K├╝├ž├╝k ─░skenderÔÇÖin ├ťlkesinde
DÂRUSSELÂM AÇE -1-

YAZAR : Prof. Dr. Osman ÇETİNKAYA osmancetinkaya@sdu.edu.tr

A├çE YOLUNDA…

T├╝rk Hava Yollar─▒ TK 60 seferi ile ─░stanbulÔÇÖdan saat 23:30ÔÇÖda havaland─▒ktan sonra AnadoluÔÇÖyu, ─░ranÔÇÖ─▒, Afganistan, Pakistan ve HindistanÔÇÖ─▒ kat edip Bengal K├ÂrfeziÔÇÖnde (Hint Okyanusu) g├╝ney-do─čuya y├Ânelerek, 9.500 kilometrelik 10 saat s├╝ren u├žu┼čtan sonra Kuala Lumpur Havaalan─▒ÔÇÖna (KUL) ini┼č yapt─▒k. KUL ─░ndo Pasifik b├Âlgesinin ortas─▒nda, bir├žok ├╝lkenin de transit olarak kulland─▒─č─▒ olduk├ža kalabal─▒k, birbirine trenle ula┼č─▒m─▒n sa─čland─▒─č─▒ iki ana terminalden olu┼čan modern bir havaalan─▒. Kuala LumpurÔÇÖda bir gece kald─▒ktan sonra Air Asia ┼čirketinin Kuala Lumpur-Banda Aceh seferiyle MalezyaÔÇÖdan ayr─▒l─▒p kuzey-bat─▒ y├Ân├╝nde, Malaka Bo─čaz─▒ ├╝zerinden 1 saatlik bir u├žu┼čtan sonra Endonezya A├že ey├óleti ba┼čkenti Banda Aceh (Bender A├že) uluslararas─▒ Sultan ─░skender Muda Havaalan─▒ÔÇÖna indik. Havaalan─▒ 26 Aral─▒k 2004ÔÇÖte meydana gelen deprem ve tsunamiden hissesini alm─▒┼č, 2011ÔÇÖde gerekli tadil├ót ve iyile┼čtirmelerden sonra tekrar u├žu┼ča a├ž─▒lm─▒┼č. K├╝├ž├╝k, ┼čirin, kolay kullan─▒l─▒r bir havaalan─▒. Havaalan─▒ binalar─▒nda, ├žokgen kaideler ├╝zerinde kubbe yap─▒lanmas─▒yla ─░sl├óm-G├╝neydo─ču Asya mimar├«lerinin bir sentezini g├Ârmek m├╝mk├╝n.

SULTAN ─░SKENDER MUDA

Sultan ─░skender Muda (m. 1583-1636) A├žeÔÇÖnin en tan─▒nm─▒┼č sultan─▒. Endonezya Cumhuriyeti bile 1993ÔÇÖte kendisini mill├« kahraman olarak il├ón etmi┼č. A├že; onun d├Âneminde en geni┼č s─▒n─▒rlar─▒na ula┼čm─▒┼č, bat─▒ Endonezya tak─▒madalar─▒ ile Malaka Bo─čaz─▒ ├ževresinin en g├╝├žl├╝ ve m├╝reffeh devleti h├óline gelmi┼čti. Devrinde yapt─▒─č─▒ fetihler ve y├Ânetim kabiliyetiyle, Malay-Endonezya k├╝lt├╝r├╝nde Makedonyal─▒ B├╝y├╝k ─░skenderÔÇÖe benzetildi─či i├žin ─░skender Muda yani ┬źK├╝├ž├╝k ─░skender┬╗ olarak an─▒lmaktad─▒r. Biz de A├že i├žin K├╝├ž├╝k ─░skenderÔÇÖin ├╝lkesi ad─▒n─▒ kulland─▒k. Sultan ─░skender MudaÔÇÖn─▒n kayda de─čer fetihleri ve y├Ânetimdeki ba┼čar─▒lar─▒ yan─▒nda, sultanl─▒─č─▒ d├Âneminde; A├že, ─░sl├óm├« ilimler ve ticarette uluslararas─▒ bir merkez h├óline gelmi┼č. Tarih├žiler, ─░skender MudaÔÇÖy─▒ A├žeÔÇÖnin alt─▒n adam─▒; y├Ânetimde bulundu─ču 1607-1637 aras─▒n─▒ da A├že Sultanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n Alt─▒n ├ça─č─▒ olarak tan─▒mlamaktad─▒r.

