REKABET NASIL OLMALI?

YAZAR : Ahmet Z─░YLAN

Hayat bir yar─▒┼č sahas─▒d─▒r.

Herkes yar─▒┼čmakta…

Milletler yar─▒┼č─▒yor, ├╝lkeler yar─▒┼č─▒yor, firmalar ve kurumlar yar─▒┼č─▒yor…

─░┼č adam─▒ da kazanmak i├žin u─čra┼č─▒r. Nice rakibiyle yar─▒┼č─▒r.

Bunun i├žin avantajlar─▒n─▒ kullan─▒r; g├╝c├╝n├╝, teknolojisini, tecr├╝besini, imk├ónlar─▒n─▒ de─čerlendirir. ├ťretim ve pazarlama s─▒rlar─▒n─▒ korur. Meslek s─▒rlar─▒na h├╝rmet esast─▒r.

Kazanma yar─▒┼č─▒ ve rekabet -belirli kurallar i├žerisinde kal─▒rsa- g├╝zeldir ve insanl─▒─č─▒n faydas─▒nad─▒r.

Meselâ;

─░nsanlar─▒n ayakkab─▒ya ihtiyac─▒ var. Ayakkab─▒ ├╝reticilerinin de bu ├╝retim i├žin hammaddeye, birtak─▒m ├ólet-edev├óta, yan sanayi ├╝r├╝nlerine ihtiyac─▒ var. Binlerce sekt├Ârde binlerce i┼č… ─░stihdam…

─░nsanlar r─▒z─▒k elde edecek; rekabet ederken de daha iyisini, daha kalitelisini, daha ucuzunu bulmaya ├žal─▒┼čacaklar. Teknik ve bilgi geli┼čecek.

─░nsanlar─▒n zevki de ├že┼čit ├že┼čit. Herkes be─čendi─čini arayacak, ortaya daha g├╝zel, daha estetik aray─▒┼č─▒ da ├ž─▒kacak. K├╝lt├╝r ├ž─▒kacak, sanat ├ž─▒kacak.

Rekabet b├Âyle olursa g├╝zel. ─░nsana da topluma da faydal─▒.

Fakat bir de rakip b─▒rakmamak i├žin yap─▒lanlar var. Madd├« g├╝c├╝n├╝ kullanarak rakibi ortadan kald─▒rmak, nefes alamaz h├óle getirmek, tekel olmaya ├žal─▒┼čmak ├╝zere yap─▒lanlar var. Bunlar g├╝zel ┼čeyler de─čil. Bunlar halka da zarar vermekte.

D├«nimiz de; tekel olu┼čturmak, stok├žuluk yapmak, piyasay─▒ etkilemek gibi haks─▒z rekabetleri hel├ól kazan├ž olarak g├Ârmez.

─░nsanlar h├╝r bir ┼čekilde te┼čebb├╝s etmeli, tabi├« seyrindeki bir piyasada r─▒zk─▒n─▒ kovalamal─▒d─▒r.

─░├žinde rekabet konusuyla birlikte, i┼č d├╝nyas─▒nda risk alman─▒n ve kazanma-harcama dengesinin ├Ânemi ile ilgili tecr├╝belerimizin de ge├žti─či bir h├ót─▒ram─▒z─▒ bu vesileyle payla┼čal─▒m:

Hen├╝z ─░stanbulÔÇÖa gelmemi┼čtik. Bu s─▒ralarda ─░stanbulÔÇÖda bir tesis al─▒p GaziantepÔÇÖe ta┼č─▒yan meslekta┼č─▒m Ekrem SEV─░N├çER;

ÔÇťÔÇôBizim tesis ald─▒─č─▒m─▒z firmada bir tel├ó kurutma f─▒r─▒n─▒ var, sat─▒yor, ilgilenir misin?ÔÇŁ dedi.

Ben de;

ÔÇťÔÇô─░lgilenirim.ÔÇŁ dedim.

─░stanbulÔÇÖa geldi─čimizde o adamla tan─▒┼čt─▒k. Bir tel├ó f─▒r─▒n─▒ var. O zamanlar tel├ó ├╝retimini Derby adl─▒ b├╝y├╝k firma, bir de bu adam yap─▒yordu.

