hava Mevl├óÔÇÖm─▒n insanlara verdi─či en b├╝y├╝k, en de─čerli bir l├╝tufdur. G─▒das─▒z birka├ž g├╝n durabiliriz, susuz bir-iki g├╝n durabiliriz, i├žece─čimiz, kullanaca─č─▒m─▒z suyu arayabilme zaman─▒m─▒z vard─▒r. Ama hava ├Âyle midir? Onsuz bir dakika bile ya┼čayamay─▒z. Havaya her ┼čeyin ihtiyac─▒ var, onsuz hayat m├╝mk├╝n de─čil.

Mevl├óÔÇÖm havay─▒ o kadar ├žok vermi┼č ki, bal─▒klar─▒n suda y├╝z├╝p ondan habersiz oldu─ču gibi, biz de hava nimetinin fark─▒nda de─čiliz.

Mevl├óÔÇÖm─▒z─▒n b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝, kudretini, bundan da g├Ârmek m├╝mk├╝nd├╝r. Mevl├óÔÇÖm─▒za ne kadar hamd ve ┼č├╝k├╝r etsek azd─▒r. ├érifler demi┼č ki, bir nefes i├žin iki ┼č├╝k├╝r l├óz─▒m:

Biri alabildi─čimiz i├žin, biri verebildi─čimiz i├žin…

Bu kadar k─▒ymetli havay─▒ nas─▒l kirletiyoruz!

Fabrikalarda, kazan yak─▒tlar─▒nda kalitesiz yak─▒t kullanmak s├╗retiyle zehirli dumanlar─▒ havaya vererek…

Evlerde, sitelerde; kalorifer ve k├Âm├╝r kazanlar─▒ndan veya benzeri yak─▒t yakan acem├« e─čitimsiz yak─▒c─▒lar─▒n her taraf─▒ dumana bo─čmas─▒ ┼čeklinde…

Binlerce bozuk egzozlu araba kullananlar─▒n filtresiz egzoz duman─▒n─▒ atmosfere salmas─▒ s├╗retinde…

Keyif i├žin, imha etmek i├žin l├óstik veya benzeri ┼čeyleri yak─▒p ├ž─▒kan kapkara duman─▒n─▒ seyrederek…

Bu ki┼čiler, insanlar─▒n olmazsa olmaz ihtiyac─▒na zarar vererek kul hakk─▒na tecav├╝z ettiklerini bilmiyorlar m─▒?

Kazan kulland─▒─č─▒ h├ólde nizamn├ómelere uyan ve ┼čuurlu olarak zehirli dumanlar─▒ ar─▒tan, filtreleyen tesisler de ├žoktur. Hepsinin ├Âyle olmas─▒ gerekir, B├Âyle davranmayan tesislere ├çevre Bakanl─▒─č─▒ m├╝dahale eder.

Hava ├žok ve hi├ž kirlenmeyecek gibi g├Âr├╝nse de durum ├Âyle de─čildir. B├╝y├╝k ┼čehirlerde hava kirlili─či cidd├« bir problemdir. Atmosfere b─▒rak─▒lan baz─▒ gazlar─▒n, ozon tabakas─▒na zarar verdi─či de ispatlanm─▒┼čt─▒r.

Konu hava kirlili─čine gelmi┼čken, havam─▒z─▒ berbat eden, v├╝cudumuza ve ba┼čkalar─▒na zarar veren bir bel├ó daha var ki yazmadan ge├žemeyece─čim:

SİGARA BELÂSI

Sigara bir bel├ó ki, bir ba┼člayan tiryaki (ba─č─▒ml─▒) oluyor, zararlar─▒n─▒ bilse bile, bir daha kolay kolay b─▒rakam─▒yor. V├╝cut nikotine ba─č─▒ml─▒ oluyor, o duman─▒ almadan duram─▒yor. B─▒rakmak istese de;

ÔÇťÔÇôKolay de─čil!ÔÇŁ diyor. Te┼čebb├╝s etse de, nefsine ma─čl├╗p oluyor, pes ediyor. ├ťmidi k─▒r─▒l─▒yor.

Uyu┼čturucular da ├Âyle, ama b─▒rakanlar da yok de─čil. Demek ki imk├óns─▒z de─čil. Sadece yi─čit, g├╝├žl├╝ bir irade istiyor.

