Hayatın Gayesi; SÂLİH KUL OLMAK

YAZAR : B. Cahit ├ľZDEM─░R bcahit@hotmail.com

b_cahit_ozdemir-yuzakidergisi-haziran2015

─░nsan─▒n d├╝nyaya ni├žin ve nereden geldi─či, gayesinin ne oldu─ču ve nereye gidece─či sorular─▒; insan zihnini ba┼čtan beri me┼čgul etmi┼č meselelerdir. Felsefe ilmi; bu mevzulara kafa yoran filozoflar─▒n, kendi zihn├« seviye ve ├Âl├ž├╝lerine g├Âre ortaya att─▒klar─▒ ├žok ├že┼čitli g├Âr├╝┼člerle doludur. Asl─▒nda ger├žek bir tanedir; ancak, onu g├Ârenlerin tahlil ve terkip kabiliyetlerine g├Âre, tefsirleri de farkl─▒ olmaktad─▒r.

─░nsanlar─▒n kendilerini ve hayat─▒ tan─▒malar─▒, yollar─▒n─▒ ┼ča┼č─▒rmamalar─▒ ve hesap g├╝n├╝nde buna bir mazeret aramamalar─▒ i├žin; Allah -celle cel├ól├╝h├╗-, ilk insan─▒, d├╝nya ve ├óhiret sa├ódetini bizzat g├Âstermekle vazifeli peygamber olarak tayin buyurmu┼čtur. Ancak, daha ba┼čta, Hazret-i ├édem -aleyhissel├óm-ÔÇÖ─▒n o─čullar─▒ndan K─übil; ihsan edilen f─▒trat─▒ndan saparak, k├Ât├╝ bir ├ž─▒─č─▒r─▒n a├ž─▒lmas─▒na ├Ânc├╝l├╝k etmi┼č, temsilcisi olmu┼čtur. KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde, insan─▒n bu y├Ân├╝;

ÔÇť…O cidden ├žok zalim, ├žok cahil bulunuyor.ÔÇŁ (el-Ahz├ób, 72) diye tesbit buyurulur.

─░sl├óm ├óleminin fetret devrini ya┼čad─▒─č─▒, rahmet meltemlerinin kesildi─či zaman─▒m─▒zda; d├╝nyev├« cereyanlar─▒n kas─▒p kavurdu─ču cemiyetler, ard─▒ arkas─▒ kesilmeyen buhranlarla k─▒vran─▒yor. Hayat─▒n gayesinden habersiz, nefsine r├óm olmu┼č insanlar; ├ódil bir nizam tesis etmekle vazifelendirildikleri d├╝nyay─▒, her ge├žen g├╝n daha ya┼čanamaz h├óle getiriyorlar. H├ólbuki; insan, d├╝nyada ne i├žin vard─▒r? KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde;

ÔÇť─░nsano─člu, ba┼č─▒bo┼č b─▒rak─▒laca─č─▒n─▒ m─▒ san─▒yor?ÔÇŁ (el-K─▒y├óme, 36) buyurulur. ┼×ayet, hi├žbir ┼čeyin fuz├╗l├« ve tesad├╝f├« olmad─▒─č─▒, mutlak m├╝kemmellik ve g├╝zellikteki k├óin├óta hikmet nazar─▒ ile bak─▒labilirse; b├Âyle muhte┼čem bir vasatta, insan─▒n da o ├óhenge uygun bir s├╗rette yarat─▒ld─▒─č─▒, a├ž─▒k bir ┼čekilde g├Âr├╝lebilir. Nitekim, d├╝nyan─▒n bir imtihan yeri oldu─ču (el-─░ns├ón, 2; el-M├╝lk, 2 …) belirtilen KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde yarat─▒l─▒┼č ger├že─či ┼č├Âyle ifade buyurulur:

