RUH SA─×LI─×INA KORUYUCU YAKLA┼×IM

YAZAR : Aynur TUTKUN aytutkun@gmail.com

Psychology Today sitesinde yay─▒nlanan bir makaleye g├Âre; istatistiklerde, ABDÔÇÖdeki okul ├ža─č─▒ ├žocuklar─▒n─▒n % 9ÔÇÖuna dikkat eksikli─či ve hiperaktivite (DEHB) te┼čhisi konuyor ve bunlara il├ó├ž kulland─▒r─▒l─▒yor. Bu oran FransaÔÇÖda ise sadece % 5. Bu durum bir ├žocuk oyun terapistinin dikkatini ├žekiyor ve sebepleri ara┼čt─▒rmaya ba┼čl─▒yor. Enteresan bir tablo ortaya ├ž─▒k─▒yor: ABDÔÇÖdeki ve FransaÔÇÖdaki ebeveynlik tutumlar─▒ birbirinden ├žok farkl─▒!*

FransaÔÇÖda ebeveynler, ├žocuklar─▒na do─čumlar─▒ndan itibaren bir ├žer├ževe ├žiziyorlar ve ├žocuklar bu ├žer├ževeye uymak zorunda oluyorlar. Mesela, 4. aydan itibaren uykular─▒n─▒ d├╝zene koyuyorlar, t├╝m ihtiya├žlar─▒ giderildikten sonra a─člasa da ├žocuklar─▒n─▒ kuca─ča alm─▒yorlar. Yine belli bir ya┼čtan sonra ├žocuklar─▒ i├žin g├╝nde 4 ├Â─č├╝n yemek kural─▒n─▒ getiriyorlar ve ├Â─č├╝nler aras─▒nda cips, ├žikolata t├╝r├╝ at─▒┼čt─▒rmal─▒klara izin vermiyorlar. ABDÔÇÖde ise bu durum o kadar kontroll├╝ i┼člemiyor; ├žocuklar istedikleri an at─▒┼čt─▒rmal─▒klara ula┼čabiliyor.

ÔÇťBelki de,ÔÇŁ diyor ara┼čt─▒rmac─▒; ÔÇťebeveynlerin ├žocuklar─▒na ├žizdikleri ├žer├ževeyle birlikte ├žocuklar; hem beklemeyi ve kendilerini kontrol etmeyi ├Â─čreniyorlar, hem de ├žok fazla katk─▒ maddeli haz─▒r yiyecek t├╝ketmedikleri i├žin hiperaktivitelerinde art─▒┼č olmuyor.ÔÇŁ Zira yap─▒lan bir ara┼čt─▒rmaya g├Âre ├Âzellikle belli numaral─▒ em├╝lgat├Ârleri ihtiv├ó eden g─▒dalar─▒ t├╝kettikten sonra ├žocuklar─▒n hiperaktiviteleri art─▒yor!

Yine FransaÔÇÖda ebeveynler, ├žocuklar─▒na belli s─▒n─▒rlar koyuyorlar. S─▒n─▒rlar, ├žocuklar─▒n kendilerini g├╝venli ve dolay─▒s─▒yla mutlu hissetmelerini sa─čl─▒yor. Her isteklerini yerine getiren ebeveynlerine de─čil, ├žocuklar─▒n─▒n iyili─či i├žin onlar─▒n hayatlar─▒na belli s─▒n─▒rlar koyan ebeveynlerine ├žocuklar daha fazla g├╝veniyorlar. ┬źG├╝venli ve mutlu┬╗ olman─▒n s─▒rr─▒ s─▒n─▒rlarda yat─▒yor.