Devlet adaml─▒─č─▒, y├Âneticili─či, askerli─či yan─▒nda ilme ve ilim adamlar─▒na verdi─či de─čerle; A├žeÔÇÖyi bir ─░sl├óm k├╝lt├╝r ve ilim merkezi h├óline getirmi┼č. Ad├óletiyle de ├Âne ├ž─▒kan ─░skender Muda, taht─▒n─▒n tek v├órisi o─člu PocutÔÇÖun i┼čledi─či bir su├žtan dolay─▒ cezaland─▒r─▒lmas─▒n─▒ istemi┼č. Kendisini engellemeye ├žal─▒┼čanlara;

ÔÇťEvl├ót ├Âl├╝rse mezar─▒ bulunabilir; ancak gelenek ├Âl├╝rse, onu bir daha ele ge├žirmek m├╝mk├╝n olmaz!ÔÇŁ s├Âzleriyle ┼čiddetle kar┼č─▒ ├ž─▒km─▒┼č ve ad├óletin gere─čini yerine getirtmi┼č. B├╝t├╝n bunlar ─░skender Muda d├Âneminde A├žeÔÇÖye ┬źMekke Kap─▒s─▒┬╗ ┼č├Âhretini kazand─▒rm─▒┼čt─▒. A├žeÔÇÖliler sultanlar─▒n─▒n ad─▒n─▒ ba┼čkent havaalan─▒na vererek ya┼čat─▒yorlar. Her yerde ve her zaman insan ├Âl├╝yor, ondan kal─▒yor geride sadece eseri…

B─░R AVU├ç KARAB─░BER─░N Y├ťZYILLAR S├ťREN H├éTIRASI

Tarih├žilere g├Âre A├že-T├╝rkiye ili┼čkileri, Osmanl─▒ Devleti zaman─▒na 1520ÔÇÖli y─▒llara dayanmaktad─▒r. Bu ili┼čkiler A├že Sultan─▒ Al├óudd├«n Ri├óyat ┼×ah el-Kahh├órÔÇÖ─▒n 1564ÔÇÖte ─░stanbulÔÇÖa Kanun├« Sultan S├╝leymanÔÇÖa bir heyet g├Ândermesiyle tarih sahnesine ├ž─▒kar ve t├╝m d├╝nyan─▒n mal├╗mu olur. A├že sultan─▒n─▒n amac─▒; Portekizlilerin ─░ndo-PasifikÔÇÖte yay─▒l─▒┼člar─▒n─▒ engellemek, A├žeÔÇÖye sald─▒r─▒lar─▒na kar┼č─▒ koyabilmek i├žin yard─▒m istemek ve Hil├ófet makam─▒na ba─čl─▒l─▒klar─▒n─▒ bildirmektir. Heyet; A├žeÔÇÖnin en me┼čhur zira├« mahs├╗l├╝ olan bir miktar karabiberi, Osmanl─▒ Padi┼čah─▒ Kanun├«ÔÇÖye hediye olarak sunmak ├╝zere yan─▒na alarak yola ├ž─▒kar. Ne var ki yol uzun ve me┼čakkat doludur, heyet yoluna devam edebilmek i├žin karabiberi u─črad─▒─č─▒ limanlarda satarak ─░stanbulÔÇÖa ula┼č─▒r.