ÔÇťBiz g├Âk ile yeri ve aralar─▒ndaki ┼čeyleri, bo┼č bir e─člence i├žin yaratmad─▒k…ÔÇŁ (el-Enbiy├ó, 16-17)

D├╝nya hayat─▒, ├óhiret ile mukayese edilirse bir hi├ž mes├óbesinde olmakla beraber; burada bulunu┼č hikmeti olan imtihan─▒ ba┼čar─▒p oray─▒ kazanabilmek i├žin de tek sermayedir. Burada imtihandan ge├žebilmenin yolu da; her kavme g├Ânderilmi┼č olan y├╝z yirmi d├Ârt bin k├╝sur peygamber├ón -aleyhim├╝ssel├óm- hazer├ót─▒n─▒n beyan buyurdu─ču ├╝zere; il├óh├« davete uymakt─▒r. Son il├óh├« kel├óm KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde bu husus ┼č├Âyle hul├ósa edilir:

ÔÇťEy ├«m├ón edenler! All├óhÔÇÖa itaat edin ve PeygamberÔÇÖe itaat edin ki, amellerinizi bo┼ča ├ž─▒karmay─▒n.ÔÇŁ (Muhammed, 33);

ÔÇťRas├╗l size ne verdiyse onu al─▒n! Neyi yasaklad─▒ysa ondan da ka├ž─▒n─▒n ve AllahÔÇÖtan korkun. ├ç├╝nk├╝ All├óhÔÇÖ─▒n azab─▒ ┼čiddetlidir.ÔÇŁ (el-Ha┼čr, 7)

├év├óre kimselerin diline pelesenk olan ┬źvakit ├Âld├╝rmek┬╗ fiili; ebed├« bir hayat─▒ h├╝srana mahk├╗m etmesiyle, cinayetlerin en deh┼četlisidir. ┬źG├Âklerin, yerin ve da─člar─▒n y├╝klenmeye yana┼čmad─▒─č─▒ em├óneti y├╝klenen┬╗ insan, fevkal├óde ├Ânemli bir vazife ile m├╝kellefken nefsine r├óm olur, bo┼č i┼člerle vaktini heder ederse; em├ónete h─▒y├ónetle, ┬ź├žok zalim ve ├žok cahil┬╗ (el-Ahz├ób, 72) durumuna d├╝┼čer. Kendisine lutfedilen nimetlerin hakk─▒n─▒ vermeyip, onlar─▒ s├╝fl├«, fuz├╗l├« i┼člerde israf etmek; Allah Te├ól├ó ad─▒na d├╝nyay─▒ ad├óletle huzura kavu┼čturup, iki cihan sa├ódetini hak etmek yerine; buna b├«gane kal─▒p iki cihan h├╝sran─▒na d├╗├ž├ór olmak, ancak bu ┼čekilde tavsif edilebilir.

─░nsan─▒n ├Âmr├╝ ├žo─ču zaman, daha iyileri yapamad─▒─č─▒na, daha g├╝zel ┼čeylere sahip olamad─▒─č─▒na hay─▒flanmakla; bunlar i├žin ka├ž─▒rd─▒─č─▒ f─▒rsatlara yanmakla ge├žer. Baz─▒lar─▒ nefs├ón├«, baz─▒lar─▒ da r├╗h├ón├« olabilen bu kazan├žlar, d├╝nyada bir ┼čekilde tel├ófi edilebilir; ancak, ├óhirette buna imk├ón yoktur. Bu hususla ilgili olarak KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde;