Gerekti─činde ad├óletli olmak ┼čart─▒yla, ├žocuklara;

ÔÇťHay─▒r!ÔÇŁ demek de ├žocuk terbiyesinin olmazsa olmazlar─▒ndan. ├çocuklar─▒n gerekti─činde;

ÔÇťHay─▒r!ÔÇŁ kelimesini duymas─▒ onlar─▒ ┬źarzular─▒n─▒n zulm├╝nden┬╗ kurtar─▒yor. Ve yine gerekti─činde ├žocu─čun poposuna bir ┼čaplak indirmek FransaÔÇÖda ┬ź├žocuk istismar─▒┬╗ say─▒lm─▒yor.

ÔÇťK─▒sacas─▒,ÔÇŁ diyor ara┼čt─▒rmac─▒; ÔÇťFransaÔÇÖdaki ailelerde hiyerar┼či belli; ebeveynler ├╝stte, ├žocuklar altta. ABDÔÇÖde ise bu hiyerar┼či tam tersine; ├žocuk olabildi─čince ├Âzg├╝r ve ebeveynler onlar─▒n emrinde! Bu y├╝zden ABDÔÇÖde ├žocuklar kendilerini kontrol etmeyi ├žok k├╝├ž├╝k ya┼čtan itibaren ├Â─črenemiyorlar ve okul ├ža─č─▒na geldiklerinde % 9 gibi bir oranla yanl─▒┼č te┼čhise maruz kal─▒yorlar.ÔÇŁ

─░ki ├╝lkedeki; ├žocuk terbiye metotlar─▒ndaki farkl─▒l─▒─č─▒n, sonucu % 50 gibi bir oranla etkilemesi t├╝m psikiyatrik te┼čhislere ┼č├╝pheyle bakmay─▒ do─čurur. ├çocuk terbiyesinde oldu─ču gibi, b├╝t├╝n olarak ele ald─▒─č─▒m─▒zda insan terbiyesinde de g├╝n├╝m├╝zdeki psikolojik s─▒k─▒nt─▒lar─▒ en az % 50 azaltabilecek bir potansiyel olmal─▒d─▒r. ABDÔÇÖdeki ├žocuklara bu kadar ├žok ├Âzg├╝rl├╝k nas─▒l iyi gelmediyse, d├╝nya genelinde yeti┼čkinlere de iyi gelmemi┼čtir. ─░nsana gereken de─čeri veren fakat gerekti─činde de nefsini dizginleyecek bir terbiye metodu; insan─▒ ┬źarzular─▒n─▒n zulm├╝nden┬╗ kurtar─▒p onu daha ┬źg├╝venli ve huzurlu┬╗ yapabilecek bir potansiyele sahiptir, t─▒pk─▒ ├žocuklar─▒n─▒ seven fakat onlar─▒n iyili─či i├žin onlara s─▒n─▒rlar koyan Frans─▒z ebeveynleri gibi.

G├╝n├╝m├╝zde ya┼čanan bir├žok s─▒k─▒nt─▒n─▒n kayna─č─▒n─▒ psikolojik/psikiyatrik zannederek kendilerine ve ba┼čkalar─▒na ├že┼čit ├že┼čit ac─▒lar─▒ ya┼čatan insanlar─▒ masum g├Ârmek, meseleyi ├ž├Âzmek yerine alevlendirir.

Mesel├ó moda terim h├óline gelen depresyon; belli sebeplerden dolay─▒ s─▒k─▒nt─▒ ├žeken, i├ži s─▒k─▒lan, morali bozulan, uyum s├╝re├žlerini zor ya┼čayan herkese verilecek ve il├ó├ž ├Ânerilecek bir te┼čhis de─čildir. K─▒yafet de─či┼čtirir gibi e┼č de─či┼čtirenler, cinnet ge├žirenler, tecav├╝z edenler, ba┼čkas─▒n─▒n mal─▒na g├Âz dikenler ve namus temizleyenlerin ├žok k├╝├ž├╝k bir k─▒sm─▒; ger├žekten beyin kimyas─▒ndaki bozukluktan dolay─▒ ne yapt─▒─č─▒n─▒ bilmeyen, psikiyatrik hastalard─▒r. ├çocuklar do─čru terbiye edildi─činde nas─▒l DEHB te┼čhisleri % 50 azal─▒yorsa; insan da do─čru terbiye edildi─činde, ├Âzellikle depresyon d├óhil bir├žok psikiyatrik rahats─▒zl─▒k te┼čhisi konmayacakt─▒r. B├Âylece insanlar s├Âzde hastal─▒klar─▒na s─▒─č─▒nmayacak ve hastal─▒k te┼čhisi konsa da konmasa da daha sa─čl─▒kl─▒ davranabileceklerdir.