Tel├ó; bezin kimyev├« maddelerle il├ó├žlanarak, sertle┼čtirilmi┼či. Ayakkab─▒lar─▒n burun ve arka k─▒s─▒mlar─▒na sertle┼čtirme maksad─▒yla konuyor. Ayakkab─▒c─▒l─▒kta bir yan sanayi ├╝r├╝n├╝.

Adam, f─▒r─▒n─▒n─▒ bize 55 bin liraya satmak istiyor. Asl─▒nda 10 bin liraya kurulabilecek iptid├ó├« bir tesis… Fakat bir teknolojisi var, m├╝┼čterisi haz─▒r bir ├╝retimi var. Adam da 55 bin liraya devretmeye haz─▒r. ├ťr├╝n├╝n nerede kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒, nas─▒l sat─▒ld─▒─č─▒n─▒, ka├ža sat─▒ld─▒─č─▒n─▒ bildi─čim i├žin rahat─▒m. Almak istiyorum.

Fakat i├žimi kurcalayan, kafam─▒ kar─▒┼čt─▒ran bir durum var. Adam diyor ki:

ÔÇťÔÇôG├╝nde 150-200 tane yapars─▒n─▒z. Her biri 9 liraya m├ólolur.ÔÇŁ

Ben i├žimden d├╝┼č├╝n├╝yorum:

ÔÇť9 liraya m├ólettik. 14 liraya piyasas─▒ var. 5 lira para b─▒rak─▒r. 200 tane yapsan g├╝nde 1.000 lira. F─▒r─▒n 60 g├╝n ├žal─▒┼čsa paras─▒n─▒ ├ž─▒kar─▒yor.

─░nsan iki ayda kendini amorti eden bir tesisi, b├Âylesine kazand─▒ran bir ekmek teknesini satar m─▒?

Yoksa i┼čin i├žinde ba┼čka bir i┼č mi var? Bunu bize sat─▒p daha yeni teknolojiye sahip ba┼čka bir f─▒r─▒n m─▒ kuracak? O zaman biz onunla rekabet edemeyiz.ÔÇŁ

Sordum:

ÔÇťÔÇôSen bu tesisi niye sat─▒yorsun? Daha iyisini alacaks─▒n, de─čil mi?ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôYok, almayaca─č─▒m, tel├ó i┼či yapmayaca─č─▒m. S├Âz veriyorum.ÔÇŁ

Bir yandan 10 bin liral─▒k yere, teknolojisinin hat─▒r─▒na 55 bin veriyorsun. Fakat di─čer yandan bundan da i┼čkilleniyorsun. ├ç├╝nk├╝ ├žal─▒┼čan, para getiren bir tesisi, 55 bine de vermezler.

Normalde 10 bin liral─▒k bir tesis ikinci el olunca 5 bin liraya d├╝┼čer. Biz alt─▒ kat fiyat─▒na, 55 bin liraya alaca─č─▒z. ├ç├╝nk├╝ teknolojisini de sat─▒n alaca─č─▒z.

Kaparosunu bile verdim. ─░timat edemiyorum. Endi┼čelerim var:

ÔÇťAk─▒ll─▒ bir adam, b├Âyle alt─▒n yumurtlayan tavu─ču satar m─▒? Bu i┼čin s─▒rr─▒ ne?ÔÇŁ diyorum. ─░┼čtah─▒m da kabar─▒yor iyi bir i┼č vazge├žemiyorum.

Teredd├╝tlerimi gidermek i├žin babama sordum:

ÔÇťÔÇôBaba, bir makine al─▒yoruz. 10 bin lira etmez. Fakat adam 55 bin lira istiyor. Ben de almay─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorum.ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôO─člum bana sorman bile fazla. Sen bilirsin, ben ne bilirim. ┬ź10 bin lira de─čeri var, 55 bin lira istiyor.┬╗ diyorsun. Benim hemen; ┬źYapma o─člum, nas─▒l al─▒rs─▒n?!.┬╗ demem l├óz─▒m. Fakat demek ki, alman─▒n bir sebebi var. Ben sana inan─▒yorum sen yanl─▒┼č yapmazs─▒n. Hakk─▒nda hay─▒rl─▒s─▒ olsun, Mevl├óÔÇÖm hay─▒rl─▒ ise almana; hay─▒rs─▒z ise almamana vesileler ihd├ós eylesin!ÔÇŁ dedi. Yani babam─▒n du├ós─▒n─▒ ald─▒m.