ÔÇťOnlar cehennemde; ┬źEy Rabbimiz! Bizi buradan ├ž─▒kar ki; d├╝nyada iken i┼člemekte oldu─čumuzdan ba┼čka ameller, s├ólih ameller i┼čleyelim.┬╗ diye ba─čr─▒┼č─▒rlar. (Onlara ┼č├Âyle denilir:) ┬źSizi, d├╝┼č├╝n├╝p ├Â─č├╝t alacak kimsenin, d├╝┼č├╝n├╝p ├Â─č├╝t alabilece─či kadar ya┼čatmad─▒k m─▒? Size uyar─▒c─▒ da gelmi┼čti. ├ľyle ise tad─▒n azab─▒!┬╗ ├ç├╝nk├╝ zalimler i├žin, hi├žbir yard─▒mc─▒ yoktur.ÔÇŁ (F├ót─▒r, 35-37) buyurulur. Bu m├╝nasebetle, akl-─▒ sel├«m; b├╝y├╝k hesap g├╝n├╝nde ├žaresiz kal─▒p, h├╝sranlara d├╝┼čmemek i├žin, her g├╝n├╝ yeni bir ba┼člang─▒├ž say─▒p, istikametini d├╝zeltmeyi gerektirir. Nitekim, ─░brahim bin Edhem -kuddise sirruh├╗- HazretleriÔÇÖnin; ┼čehzadeli─činde avda iken, h├ótiften duydu─ču;

ÔÇťSen bunun i├žin yarat─▒lmad─▒n!ÔÇŁ ikaz─▒ ile kendine geldi─či ve tasavvuf yolunda b├╝y├╝k vel├«lerden oldu─ču riv├óyet edilir.

Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz, de─čerlendirilemeyen imk├ónlardan sonra, pi┼čmanl─▒klarla dizlerin d├Âv├╝lmemesi i├žin ┼č├Âyle ikaz buyurur:

ÔÇť┼×u be┼č ┼čey gelmeden evvel, ┼ču be┼č ┼čeyi gan├«met bilip de─čerlendir: ─░htiyarl─▒k gelip ├žatmadan evvel, gen├žli─čin; hastal─▒ktan evvel, s─▒hhatin; fakir d├╝┼čmeden evvel, varl─▒kl─▒ olman─▒n; me┼čguliyetten evvel, bo┼č zaman─▒n ve ├Âl├╝m gelmeden evvel hayat─▒n k─▒ymetini bil, bunlar─▒n hakk─▒n─▒ ver.ÔÇŁ (H├ókim, M├╝stedrek, IV, 341)

G├Ân├╝l ehli, hayat─▒n gayesini; ┬źkesb-i kem├ól edip, seyr-i cem├óle ermek┬╗ olarak hul├ósa eder. Sa├ódet, herkesin hasretini ├žekti─či mefhum ise; ula┼čman─▒n tek ├žaresi, bu vet├«reden ge├žmektir; hem de iki cihan i├žin. ─░nsan─▒m─▒z─▒n, bu y├╝ce gayeye ula┼čma sadedinde, elindeki imk├ónlar─▒ de─čerlendirme keyfiyeti hangi seviyededir? Cemiyet olarak, ┬źKaf Da─č─▒┬╗n─▒n ard─▒na ka├žm─▒┼č bir huzur ve sa├ódeti arama ├╝mitsizli─čine d├╝┼čm├╝┼čsek; bu mevzuda m├╝sbet bir kanaat ifade etmek de m├╝mk├╝n olamayacakt─▒r. ─░nsan─▒n kendisine lutfedilen imk├ónlar─▒ de─čerlendirebilmesi; ├Âncelikle bo┼č i┼člerle vakti ├Âld├╝rmemesi, i├žinde bulundu─ču ├ón─▒ gerekti─či ┼čekilde kullanabilmesiyle m├╝mk├╝nd├╝r. ─░nsana nefsinin bir aldatmas─▒yla ├ór─▒z olan, hay─▒rl─▒ i┼čleri sonraya tehir etme hastal─▒─č─▒n─▒n ├ók─▒beti, ka├žan f─▒rsatlara d├Âv├╝n├╝len pi┼čmanl─▒klard─▒r.