Y├╝zy─▒l─▒m─▒zda insanl─▒k ├žok b├╝y├╝k sanc─▒lar ├žekiyor. Teknolojinin h─▒zla ilerlemesi ba┼č d├Ând├╝r├╝yor. Her ┼čeyimizi makinelerle yapmak; bizi, ├╝retmek mutlulu─čundan mahrum ediyor. ├ľzg├╝rl├╝k n├óralar─▒, insan nefsini terbiye etmek ihtiyac─▒n─▒n ├╝st├╝ne ├ž─▒k─▒yor. Bu gidi┼čat insan tabiat─▒na ayk─▒r─▒ oldu─ču i├žin, insan bunal─▒ma giriyor. Asl─▒nda insano─člunun ya┼čad─▒─č─▒ s─▒k─▒nt─▒lar, bir uyum s├╝recinin getirisidir. G├╝ne┼čin do─ču┼čundan bat─▒┼č─▒na kadar yaz ve k─▒┼č, ekme─čini, yakaca─č─▒n─▒, i├žece─či suyu s├╝rekli ├╝retmek zorunda olan ve tabi├« beslenen eski zaman─▒n insanlar─▒ bunal─▒mda de─čildi. ├ç├╝nk├╝ ├╝retmek, insan tabiat─▒n─▒n gere─čidir ve terapi edicidir. G├╝n├╝m├╝zde her ┼čey makinelerle, kumandalarla yap─▒l─▒rken; g├Âr├╝n├╝┼čte mutluymu┼č gibi olan insanlar, asl─▒nda ├╝retememenin bunal─▒m─▒n─▒ ve ezikli─čini ya┼č─▒yorlar. Faydal─▒ olan─▒ ├╝retemeyen insan r├╗hu; dengesini kaybediyor, ├ž─▒ld─▒r─▒yor, ne yapt─▒─č─▒n─▒ bilmez h├óle geliyor. Bug├╝n makinelerin ve teknolojinin sonu├žlar─▒n─▒, insan nefsini terbiye metotlar─▒n─▒n da eksikli─čiyle kald─▒ram─▒yoruz.

Uyum s─▒k─▒nt─▒s─▒ ├žeken g├╝n├╝m├╝z insan─▒na, depresyon te┼čhisi konuyor ve daha ┬źrahat┬╗ hissetmek i├žin il├óca ba┼čl─▒yor/ba┼člat─▒l─▒yor. ─░statistiklere g├Âre antidepresan kullan─▒m─▒ndaki art─▒┼č, d├╝rt├╝ kontrol├╝nde bozulman─▒n artmas─▒yla orant─▒l─▒. T├╝rkiyeÔÇÖde 2003-2012 y─▒llar─▒ aras─▒ndaki antidepresan kullan─▒m─▒ndaki art─▒┼č % 160ÔÇÖt─▒r. Antidepresanlar─▒n; intihar giri┼čimini, kontrols├╝z cinsel faaliyetleri, a┼č─▒r─▒ para harcama ve al─▒┼čveri┼č yapmay─▒, a┼č─▒r─▒ e─členceyi, sald─▒rganl─▒─č─▒ ve a┼č─▒r─▒ ├Âfkeyi hatt├ó cinnet ve sald─▒rganl─▒─č─▒ tetikledi─či y├Ân├╝ndeki ara┼čt─▒rmalar mevcuttur. ├ľzellikle toplumun % 10ÔÇÖunu olu┼čturan bipolar bozuklu─ča sahip ki┼čilerde, antidepresan kullan─▒m─▒n─▒n tehlikesine dikkat ├žeken ara┼čt─▒rmalar vard─▒r. Uzun s├╝reli kullan─▒mlarda, ki┼čilik bozuklu─čuna dah├« yol a├žan bu t├╝r il├ó├žlar─▒n g├╝n├╝m├╝zde ├žok kullan─▒l─▒yor olmas─▒ ve toplumda ya┼čanan s─▒k─▒nt─▒lar─▒n (cinnet, cinayet, ┼čiddet vs.) ├žoklu─ču, nefsi terbiye metotlar─▒ndaki eksiklikler de g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nd─▒─č─▒nda d├╝┼č├╝nd├╝r├╝c├╝d├╝r. (Dr. Mutluhan ─░ZM─░R, Antidepresan Tuza─č─▒, 2013)

