EV

YAZAR : H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

Ev, insan─▒n hayat─▒n─▒n ye┼čerip ne┼čv ├╝ nem├ó buldu─ču bir ana rahmi gibidir. ─░nsano─člunun yery├╝z├╝ndeki maceras─▒na ad─▒m att─▒─č─▒ yer olan evler, madd├« ve m├ónev├« geli┼čiminin basamaklar─▒n─▒ t─▒rmanmas─▒ i├žin emniyetli ve ┼čefkatli bir kucak sunar. Hayat─▒n ilk y─▒llar─▒ gibi son y─▒llar─▒ i├žin de evler en ├Ânemli s─▒─č─▒nakt─▒r. T─▒pk─▒ ├žocuklar gibi ihtiyarlar─▒n da bu emniyetli ve ┼čefkatli yuvaya ihtiyac─▒ vard─▒r.

Belki e─čitim ve ├žal─▒┼čma hayat─▒na at─▒lm─▒┼č yeti┼čkinler i├žin ev; g├╝nl├╝k hayat─▒n ana ritmi olan, dairev├« hareketin ba┼člang─▒├ž ve biti┼č noktas─▒ h├óline gelmi┼čtir. Sabah, d─▒┼čar─▒daki hayata haz─▒rlan─▒lan ve ak┼čama kadar yorulunca dinlenmeye gelinen mek├ónd─▒r ev… Bilhassa yeti┼čkin erkekler bu d├Ânemde evin misafiri yerindedir; hizmet al─▒r, a─č─▒rlan─▒rlar. Masraflar─▒ kar┼č─▒lamak d─▒┼č─▒nda evle ilgilenmesi beklenmez, hatt├ó ┬źkad─▒n i┼čine┬╗ kar─▒┼čmas─▒, ho┼č kar┼č─▒lanmaz.

Bununla beraber erkekler i├žin de evleri ├žok ├Ânemlidir. D─▒┼čar─▒daki zorlu m├╝cadelede yorulup y─▒prand─▒─č─▒ zaman, s─▒─č─▒nd─▒─č─▒ s─▒cak yuvalar─▒d─▒r evleri. Orada onlar─▒ hesab├« de─čil hasb├« duygularla seven, oldu─ču gibi kabul eden, bazen ac─▒ s├Âylese bile sevdi─činden s├Âyleyen e┼čleri vard─▒r.

─░ster kiral─▒k olsun, ister f├ón├« m├╝lkiyeti bize ait olsun; kimsenin izinsiz giremedi─či mahrem alan─▒m─▒zd─▒r evlerimiz. Bazen konu┼čulup isti┼č├óre edilen bir meclis, bazen dinlenip iyile┼čilen bir ┼čif├óh├óne, bazen m├óneviyat depolad─▒─č─▒m─▒z ib├ódeth├ónedir. K─▒sacas─▒ evler; kad─▒n, erkek, ├žocuk, ihtiyar, herkesin ┬źs├╝k├╗n┬╗ buldu─ču ├žok ├Âzel mek├ónlar─▒m─▒zd─▒r… Bilhassa kad─▒nlar i├žin…

Evler erkekler i├žin de ├Ânemlidir ama bilhassa kad─▒n i├žin bir elbise gibidir. Kad─▒n; evsizlikten ├╝┼č├╝r, utan─▒r, korkar, huzursuz olur. Hazret-i Asiye AnnemizÔÇÖin du├ós─▒nda;

ÔÇťBana kat─▒nda bir ev ver.ÔÇŁ (et-Tahr├«m, 11) diye; bilhassa zikrederek ev istemesi, kad─▒n─▒n nezdinde evin de─čerini anlatmaya yeter.