Biz duâ edelim:

┬ź─░├ženlere Mevl├óÔÇÖm so─čuklu─čunu versin, terk etmeyi nasip etsin!┬╗

Sigaran─▒n ├╝├ž ├Ânemli zarar─▒ var:

Birincisi; i├žildi─či yerde sigaran─▒n duman─▒ ortam─▒n havas─▒n─▒ kirletiyor, oksijenini yok ediyor, orada olanlar da o havay─▒ teneff├╝s etmek mecburiyetinde; ba┼čka ┼čanslar─▒ yok, yani ba┼čkalar─▒na zarar veriyor, hele orada olanlardan hasta olan varsa nefesi t─▒kan─▒yor, ne yapaca─č─▒n─▒ ┼ča┼č─▒r─▒yor. Ama sigara i├ženin bundan haberi yok. Onun i├žin u├žaklarda, otob├╝slerde, toplu ya┼čanan yerlerde sigara i├žmek yasaklanm─▒┼čt─▒r, iyi de olmu┼čtur.

Ge├žmi┼č senelerde yengem ─░stanbulÔÇÖdan GaziantepÔÇÖe otob├╝sle yolculuk etmi┼čti. Hen├╝z kanunen yasak olmad─▒─č─▒ i├žin otob├╝ste fosur fosur sigara i├žiliyor. Yengem ast─▒m hastas─▒ oldu─ču i├žin, dumandan rahats─▒zlanm─▒┼č, krize girmi┼č. O kadar ki ├Âlecek sanm─▒┼člar. En yak─▒n ┼čehrin hastah├ónesine, ├ócile g├Ât├╝rm├╝┼čler, ancak 3 saat oksijen verildikten sonra kendine gelmi┼č. Tabi├« ki otob├╝s de beklemi┼č, otob├╝steki sigara i├ženler de pi┼čmanl─▒k duymu┼člar. ┼×uurlu doktor da otob├╝steki yolculardan, otob├╝ste sigara i├žmemeleri i├žin s├Âz ald─▒ktan sonra hastay─▒ otob├╝sle g├Ândermeye r├óz─▒ olmu┼č. O yolculardan gelip benden de h├ódise i├žin ├Âz├╝r dileyenler oldu.

Bunun gibi h├ódiselerin misali ├žok, onun i├žin; ┬źYasakland─▒─č─▒ ├žok iyi olmu┼čtur.┬╗ diyorum.

Bir h├ót─▒ra daha anlatal─▒m ├Ânemine bin├óen;

Bundan 15-20 sene ├Ânce idi. M├╝zisyen Kenan DO─×ULUÔÇÖnun babas─▒, kendisi de gitarist olarak ├že┼čitli yerlerde T├╝rkiyeÔÇÖyi temsil eden Yurdaer DO─×ULU benim halam─▒n torunu olur. G─▒rtlak kanseri oldu─čunu, evde yatt─▒─č─▒n─▒ haber ald─▒m. Ziyarete gittik, ge├žmi┼č olsun dedik, konu┼čtuk, du├ó ettik. ├çok iyi, tatl─▒, nazik bir insand─▒.

O anda kap─▒ ├žald─▒. Hasta;

ÔÇťÔÇôKarde┼čim geldi.ÔÇŁ dedi, rahats─▒z bir tav─▒r tak─▒nd─▒.

Karde┼či, emekli Albay Yurdakul DO─×ULUÔÇÖyu da yak├«nen tan─▒yorum, benim ya┼č─▒mda, emsaliz, ├žocukken arkada┼čl─▒─č─▒m─▒z da vard─▒;

ÔÇťÔÇôNiye rahats─▒z oldun?ÔÇŁ deyince;

ÔÇťÔÇô┼×imdi gelir, sigara yakar. Sigara da beni rahats─▒z ediyor.ÔÇŁ dedi.

ÔÇťÔÇôNeden, rahats─▒z oldu─čunu ona s├Âylemiyorsun?ÔÇŁ dedim;

ÔÇťÔÇôKendisine (abime) ├žok sayg─▒m var, diyemiyorum.ÔÇŁ dedi.

O anda karde┼či i├žeri girdi. ├çok ├╝zg├╝n, hasta karde┼činin y├╝z├╝n├╝-g├Âz├╝n├╝ ├Âpt├╝;

ÔÇťÔÇôNas─▒ls─▒n?ÔÇŁ diye h├ól hat─▒r sordu. ─░ki karde┼č birbirlerini ├žok seviyorlar. Ana-babalar─▒ ├Âlm├╝┼č, karde┼činin hastal─▒─č─▒ dolay─▒s─▒ ile ├žok ├╝zg├╝n ve bitkin. Gaml─▒ h├óli ile elini cebine att─▒, hastan─▒n dedi─či gibi, sigara ├ž─▒kard─▒ yakacak, hemen m├╝dahale ettim;

ÔÇťÔÇôNe yap─▒yorsun? Hastan─▒n yan─▒nda sigara i├žilir mi? Hasta rahats─▒z olur!ÔÇŁ

Bunun ├╝zerine hasta olan karde┼čine sordu:

ÔÇťÔÇôSigaradan rahats─▒z oluyor musun?ÔÇŁ

Karde┼či mahcup bir sesle;

ÔÇťÔÇôOluyorum.ÔÇŁ dedi.