Toplum olarak hastal─▒k te┼čhisi koydurup il├ó├ž kullanmak ya da hastal─▒k te┼čhisiyle kendimizi masum veya ├žaresiz g├Ârmek yerine, g├╝├žl├╝ olmak ve zay─▒f y├Ânlerimizi terbiye etmek daha do─čru g├Âr├╝nmektedir. Biyolojik ya da n├Ârolojik k├Âkenli rahats─▒zl─▒klar─▒ elbette bu kategoriye koymak gibi bir yanl─▒┼čtan da ka├ž─▒n─▒lmal─▒d─▒r. G├╝n├╝m├╝zde koruyucu t─▒bba verilen ├Ânem, koruyucu psikolojiye de fazlas─▒yla verilmelidir.

Ruh sa─čl─▒─č─▒m─▒z─▒ bozulmadan korumak i├žin yap─▒lmas─▒ elzem olan ┼čeyler vard─▒r. Nas─▒l ki alkol├╝n, sigaran─▒n, ┼čekerin, tuzun, beyaz unun zararlar─▒ndan; y├╝r├╝y├╝┼č├╝n, sporun, sa─čl─▒kl─▒ ve tabi├« beslenmenin faydalar─▒ndan bahseden hekimler ve yetkililer varsa, ruh sa─čl─▒─č─▒m─▒z─▒ korumak i├žin de gelenekten ya da modern birtak─▒m ┼čeylerden bahseden hekimler ve yetkililer olmal─▒d─▒r.

Psikolojik/psikiyatrik rahats─▒zl─▒klarla m├╝cadelede; ├Âncelikle yediklerimize dikkat etmenin ├Ânemini ispatlayan, yurt i├žinde ve d─▒┼č─▒nda bir├žok uzman vard─▒r. Mesel├ó otistik o─člunu, yemek perhizleriyle % 100 tedavi eden Dr. Natasha CAMPBELL; bir├žok psikiyatrik hastal─▒─č─▒n, yeme al─▒┼čkanl─▒klar─▒yla al├ókal─▒ oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝ndedir ve onun yeme protokolleriyle iyile┼čen bir├žok hastas─▒ vard─▒r. Bu ba─člamda Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖden riv├óyet edilen;

ÔÇťYiyip i├žtikleriniz hel├ól, temiz olsun; ├žocuklar─▒n─▒z bunlardan h├ós─▒l olur.ÔÇŁ had├«si ve;

ÔÇťEy ├«m├ón edenler, size r─▒z─▒k olarak verilenlerin temiz olanlar─▒ndan yiyiniz.ÔÇŁ (T├óh├ó, 20/81) ├óyeti ├žok d├╝┼č├╝nd├╝r├╝c├╝d├╝r.