İmâm-ı Gazâlî -rahmetullâhi aleyh- Hazretleri;

ÔÇť─░nsan balmumu gibidir; e─čitimle ┼čekillenir.ÔÇŁ buyurur. Bizde e─čitim meselesi; talebeyi, ba┼člad─▒─č─▒ bir dalda bilgi sahibi yapmak olarak anla┼č─▒l─▒yor ve uygulan─▒yor. D├╝nya ve ├óhiret sa├ódetine kavu┼čabilmek i├žin, s├ólih bir kul olman─▒n us├╗l├╝ t├ólim edilmiyor. Zaman─▒ verimli olarak kullanman─▒n, kendisine ihsan edilen nimetlerin, ist├«datlar─▒n geli┼čtirilerek hay─▒rl─▒ bir insan olman─▒n e─čitimi verilmiyor. Allah Te├ól├óÔÇÖya ve Ras├╗l├╝ -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖe itaat etmenin ve bunun gere─či olarak d├«nini ├Â─črenmenin, Peygamber EfendimizÔÇÖin izini takip etmenin, OÔÇÖna yakla┼čmay─▒ gaye edinmenin l├╝zumu ├Â─čretilmiyor. Esasen bu hususlar─▒n, birtak─▒m mihraklar─▒n vehimleri sebebiyle, ├╝lkemizde uzun y─▒llar tehlikeli say─▒larak; de─čil uygulanmas─▒, konu┼čulmas─▒ bile yasaklanm─▒┼čt─▒r. Son y─▒llarda demokraside g├Âr├╝len normalle┼čmeye paralel olarak; bu mevzular da, tabu olmaktan ├ž─▒kma vet├«resine girmi┼čtir. Ancak buna ra─čmen, birka├ž sene ├Ânce; yo─čun talepler do─črultusunda, KurÔÇÖ├ón ve siyer derslerinin se├žmeli olarak okullarda m├╝fred├óta eklenmesi s─▒ras─▒nda da yine ├Ânemli diren├žle kar┼č─▒la┼č─▒lm─▒┼č, i┼č ┼čiddetli sokak g├Âsterilerine kadar vard─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

┬źTabiat bo┼čluk kabul etmez.┬╗ denilir. Bu c├╝mleden olarak; e─čer zaman de─čerli me┼čguliyetlere hasredilemiyorsa, de─čersiz i┼člerle heder edilecek demektir. Baz─▒ g├Ân├╝ll├╝ kurulu┼člar─▒n gayretleri hari├ž tutulursa; insan─▒m─▒z, gen├žlerimiz, zaman─▒ doldurmaya m├ótuf olarak sadece e─člence, spor ve m├╝zik faaliyetlerine y├Ânlendirilebilmektedir. ┼×├╝phesiz, me┼čr├╗ ve ├Âl├ž├╝l├╝ olmak kayd─▒yla, bunlar─▒n da e─čitimde yeri vard─▒r. Ancak; sil├óhlan─▒p cenge gider gibi spora gitmek, konserlerde i├žki ve uyu┼čturucu ile kendinden ge├žmek ┼čeklinde de─čil. ├ťlkemizin; televizyon seyretme, internet ve cep telefonu gibi haberle┼čme vas─▒talar─▒n─▒ kullanmada, d├╝nyada ilk s─▒ralarda geldi─či belirtiliyor. Ancak meselenin kemiyet de─čil de keyfiyet cephesine bak─▒l─▒rsa; durumun hi├ž de teknolojiden faydalanma gibi m├╝sbet bir maksada de─čil, daha ziyade ┬źvakit ├Âld├╝rme┬╗ye y├Ânelik oldu─ču anla┼č─▒l─▒r. AmerikaÔÇÖda vaktinden evvel ├╝niversiteyi bitirip, akademik ├žal─▒┼čmaya at─▒lan ┬źd├óh├«┬╗ ├žocu─čun;

ÔÇťBen d├óh├« ├žocuk de─čilim. Sadece ba┼čkalar─▒ndan daha az televizyon seyrediyorum; daha ├žok ├žal─▒┼č─▒yorum.ÔÇŁ s├Âz├╝, bu bak─▒mdan m├ónidard─▒r.