Bu adam─▒n daha ├Ânce bir pl├óstik makinesi satt─▒─č─▒ bir arkada┼č─▒m─▒z vard─▒. Memik ┼×EKER… Birbirlerini tan─▒yorlar. Ona sordum:

ÔÇťÔÇôB├Âyle b├Âyle bir al─▒┼čveri┼č meselemiz var. Ben teredd├╝t ediyorum. Onun bu makineyi bu ┼čekilde satmamas─▒ l├óz─▒m.ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôYok, sen ona bakma! Satar o. Makineden endi┼če etme. Gayet g├╝zel ├žal─▒┼č─▒r. Bize satt─▒─č─▒ da ayn─▒ b├Âyle bir meseleydi.ÔÇŁ

ÔÇťÔÇô├ľyle mi? Anlat─▒r m─▒s─▒n?ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôBize bir makine satt─▒. ─░ptid├ó├« bir makine. Pl├óstik terlik yap─▒yor. ─░lk ├ž─▒kt─▒─č─▒ zamanlar… G├╝nde 900 ├žift ├ž─▒kar─▒yordu. Bir ├žifti 3 liraya sat─▒l─▒yor. Hammaddesinin kilosu zaten 3 lira. Kilodan 3 ├žift ├ž─▒k─▒yor. Yani hul├ósa g├╝nde en az, 1.000 lira kal─▒yor. 900 ├žift ├ž─▒kar─▒yor. ├çiftinde bir lira kazansa; 900 lira.

Bizden makine i├žin 100 bin lira istiyordu. O zaman plastik makinesi kimsede yok. Nas─▒l bir makine oldu─čunu bile bilmiyoruz, makinenin ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ yere gidiyor bir ├žift yeni ├ž─▒km─▒┼č terlik getiriyor bize, elimize alamayaca─č─▒m─▒z kadar s─▒cak. Biraz sonra tekrar ayn─▒ hareketi yap─▒yor, i┼čtah─▒m─▒z─▒ kabart─▒yor ama makineyi de satmadan g├Âstermiyordu;

┬źAl─▒┼čveri┼či bitirirsiniz, kaparosunu verirsiniz o zaman g├Âsteririm.┬╗ diyordu.

Biz de teredd├╝t ettik. Bu makine ├╝├ž ayda paras─▒n─▒ ├ž─▒kar─▒yor. Adam bize bunu 100 bin liraya sat─▒yor. Ak─▒ll─▒ m─▒ deli mi? Makineyi de g├Âstermiyor. Yoksa doland─▒r─▒c─▒ m─▒?

Neticede karar verdik. Biz ├╝├ž arkada┼č ald─▒k. Tam da dedi─či gibi oldu. Biz gece-g├╝nd├╝z ├žal─▒┼čt─▒k. G├╝nde 1.500 ├žift ├ž─▒kard─▒k. 60-70 g├╝nde paras─▒n─▒ ├ž─▒kard─▒k. E─čer bir hile yapacak olsa, o zaman yapard─▒. G├╝venin.ÔÇŁ

Biz de bu ara┼čt─▒rmalar neticesinde; ┼č├╝pheyi, teredd├╝d├╝ bir tarafa b─▒rakt─▒k. Tel├ó f─▒r─▒n─▒n─▒ ald─▒k. ─░┼č yerimize ta┼č─▒d─▒k, kurduk. ├ťretimi bir m├╝ddet sonra 200ÔÇÖden 400ÔÇÖe ├ž─▒kard─▒k. Bu arada evimizi de GaziantepÔÇÖten ta┼č─▒d─▒k, ─░stanbulÔÇÖa yerle┼čtik.

Peynir-ekmek gibi sat─▒yoruz. ├çok tatl─▒. Pl├ónlad─▒─č─▒m─▒z gibi 77 g├╝nde tezg├óh─▒n paras─▒n─▒ ├ž─▒kard─▒k. Beklenmedik hi├žbir ┼čey ya┼čanmad─▒. Kendisi de s├Âz verdi─či gibi tel├ó i┼čine girmedi.