ÔÇťÔÇôNi├žin s├Âylemiyorsun?ÔÇŁ diyerek yapt─▒─č─▒ hatay─▒ anlad─▒. ├ťzg├╝n h├óliyle kendini balkona att─▒, arkas─▒ arkas─▒na birka├ž tane sigara yakt─▒.

Hul├ósa; sigara i├ženler ├žo─ču kez yapt─▒klar─▒ hatan─▒n fark─▒nda olmuyorlar, sigaran─▒n havay─▒ kirletti─čini, ba┼čkalar─▒na zarar verdi─čini unutmamam─▒z l├óz─▒m.

Me┼čhur ┼čairlerimizden, merhum Yahya Kemal BEYATLI, ─░stanbul Beyaz─▒t semtinde yaya olarak ┬źKazanc─▒ Yoku┼ču┬╗nu ├ž─▒kar, kendisi de kilolu, yoku┼čun ba┼č─▒nda nefes nefese kal─▒r. Oradaki bakkal d├╝kk├ón─▒n─▒n ├Ân├╝ndeki k├╝rs├╝ye oturur. Bakkal onu tan─▒m─▒yor, m├╝┼čteri san─▒r;

ÔÇťÔÇôNe alacaks─▒n amca?ÔÇŁ diye sorunca, n├ózik bir ├╝sl├╗pla;

ÔÇťÔÇôNefes alaca─č─▒m evl├ód─▒m, ihtiyac─▒m var da!ÔÇŁ der.

Hava bu kadar ├Ânemlidir. Kirletenler d├╝┼č├╝ns├╝nler!

D├«n├«, ahl├ók├« a├ž─▒dan d├╝┼č├╝n├╝rsek, sigara i├žen bir insan, ├Âmr├╝ boyunca tan─▒d─▒─č─▒, tan─▒mad─▒─č─▒ binlerce, on binlerce insan─▒n kul hakk─▒na girmektedir.

─░nsanlar kendi izÔÇÖanlar─▒yla bu zarar─▒ anlamad─▒klar─▒ i├žin, kanunlar ├ž─▒kar─▒ld─▒, ma─čdurlara haklar─▒ ├Â─čretilmi┼č oldu. Fakat h├ól├ó evlerinde, i┼č yerlerinde e┼člerinin, ├žocuklar─▒n─▒n, maiyetlerindeki ki┼čilerin hakk─▒na giren bir├žok insan var. Bunun hesab─▒n─▒ unutmamal─▒lar.

Bir d├╝┼č├╝n├╝n: Peygamberimiz, sar─▒msak gibi kokulu yiyecek yiyip de onu gidermeden camiye gelinmesini bile bir kul hakk─▒ olarak g├Âr├╝yor. Sigaray─▒ i├žen ki┼čiler, sonras─▒nda bile a─č─▒z kokular─▒yla ├ževrelerine zarar veriyorlar.

Sigaran─▒n ├╝├ž ├Ânemli zarar─▒ var demi┼čtik.

─░kincisi de i├ženin kendisine, yani v├╝cuduna zarar─▒d─▒r. Bu zarar kesindir ve ispatlanm─▒┼čt─▒r. Kanser hastal─▒klar─▒nda, kalp-damar hastal─▒klar─▒nda, daha bir├žok hastal─▒kta sigara ba┼črol├╝ oynamaktad─▒r. Hatt├ó sigara paketlerinin ├╝zerine; ┬źSa─čl─▒─ča zararl─▒d─▒r!┬╗, ┬źSigara ├Âld├╝r├╝r!┬╗ diye yaz─▒larak i├ženler uyar─▒lmaktad─▒r. Ba─č─▒ml─▒ olanlar bunlar─▒ g├Ârmezden-duymazdan gelirler;

ÔÇťÔÇôNe yapal─▒m, al─▒┼čm─▒┼č─▒z, b─▒rakam─▒yoruz.ÔÇŁ derler.

Baz─▒lar─▒;

ÔÇťÔÇôAt─▒n ├Âl├╝m├╝ arpadan olsun…ÔÇŁ diyerek intihar ettiklerini itiraf ederler.