Evler; kad─▒nlar i├žin s─▒─č─▒naktan da ├Âte, bir kaledir. Kad─▒n evinde a─č─▒rd─▒r, de─čerlidir, emniyettedir. Kad─▒n evinin han─▒m─▒d─▒r, h├ókimidir. Hi├žbir kad─▒n i├žin ev, de─čerinden bir ┼čey kaybetmez. G├╝n├╝m├╝zde erkek gibi d─▒┼čar─▒da ├žal─▒┼čan kad─▒nlara sorsan─▒z, ├žo─čunun ├žal─▒┼čmaktan gayesi; ev sahibi olmak, evini d├Â┼čemek, evinin masraflar─▒n─▒ kar┼č─▒layabilece─či bir gelire sahip olmak gibi ┼čeylerdir… Yani ├žo─ču; ├žal─▒┼čman─▒n y├╝k├╝n├╝, eninde-sonunda huzurlu bir ev hayat─▒ elde etmek i├žin ├žeker.

Kad─▒nlarla evler birbirinin ayr─▒lmaz par├žas─▒d─▒r. Evler bir beden ise, kad─▒nlar da o bedenin i├žindeki can gibidir. Elbette erkekler de masraflar─▒ kar┼č─▒layarak evin enerjisini sa─člar, evi ve hane halk─▒n─▒ sahiplenir, himaye eder. Ama bunu bir kad─▒n─▒n yard─▒m─▒ olmadan asla yapamaz. T─▒pk─▒ ┬źnefs┬╗ aray├╝z├╝ olmadan r├╗hun beden ├╝zerinde tasarruf edemeyece─či gibi…

Evi her ya┼čtan yak─▒nlar─▒ i├žin bir huzur ve s├╝k├╗n kayna─č─▒ yapan, evin kad─▒n─▒d─▒r. Uyumlu, becerikli, h├ólden anlayan, fed├ók├ór ve sab─▒rl─▒ bir ev han─▒m─▒; kocas─▒n─▒n da evi sahiplenmesine yard─▒mc─▒ olur, onun da ┼čefkat kanatlar─▒n─▒ a├žmas─▒n─▒ sa─člar. B├Âylece ev, ba┼čta evin han─▒m─▒ ve beyi olmak ├╝zere herkes i├žin bir cennet yuvas─▒ olur. Ama tam tersi ┬źemm├óre┬╗ bir kad─▒n, kocas─▒n─▒ da ailenin di─čer fertlerini de ifsad eder.

Kad─▒nlar evi ev yapan her konuda do─ču┼čtan yeteneklidir. Sadece evi mi?.. Memleketi vatan yapan, d├╝nyay─▒ cennet yat─▒r─▒m─▒ yapan, hep kad─▒nl─▒─č─▒yla bar─▒┼č─▒k olan kad─▒nlard─▒r.

Binlerce, milyonlarca insan bir araya gelip binalar yapabilir, ┼čehirler ve devletler kurabilir ve hatt├ó milletler aras─▒ kurulu┼člar meydana getirebilir. Ama b├╝t├╝n bunlar; arkadan gelen sa─čl─▒kl─▒ ve iyi terbiye g├Ârm├╝┼č bir nesil yoksa, hi├žbir ┼čey de─čildir.

Kad─▒n kad─▒nl─▒─č─▒yla bar─▒┼č─▒k oldu─ču s├╝rece evinde, bu hayatta olabilece─či en b├╝y├╝k ┼čey olur; ┬źanne┬╗ olur. Anneler gelecek nesilleri yeti┼čtirmekle var olan her ┼čeyi de─čerli ve m├ón├ól─▒ h├óle getirir. Bu y├╝zden evler; kad─▒nlar─▒n hayat─▒n─▒ ge├žirme yeri olmaktan ziy├óde, hayat─▒n nesiller boyunca id├ómesi i├žin gerekli ne┼čv ├╝ nem├ón─▒n meydana geldi─či rahimlerdir.