Ne demi┼čler:

K─▒smet etmi┼č ise Mevl├ó;
El getirir, yel getirir, sel getirir…
Kısmet etmez ise Mevlâ;
El g├Ât├╝r├╝r, yel g├Ât├╝r├╝r, sel g├Ât├╝r├╝r…

Peki bu adam─▒n b├Âyle bol bol kazan├ž getiren tezg├óhlar─▒ satma sebebi neydi?

Bize de tuhaf gelen bu durum, adam─▒n ┼čahsiyetinden kaynaklan─▒yordu.

Herkes taraf─▒ndan sevilen Say─▒n Necati KARAASLAN ismindeki bu adam; kafas─▒ ├žok ├žal─▒┼čan, Merzifonlu, m├╗cit biriydi, ge├žim ehli, tatl─▒ bir insand─▒. Herkese kar┼č─▒ h├╝rmetk├ór, fed├ók├ór, eme─či ucuz, m├╝tev├ózi bir insand─▒. Ama inan├ž d├╝nyas─▒ biraz zay─▒ft─▒.

Evvel├ó i┼čine ├žok ba─čl─▒ de─čildi. Saat 11:00ÔÇÖda i┼če gelirdi. Ye┼čilk├Ây kul├╝b├╝nde idarecilik yap─▒yordu. Saat iki, ├╝├ž civar─▒ geri giderdi. Oran─▒n havas─▒na kap─▒lm─▒┼čt─▒, at├Âlyeye ehemmiyet vermiyordu. ├ťretim, i┼č├žilerin gayretine kalm─▒┼čt─▒.

Evi, arabas─▒, i┼č yeri vard─▒. Masraf─▒ yoktu. Kendisi de s├╝rekli yo─čurt-helva-ekmek yiyen masrafs─▒z; fakat hayat─▒ bor├ž i├žerisinde ge├žen bir insan idi. AnadoluÔÇÖdan gelip i┼č kurmak isteyenlere k─▒lavuzluk yapar, onlara yol g├Âsterir, nas─▒l hareket etmeleri gerekti─čini anlat─▒r, te┼čvik eder, ├Â─č├╝tler verirdi. Bunun i├žin de ├╝cret almaz ayr─▒ca masraf ederdi. Bir defas─▒nda AnadoluÔÇÖdan gelen birisine makine bakmaya gitmi┼člerdi, gelirken arabas─▒n─▒ ├žarpm─▒┼č. Bir espri yapt─▒m;

ÔÇťAntepÔÇÖte bu yapt─▒─č─▒n i┼če; ┬źPisik (kedi) oynatma, k├ór─▒ da elini c─▒rmaklatmak olur!┬╗ derler.ÔÇŁ Yani; ┬źK├ór─▒n yok bir de masrafa girmi┼čsin.┬╗ dedim, g├╝l├╝┼čt├╝k.

─░┼čte bu kafas─▒ ├žal─▒┼čan adam, para kazand─▒─č─▒ h├ólde bor├ž i├žinde ya┼č─▒yordu. Garip, de─čil mi?

Bor├ž ve israf─▒n sebebi kendisi de─čildi. Bir han─▒m─▒ bir de k─▒z─▒ vard─▒. S├Âylentilere g├Âre onlar m├╝srif ya┼čarlarm─▒┼č. Adam─▒n kazand─▒─č─▒ paralar onlara gidiyordu, bu mevzulara da hi├ž girmezdi, ┼čik├óyet de etmezdi. Daima bor├žluydu. B├Âyle olunca toplu para g├Âr├╝nce dayanam─▒yor, borcunu temizlemek istiyordu, bir de kafas─▒nda bir├žok yeni i┼čler vard─▒, onlar─▒ yapma, ba┼čarma ├╝midi eksilmiyordu.

Tabiat─▒ ailesinin ya┼čant─▒s─▒na m├óni olmaya m├╝sait de─čildi. Anla┼č─▒lan etkili bir ┼čekilde m├╝dahale edemiyordu.