Zaman─▒m─▒z─▒n maddeci cereyanlar─▒n girdab─▒nda zihni bulanm─▒┼č, r├╗hu a┼č─▒nm─▒┼č insan─▒, bu ├ólemin hi├žli─čini yeterince idrak edemiyor; b├╝t├╝n mesaisini, sanki ebed├« bir mek├ónm─▒┼čcas─▒na d├╝nyaya sarf ediyor. Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz; d├╝nya ve ├óhiret m├╝nasebeti mevzuunda ┼č├Âyle buyuruyor:

ÔÇť├éhirete g├Âre d├╝nya, sizden birinizin parma─č─▒n─▒ denize dald─▒rmas─▒na benzer. O ki┼či parma─č─▒n─▒n ne kadarc─▒k bir su ile d├Ând├╝─č├╝ne bir baks─▒n.ÔÇŁ (M├╝slim, Cennet, 55);

ÔÇťAk─▒ll─▒ ki┼či, kendisini hesaba ├žeken ve ├Âl├╝mden sonras─▒ i├žin ├žal─▒┼čand─▒r. ├éciz ki┼či ise, arzular─▒na uyup bir de AllahÔÇÖtan (ba─č─▒┼članma) umand─▒r.ÔÇŁ (Tirmiz├«, S─▒fat├╝ÔÇÖl-k─▒y├óme, 25)…

├éhiretin tarlas─▒ mes├óbesinde olan d├╝nyay─▒ en g├╝zel ┼čekilde de─čerlendirip, ├óhirette semeresini kazanmaya, iki cihan sa├ódetine kavu┼čmaya vesile olan s├ólih kul olmak; insan─▒m─▒z─▒n ufkuna konulabilecek olan en de─čerli ┼čahsiyet modelidir. S├ólih kul; y├╝klendi─či mukaddes em├ónetin gere─či olarak, kendisine ihsan edilen ├Âmr├╝n├╝, bo┼č i┼člerle heder etmez; bu en k─▒ymetli sermayeyi en g├╝zel ┼čekilde kullanarak, kendisine tevd├« buyurulan vazifeden en y├╝ksek kazan├žla ├ž─▒kmay─▒ hedefler. Bu ┼čahsiyet k─▒v├óm─▒, ferde; mesle─čini, i┼čini en m├╝kemmel ┼čekilde yaparak ve cemiyette en hay─▒rl─▒ vatanda┼č olarak, d├╝nyada cennet hayat─▒n─▒n tesisini sa─člad─▒─č─▒ gibi; Allah -celle cel├ól├╝h├╗-ÔÇÖnun ve Ras├╗l├╝ -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin r─▒z├ós─▒n─▒ kazanarak ├óhiretini de m├ómur eder.

─░├žinde bulundu─čumuz, rahmetin k─▒ymetli gecelerle dalga dalga co┼čtu─ču m├╝b├órek ┬ź├ť├ž Aylar┬╗ ve bunlar─▒n ta├žlanaca─č─▒, sonuncusu olarak idrak edece─čimiz m├╝b├órek Ramazan ay─▒; r├╗hen ar─▒nmak, s├ólih kul olmak, ┬źkesb-i kem├ól etmek┬╗ i├žin yeni bir f─▒rsatt─▒r. Nitekim bunun idrakinde olan milletimiz; her kesimden g├Âsterdi─či tevecc├╝hle, bu m├╝b├órek zaman dilimine gereken h├╝rmeti g├Âstermektedir. Ka├ž─▒n─▒lamayan menhiyat─▒n bu aylar h├╝rmetine terk edilmesiyle, su├ž oranlar─▒ ├Ânemli nisbette d├╝┼čmekte ve cemiyete rahmet meltemlerinin esti─či bir huzur iklimi h├ókim olmaktad─▒r.