Baz─▒lar─▒;

ÔÇťÔÇôDu├ó edin, ─░n┼č├óallah so─čuklu─čunu verir Mevl├óÔÇÖm, biz de b─▒rak─▒r─▒z.ÔÇŁ derler.

Baz─▒lar─▒ da;

ÔÇťÔÇô60-70 ya┼č─▒na gelmi┼č, sigara i├žmeye devam edenler var ki daha ┬ź├živi┬╗ gibiler.ÔÇŁ diye savunma yaparlar. H├ólbuki d─▒┼č─▒ ├živi gibi g├Âr├╝nse de, kim bilir, ci─čerler ne ├ólemdedir, damarlar ne vaziyettedir? Bu hastal─▒klar─▒n ne kadar sinsi oldu─ču mal├╗m! Sonra sigaraya ra─čmen b├Âyle din├ž kalabilenler, bir de i├žmeseler kim bilir, ne kadar daha zinde olacaklard─▒. Uzmanlar─▒n g├Âr├╝┼č├╝ kesin: Sigara ├Âmr├╝ k─▒salt─▒r.

Bu sebeple sigaran─▒n v├╝cuda verdi─či zarar tart─▒┼č─▒lmaz.

D├«nimize g├Âre herkesin v├╝cudu ve can─▒, kendisine em├ónettir. V├╝cuda zarar verecek herhangi bir ┼čeyi uygulamak em├ónete ih├ónet etmektir.

Sigara Peygamberimiz zaman─▒nda olmad─▒─č─▒ i├žin, ├ólimler ilk ├ž─▒kt─▒─č─▒nda h├╝km├╝n├╝ vermekte ihtil├óf etmi┼č. Zararlar─▒ hen├╝z bilinmedi─či ve ispatlanmad─▒─č─▒ i├žin mubah zannedenler olmu┼č. ─░sraf ve ├ževreye zarar─▒ var diye mekruh demi┼čler. Fakat devrimizin ├ólimleri, b├╝t├╝n zararlar─▒ ortaya d├Âk├╝ld├╝─č├╝ i├žin, onu di─čer uyu┼čturucular gibi haram say─▒yorlar.

ÔÇťÔÇôBu benim v├╝cudum, ne yaparsam yapar─▒m, zehirlerim, ├Âld├╝r├╝r├╝m!ÔÇŁ deme hakk─▒na kimse sahip de─čildir. Kimse em├ónete ih├ónet edemez. Ne yap─▒p yap─▒p b─▒rakmay─▒ denemek, irademizi g├╝├žlendirmek l├óz─▒m. Doktorlardan, Ye┼čilayÔÇÖdan, bu i┼če kendini adam─▒┼č birimlerden destek almak l├óz─▒m, azmetmek l├óz─▒m; o zaman b─▒rakabilirsin.

T├╝rkiye Ye┼čilay Cemiyeti Y├╝ksek M├╝┼č├óvere Heyeti ├ťyesi M. Mehdi SUNGUR Pa┼čan─▒n haz─▒rlad─▒─č─▒ bro┼č├╝rde ┼ču bilgiler var:

V├╝cudumuzdaki damarlar─▒n uzunlu─čunun d├╝nyan─▒n ├ževresinin 3 kat─▒ oldu─ču, yani 120.000 kilometre oldu─ču bildirilmi┼čtir. Kalbimize 24 saatte giri┼č-├ž─▒k─▒┼č yapan kan─▒n 15 ton civar─▒nda oldu─čunu, kalbimizin g├╝nde 100.000 defa kas─▒l─▒p-gev┼čemek s├╗retiyle bu dola┼č─▒m─▒n ger├žekle┼čti─čini bildirmi┼čtir. Bu fonksiyonunu sa─čl─▒kl─▒ bir ┼čekilde yapabilmesi i├žin, kandaki ak─▒c─▒l─▒─č─▒n (aktivitenin) normal olmas─▒ gerekir. Bu ak─▒c─▒l─▒─č─▒ ├Ânleyen en b├╝y├╝k bel├ó nikotindir. Nikotin; sa─čl─▒kl─▒ damarlar─▒ zamanla daralt─▒r, kandaki ak─▒c─▒l─▒k azal─▒r, dola┼č─▒m g├╝├žle┼čir ve tansiyon y├╝kselir. B├Âylece organlar y─▒pran─▒r, kalbin pompa etkisi azal─▒r, kan-damar sistemi i├žin b├╝y├╝k tehlike olu┼čturur. ─░nsan─▒n sa─čl─▒─č─▒n─▒ olumsuz y├Ânde etkileyen bu problemlerin bir k─▒sm─▒, sigaray─▒ b─▒rakt─▒ktan sonra bile devam eder. H├ól b├Âyle olsa da, zarar─▒n neresinden d├Ân├╝l├╝rse kard─▒r, sigaray─▒ bir an ├Ânce b─▒rakmak laz─▒md─▒r.