Kazanc─▒ndan fazla gideri olan bir insan─▒n kalk─▒nmas─▒ m├╝mk├╝n de─čildir. Bu adam da onca zek├ós─▒na, kabiliyetine ra─čmen; ailesindeki zaaf sebebiyle, kimsenin yapamayaca─č─▒ i┼čleri, tesisleri, ├žal─▒┼čt─▒rd─▒─č─▒ tezg├óhlar─▒ elden ├ž─▒kar─▒yordu.

Neyse, biz tel├ó ├╝retimine ba┼člad─▒─č─▒m─▒zda DerbyÔÇÖde i┼č├žilerin grevi vard─▒. Grev bitince tekrar ├žal─▒┼čmaya ba┼člad─▒lar. Derby b├╝y├╝k bir firma idi. Devam etseydi, g├╝n├╝m├╝z├╝n en b├╝y├╝k firmalar─▒ aras─▒nda yer al─▒rd─▒.

Yeni yat─▒r─▒mlar yapmadan, eski i┼člerine devam ediyordu. ├çok b├╝y├╝k bir m├╝essese. Biz onun yapt─▒─č─▒ onlarca i┼čten sadece birini yap─▒yor, onu da onun d├Ârtte biri kadar yapabiliyorduk. Bu sebeple, kesinlikle a├ž─▒ktan rekabete girmiyorduk.

ÔÇťBizim mal─▒m─▒z daha iyi…ÔÇŁ demiyorduk.

Bir yandan da ├╝retimimizin en iyi olmas─▒ i├žin ara┼čt─▒r─▒yorduk, ├žal─▒┼č─▒yorduk. Sonunda bulduk. Onun kalitesinin ├╝zerine ├ž─▒kt─▒k. Fakat yine piyasada;

ÔÇťBizim mal─▒m─▒z DerbyÔÇÖden daha ├╝st├╝n!ÔÇŁ demedik.

Mamullerimizin pazarlamas─▒n─▒ yaparken ayakkab─▒c─▒ kalfas─▒ diyordu ki:

ÔÇťBen Derby kullan─▒yorum. Ben ├Âyle akl─▒m─▒n yatmad─▒─č─▒ ┼čeyi kullanmam!ÔÇŁ

Biz yine;

ÔÇťHay─▒r bizim ├╝r├╝n├╝m├╝z daha iyi…ÔÇŁ diye rekl├óm yapm─▒yorduk. Tan─▒t─▒m yapm─▒yorduk. Konu┼čmuyorduk.

Niye? Korkumuzdan. ├ç├╝nk├╝ bizim o mal─▒ daha iyi yapt─▒─č─▒m─▒z─▒ ├Â─črenirse bizi ezer diye ├žekiniyorduk.

Bu ┼čekilde 7 sene ├žal─▒┼čt─▒k. Bizim g├╝nl├╝k sat─▒┼č─▒m─▒z, gitgide art─▒yordu. Tabi├« herkes ├Â─čreniyordu. Hi├ž rekl├óm yapmasak da insanlar birbirlerine s├Âyl├╝yorlard─▒. Bizim ├╝retim ve sat─▒┼č─▒m─▒z art─▒nca Derby bunu ├Â─črendi. Denetti, bakt─▒ ki bizim tel├óm─▒z daha kaliteli… Bizi ezmeye karar verdi.

Piyasada g├╝├žl├╝ firma, g├╝├žs├╝z firmay─▒ nas─▒l ezer?

Fiyat k─▒rarak.

Derby bütün ürünlerine zam yapıyor, telâya indirim yapıyordu.

Aradan iki ay, ├╝├ž ay ge├žiyor. Yine di─čer mallarda art─▒┼č, tel├óya indirim.

Bir bu├žuk sene b├Âyle devam etti. Bir bu├žuk sene biz de fiyat art─▒┼č─▒ yapamad─▒k. ├ťretim maliyeti artt─▒. Sermayesine satt─▒k. Sermayesinden a┼ča─č─▒ya satt─▒k. G├Ânl├╝m├╝z├╝ indirdik, Derby firmas─▒n─▒n m├╝d├╝r├╝nden randevu ald─▒k g├Âr├╝┼čmeye gittik.

ÔÇťÔÇôBu rekabet sizin i├žin de bizim i├žin de hay─▒rl─▒ de─čil. Fiyatlar─▒ k─▒r─▒yorsunuz; biz kazanm─▒yoruz, siz de kazanm─▒yorsunuz. M├ókul bir fiyatta anla┼čal─▒m, ikimiz de k├ór edelim.ÔÇŁ dedik.