Kad─▒nla ev aras─▒ndaki bu kuvvetli irtibattan dolay─▒d─▒r ki; evler de─či┼čti─činden beri, kad─▒nlar─▒n durumunda da tam dengeye gelmemi┼č, oturmam─▒┼č, huzursuz edici bir de─či┼čiklik meydana gelmi┼čtir. Bu iddiay─▒ m├╝┼čahhas bir ├Ârnekle a├žmak i├žin size kendi ├žocuklu─čumda ┼čahit oldu─čum, eski T├╝rk-─░sl├óm evindeki hayattan bir kesit sunmak istiyorum.

AnadoluÔÇÖnun bir├žok ┼čehrinde benzerlerini g├Ârebilece─činiz bu evlerin bah├žesinde; kuyu, havuz, tand─▒r, d─▒┼č mutfak, yakacak dam─▒, ah─▒r, at├Âlye niyetine kullan─▒lan irili-ufakl─▒ yap─▒lardan olu┼čan bir m├╝┼čtemil├ót bulunurdu. Bilhassa yaz aylar─▒nda hayat, avluda ge├žerdi. ├ç├╝nk├╝ evlerin in┼čas─▒, kad─▒nlar─▒n avluda rahat├ža hareket edebilece─či ┼čekilde mahremiyet ├Âl├ž├╝lerine g├Âre pl├ónlanm─▒┼čt─▒. Evlerin pencereleri hi├žbir zaman kom┼ču evin avlusunu g├Ârmezdi. Evin soka─ča bakan penceresi, hariciye denilen d─▒┼č cepheye biti┼čik evin duvar─▒nda ve yerden y├╝ksek├žeydi. D─▒┼čar─▒dan bakan birisinin boyu yeti┼čmezdi. Kap─▒ ├žald─▒─č─▒ zaman, kimin geldi─čini g├Ârmek i├žin; ├žocuklar veya han─▒mlar duvar yast─▒klar─▒na basarak bu pencereden bakard─▒. Evin kendi bah├žesine biti┼čik olan odan─▒n pencereleri ise geni┼č olurdu. Bu pencerelerin kenarlar─▒ndaki ├ži├žekler ve bah├ženin g├╝zel manzaras─▒, minderlerle d├Â┼čenmi┼č odan─▒n en g├╝zel tezyin├ót─▒yd─▒.

Evin en geni┼č alan─▒ olan m├óbeyin -hol m├ón├ós─▒nda- odalar aras─▒ndaki bo┼čluktu. Buras─▒ herkesin g├╝n├╝n ├žo─čunu ge├žirdi─či yerdi. Evlerin alt─▒na kaz─▒lm─▒┼č mahzenlerde, izbe denilen ambarlar bulunurdu. Bundan ba┼čka evlerde; yine bah├žeye bakan, camek├ónlar veya merdivenli teraslar olurdu. Ama bu mek├ónlar─▒n hi├žbiri, evi sokaktan ay─▒ran y├╝ksek duvarlar─▒n boyunu a┼čamazd─▒.

Bu evlerin sa─čl─▒-sollu s─▒raland─▒─č─▒ sokaklar, erkekler ve ├žocuklara terk edilmi┼č gibiydi. Kad─▒nlar kom┼ču evlere ge├žmek i├žin arka cephedeki bah├že kap─▒s─▒n─▒ kullan─▒rd─▒. B├Âylece omuzlara al─▒nan bir ┼čalla kolayca kom┼čuya gidilirdi. Erkeklerin, kom┼ču kad─▒nlarla kar┼č─▒la┼čma ihtimali olan arka bah├že ve ba─člarda dola┼čmas─▒ iyi kar┼č─▒lanmazd─▒. Ba─ča amele geldi─či g├╝nlerde, in┼čaat ve ├žat─▒ tamiri gibi i┼čler i├žin erkekler evin ├╝st katlar─▒nda oldu─ču zamanlarda, kad─▒nlar eve ├žekilir; bu d├Ânemin ge├žmesini beklerlerdi. Onun d─▒┼č─▒nda bah├že ve avlu, kad─▒n ve ├žocuklar─▒n serbest oldu─ču yerlerdi.