Bu s─▒rada Kanun├« Zigetvar SeferiÔÇÖndedir, bu y├╝zden heyet uzun bir s├╝re padi┼čahla g├Âr├╝┼čemez ve ─░stanbulÔÇÖda beklemek zorunda kal─▒r. Kanun├« Sultan S├╝leymanÔÇÖ─▒n ├Âl├╝m├╝ ├╝zerine; aylar s├╝ren bir bekleyi┼čten sonra, onun yerine tahta ge├žen Sultan II. SelimÔÇÖle g├Âr├╝┼čme imk├ón─▒ bulurlar. Ancak yanlar─▒nda sadece bir avu├ž veya bir kese karabiberleri kalm─▒┼čt─▒r. Biraz da utanarak II. SelimÔÇÖe; Sultanlar─▒n─▒n mektubunu ve isteklerini iletirler. Sultan II. Selim onlar─▒ memnuniyetle kar┼č─▒lar, heyeti dinler, bir avu├ž karabiberden olu┼čan hediyelerini kabul eder. On yedi kad─▒rgadan olu┼čan bir donanma haz─▒rlat─▒r, asker├« malzeme, bir sancak ve okunmak ├╝zere bir hutbe metni verir. Bir y─▒ll─▒k maa┼člar─▒ da verilmek ┼čart─▒yla; askerlerden, top d├Âk├╝m ustalar─▒ndan olu┼čan bir Osmanl─▒ kafilesini A├žeÔÇÖye g├Ânderir. Yemen ve M─▒s─▒r Beylerbeyi ile Rodos, Aden ve Cidde Beylerine ferman g├Ândererek; A├že heyetine g├╝├žl├╝k ├ž─▒kar─▒lmamas─▒n─▒, sat─▒n almalarda her t├╝rl├╝ yard─▒m─▒n yap─▒lmas─▒n─▒ emreder.

Ancak haz─▒rlanan bu donanma ve g├Ârevlendirilen kafile, A├že SeferiÔÇÖne ├ž─▒kamaz. Haz─▒rlanan bu donanma, YemenÔÇÖdeki isyan─▒ bast─▒rmak ve i┼čgal edilen Osmanl─▒ topraklar─▒n─▒ geri almak i├žin g├Ârevlendirilir. A├že karabiberlerinin ─░stanbulÔÇÖa padi┼čaha ula┼čt─▒r─▒l─▒ncaya kadar erimesi gibi, haz─▒rlanan donanma da erir.

Sonunda Osmanl─▒ Devleti ancak iki kad─▒rgay─▒, asker├« m├╝himm├ót─▒, asker ve sil├óh ustalar─▒ndan olu┼čan bir kafileyi A├žeÔÇÖye ula┼čt─▒rabilir.

Aylar sonra A├žeÔÇÖye ula┼čan kad─▒rgalar ve kafile; A├že sultanl─▒─č─▒ ile birlikte ├žok verimli ├žal─▒┼čmalar yapar, askerler e─čitilir, toplar d├Âk├╝l├╝r, sil├óhlar imal edilir. Gerek Osmanl─▒ askerlerinin do─črudan kat─▒l─▒m─▒, gerekse dolayl─▒ olarak uygulanan stratejiler sayesinde; A├žeÔÇÖnin bir k─▒sm─▒n─▒ ist├«l├ó eden Portekizliler, A├že topraklar─▒ndan ├ž─▒kar─▒l─▒r.

Bu olay A├že k├╝lt├╝r ve tarihinde ┬źMeriam Lada Sicupak┬╗ (Bir avu├ž karabiber) olarak darb-─▒ mesel h├óline gelir, bir kilometre ta┼č─▒ olu┼čturur. Osmanl─▒ asker ve sil├óh ustalar─▒ndan olu┼čan heyetin ├žo─ču; A├žeÔÇÖde kal─▒r, orada evlenir, A├žeÔÇÖnin bir par├žas─▒ olur. Baz─▒lar─▒na g├Âre i┼čte bu kafile, A├žeÔÇÖde bir asker├« akademi gibi g├Ârev yapm─▒┼čt─▒r. Bu olaydan sonra, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin 1922ÔÇÖde y─▒k─▒lmas─▒na kadar, dostluk ve yard─▒mla┼čma ili┼čkileri devam eder.

Kimine g├Âre A├že (A.T.C.E.H) farkl─▒ ─▒rklardan olu┼čan bir halk anlam─▒na gelmektedir. Bu k─▒saltmada (T) Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin g├Ânderdi─či kafileden geride kalan veya G├╝neydo─ču Asya ├╝zerinden adaya ge├žen T├╝rkleri temsil etmektedir. K─▒saltmada yer alan di─čer harfler (A: Araplar, C: ├çinliler, E: Endonezyal─▒lar ve H: Hintliler)i temsil etmektedir. Bug├╝n A├žeÔÇÖde 5 T├╝rk k├Ây├╝n├╝n varl─▒─č─▒ bilinmektedir. (Devam edecek.)