Onlar da;

ÔÇťÔÇôBiz kimyev├« malzemeyi kendimiz yap─▒yoruz, onun i├žin k├ór ediyoruz. K├ór etmiyorsan─▒z ├žal─▒┼čmay─▒n.ÔÇŁ dediler.

Biz de;

ÔÇťÔÇôMadem malzemeyi ucuza m├ól ediyorsunuz bize de sat─▒n, biz de ekmek yiyelim.ÔÇŁ dedik.

ÔÇťÔÇôOlur.ÔÇŁ dediler bize 3-5 ton hammadde satt─▒lar. Son derece kalitesizdi, iade ettik.

Her kim rakibini ezmek, yok etmek, ekme─čini elinden almak i├žin ├žal─▒┼č─▒rsa er veya ge├ž kendisi yok olur. Tecr├╝belerimde b├Âylelerini ├žok g├Ârm├╝┼č├╝md├╝r.

Kim e┼čer derin kuyu,
O gider y├╝z├╝n koyu.

Yani;

ÔÇťKim rakibine veyahut ba┼čkas─▒na zulmederse ├Âmr├╝ k─▒sa olur. Rakibini hasta eder, kendisi ├Âl├╝r.ÔÇŁ

Hul├ósa bir bu├žuk sene sonra dedik ki:

ÔÇťYahu niye bununla u─čra┼čal─▒m ki? Niye b├Âyle inatla┼čal─▒m. Ba┼čka bir i┼č yapar─▒z. Bildi─čimiz ba┼čka i┼čler de var. O y├Ânde bir ┼čeyler yapmaya ├žal─▒┼čal─▒m.ÔÇŁ

O s─▒rada az da olsa ayakkab─▒ taban─▒ yap─▒yorduk, onun ├╝zerine ayakkab─▒ taban─▒n─▒ geli┼čtirdik. Onu yapmaya ba┼člad─▒k. Tel├ó i┼čini b─▒rakt─▒k. Derby ancak ondan sonra, tel├ó fiyatlar─▒na zam yapt─▒. M├ókul seviyeye getirdi. ├ťretime devam etti.

Fakat aradan zaman ge├žti. Taban i┼činde muvaffak olduk. Onun m├╗cidi olduk. Derby bizim yapt─▒─č─▒m─▒z taban─▒ taklit etti. Fakat muvaffak olamad─▒. Biz ayakkab─▒c─▒lar ile ileti┼čim h├ólinde idik. Bizim uzmanl─▒─č─▒m─▒z ayakkab─▒ olunca taban i┼činde muvaffak olduk. Onun ise b├Âyle bir a─č─▒ yoktu. Bu sebeple taban i┼činde bizimle rekabet edemedi. Sonra da tamam─▒yla piyasadan ├žekildi.

─░┼čini en g├╝zel ┼čekilde yapmak ├╝zere bir gayretin varsa; haks─▒z rekabetin etraf─▒n─▒ dola┼č─▒r, yine maksad─▒na ula┼č─▒rs─▒n.

Haks─▒z rekabet, fiyat politikalar─▒yla ezme gibi ├žal─▒┼čmalar; yeni giri┼čimcileri yok etmemeli, y─▒ld─▒rmamal─▒, onlar─▒ farkl─▒ ├ž├Âz├╝mlere sevk etmeli.

B├╝y├╝k m├╝esseseler de, yeni rakiplerden korkmamal─▒. Onlardan bir ┼čeyler ├Â─črenmeye bakmal─▒. R─▒zk─▒ veren AllahÔÇÖt─▒r. Rekabet, bir zenginliktir. Neticede maksat, yine mesle─če sayg─▒d─▒r, halka hizmettir.

As─▒l yar─▒┼č─▒n; daha iyi bir insan, daha g├╝zel bir kul olmak yolunda oldu─čunu bilen ki┼či; d├╝nya rekabetini de g├╝zel yapar, kimseyi incitmeden, fakat herkesi ┼čahsiyetine imrendirerek yapar.

Ba┼čarabilene ne mutlu!..