Yine otistik o─člunu b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de baristik oksijen tedavisiyle iyile┼čtiren Dr. Cem KINACI T├╝rkiyeÔÇÖye DANÔÇÖ─▒ getiren ilk ki┼čidir. Kendisi a─č─▒r metallerin, toksinlerin ve kimyev├« maddelerin v├╝cuttan temizlenmesiyle sa─čl─▒─ča kavu┼čman─▒n m├╝mk├╝n oldu─čunu savunur ki; bu da bu t├╝r zehirlere fark─▒na varmadan maruz kalman─▒n tehlikesine vurgu yapar. Yediklerimizin, i├žti─čimiz suyun, soludu─čumuz havan─▒n, ald─▒─č─▒m─▒z il├ó├žlar─▒n, a┼č─▒lar─▒n kimyev├« maddelerden temiz olmas─▒; beden├« oldu─ču kadar r├╗h├« rahats─▒zl─▒klara yakalanmamak a├ž─▒s─▒ndan da ├Ânem arz eder.

Ruh sa─čl─▒─č─▒m─▒z─▒ korumak; elbette sadece il├ó├žlar, yiyip i├žtiklerimiz ve soludu─čumuz havayla ilgili de─čildir. ├ľzellikle depresyon ve kayg─▒ bozukluklar─▒yla kar─▒┼čt─▒r─▒lan ├╝retmek ve faydal─▒ olmak arzusundan yoksunluktan insan bir ┼čekilde korunmal─▒d─▒r. ├ťretmek ve faydal─▒ olmak arzusu, insana bir ┼čekilde verilmelidir. Bu belki vatan-millet sevgisiyle, belki insan sevgisiyle belki de Allah sevgisiyle al├ókal─▒ olabilir. ├ç├╝nk├╝ insan; tabiat─▒ndaki ├╝retmek arzusunu ger├žekle┼čtirebildi─či ├Âl├ž├╝de, normal ve mutlu olur.

Do─čum, ├Âl├╝m, hastal─▒k, mek├ón de─či┼čtirme, i┼č de─či┼čtirme gibi; gerek hayat─▒n normal s├╝re├žleriyle al├ókal─▒ olsun, gerekse teknoloji ├ža─č─▒n─▒n s├╝re├žleriyle al├ókal─▒ olsun, uyum gerektiren zamanlarda insan─▒n tutunaca─č─▒ sa─člam bir dal─▒ olmal─▒d─▒r. Bunal─▒ma girmeyi ├Ânleyecek sosyal, hiss├« ve d├«n├« rit├╝eller mutlaka olmal─▒d─▒r. Ders, sohbet, zikir halkalar─▒ bizim insan─▒m─▒z─▒ terapi eden en etkili y├Ântemlerdir. Ve y├╝zy─▒llar boyunca bunal─▒ma girmeyi┼čimizin, g├╝n├╝m├╝zde ├žok artsa da h├ól├ó yabanc─▒ ├╝lkelerdeki kadar ├žok olmay─▒┼č─▒n─▒n bir ve belki de en ├Ânemli sebebi, zann─▒m─▒zca gelenekten gelen sosyal y├Ân├╝m├╝z ve bu terapi halkalar─▒d─▒r. Grup terapilerinden daha etkili, egoyu azd─▒ran modern terbiye metotlar─▒ndan ├žok daha do─čru yakla┼č─▒mlard─▒r bunlar.

Ruh sa─čl─▒─č─▒m─▒z─▒n bozulmas─▒n─▒ ├Ânleyici ve ruh sa─čl─▒─č─▒m─▒z─▒ g├╝├žlendirici insan terbiye metotlar─▒ var oldu─ču s├╝rece; insan─▒n zorluklara dayanma g├╝c├╝ de olacak, dengesini kaybedip kendisine ve etraf─▒na zarar vermeyecek, fert ve toplum daha huzurlu olabilecektir.

________________

* http://www.psychologytoday.com/blog/suffer-the-children/201203/why-french-kids-dont-have-adhd