Nikotinin solunum yollar─▒ ve akci─čer ├╝zerinde de etkisi vard─▒r:

Solunum yollar─▒n─▒ t─▒kayan ve bron┼člar─▒ dolduran nikotin, beyne ve di─čer organlara yeteri kadar oksijen gitmesini engeller. Bu oran sigara i├ženlerde i├žmeyenlere nazaran % 15 daha azd─▒r. Bu durum sa─čl─▒─č─▒ olumsuz etkiler, h├óf─▒za kayb─▒na sebep olur. Akci─čer kanserine yatk─▒nl─▒k da fazlad─▒r, % 40 dolay─▒ndad─▒r. Bo─čaz-g─▒rtlak kanseri sigara i├ženlerde 11 misli daha fazla g├Âr├╝lmektedir. Mide ├╝lseri, karaci─čer hastal─▒klar─▒, damar hastal─▒klar─▒… Say sayabildi─čin kadar!.. Hepsinde sigaran─▒n etkisi ger├žekten y├╝ksektir. Bu ┬źz─▒kk─▒m┬╗─▒ i├žmekte ─▒srar edenin, iradesine, azmine sad├ókat g├Âsterip b─▒rakmas─▒ gerekir. Bize du├ó ve nasihat etmek d├╝┼čer.

Kalp Cerrah─▒ Say─▒n Prof. Dr. Hakk─▒ KAZAZ bir sohbetimizde;

ÔÇťÔÇô─░nsana en zararl─▒ ┼čey sigara, en faydal─▒ ┼čey de hareket etmek (y├╝r├╝y├╝┼č) ve dikkatli beslenmek (az yemek)…ÔÇŁ demi┼čti.

Sigaran─▒n ├╝├ž├╝nc├╝ zarar─▒ ise; kesene yani cebine. Para verip ald─▒─č─▒n sigaray─▒ teker teker yak─▒p t├╝ketiyorsun. Ge├žici bir rahatl─▒k, esas─▒nda ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒n verdi─či rahatlama olur. ├ľnce de anlatt─▒─č─▒m─▒z gibi, bir hayli zararlar─▒ oldu─čunu bildi─čimiz bir ┼čeyi, bir an-ge├žici bir rahatlama i├žin para verip al─▒yoruz, sonra yak─▒p t├╝ketiyoruz.

TAM B─░R ─░SRAF!

Bir ki┼či, en az g├╝nde bir paket sigara t├╝ketiyor olsa, g├╝nde 5-10 lira, ortalama 7 sayal─▒m; 30 g├╝nde 210 TL, 365 g├╝nde 2.555 TL…

Bu parayla neler al─▒nmaz ki? Ne ihtiya├žlar g├Âr├╝lmez ki?!. 10 sene-20 sene hesap edersen, bir de bu paralar─▒ ├žal─▒┼čt─▒r─▒r de─čerlendirirsen; kar┼č─▒na bir servet ├ž─▒kar, bir ┬źev paras─▒┬╗ ├ž─▒kar.

├ťstelik bir├žok sigara markas─▒ da ithal!.. ├ťlke ekonomisine de ayr─▒ca zarar.

Bu paras─▒ olanlar─▒n vebali bir de d├╝┼č├╝nelim ki, sigara i├ženlerin bir k─▒sm─▒ bu paray─▒, dar veya sabit gelirinden, ├žoluk-├žocu─čunun nafakas─▒ndan kesiyor. Evl├ótlar─▒na daha sa─čl─▒kl─▒ ve k─▒ymetli yiyecekler alabilecekken, kitap alabilecekken, onlar─▒n gelece─či i├žin yat─▒r─▒m yapabilecekken, gidiyor, paras─▒n─▒ yele veriyor. Bu hem israft─▒r, hem vebaldir.

Sigaran─▒n zarar─▒n─▒ ifade i├žin demi┼čler:

Duman─▒n─▒ yel al─▒r,
Paras─▒n─▒ el al─▒r,
Zehiri sana kal─▒r!..

Mevl├óÔÇÖm bu israf─▒ idrak edenlerden eylesin. Bu israftan bir an ├Ânce kurtulanlardan eylesin. Karde┼člerini bo─čanlardan de─čil, onlara nefes ald─▒ranlardan eylesin!..

├ém├«n…