Evin arka bah├žesine sebze ve ├ži├žek ekilir, arkadan ge├žilen ba─čda da ├╝z├╝m yeti┼čtirilirdi. Ayr─▒ca birka├ž meyve a─čac─▒ da bulunurdu. Bir├žok ihtiya├ž evde kar┼č─▒lan─▒rd─▒. Eve ├žuvallarla getirilen zah├«reler tamamen evde i┼členirdi. Ekmek, et ve s├╝t ├╝r├╝nleri, kahvalt─▒l─▒klar hep evde imal edilirdi. Evde ├╝retilen bu malzemeler kom┼čulara ikram edilir, payla┼č─▒l─▒rd─▒. Kim neyi ├╝retiyorsa, onu hediye eder ve b├Âylece paraya dayanmayan bir ekonomik modelle ihtiya├žlar giderilirdi.

Bu evlerde hayat─▒ s├╝rd├╝rmek i├žin, d├╝zenli olarak; elektrik, su, do─čalgaz faturas─▒ ├Âdemek bahis mevzuu de─čildi. Yakaca─č─▒n bir k─▒sm─▒, a─ča├žlar ve ├╝z├╝m ├žubuklar─▒ budand─▒─č─▒ zaman temin edilirdi. Hayvanlardan da tezek elde edilebiliyordu. Son zamanlarda gelinler i┼č yapmak istemeyince, k─▒┼čl─▒k k├Âm├╝r d├Âkt├╝rmek ├ódet h├óline gelmi┼čti. Ba─člar kurumaya terk edildi, bah├želere sadece ├ži├žek dikilir oldu.

Ard─▒ndan; ┬źBu evler ├žok yorucu, zahmetli.┬╗ denilerek apartman dairelerine ├ž─▒kmak yayg─▒nla┼čt─▒. Evler tamir edilmez oldu, k├Âhnedi ve terk edildi.

Apartman hayat─▒nda, ilk zamanlar; han─▒mlar yine evlerinde diki┼č-nak─▒┼č gibi i┼čler yaparak ├╝retken oluyorlard─▒. Ancak sanayinin h─▒zl─▒ geli┼čmesi kar┼č─▒s─▒nda, kad─▒n─▒n i─čneyle kazd─▒─č─▒ kuyudan su ├ž─▒kmaz h├óle geldi. En sonunda ev han─▒ml─▒─č─▒ rol├╝, bug├╝nk├╝ durumuna ula┼čt─▒. Art─▒k ev han─▒m─▒ denince sabahlar─▒ ge├ž saatte yataktan kalkan, televizyon seyretmek ve hamur i┼čleri yutup dedikodu etmekten ibaret ├žay saatleri aras─▒nda ├Âmr├╝n├╝ t├╝keten, evinin dekorasyonuna ve hijyenine abart─▒l─▒ bir anlam y├╝kleyen insan tipi akla gelir oldu.

Han─▒mlar her zaman evlerin h├ókimiydi ama son zamanda bu h├ókimiyetleri ceber├╗t bir h├óle geldi. Ev han─▒mlar─▒ ile mobilya ├╝reticilerinin verdi─či kararlara g├Âre y├Ânlendirilen ev hayat─▒nda, evin di─čer fertlerinin hi├žbir s├Âz hakk─▒ kalmaz h├óle geldi. Ya┼čanan bir yer olmaktan ├žok, g├Âze hitap eden bir mek├ón olmas─▒ beklentisi y├╝z├╝nden; evde hobilere, kitaplara, ya┼čl─▒ ebeveyne hatt├ó emekli beylere yer bulunmaz oldu. ├çok zarif, ┼č─▒k, en ince detaylar─▒na kadar estetik bir ┼čekilde tasarlanm─▒┼č mutfaklarda; bal─▒k pi┼čirilmez, yufka a├ž─▒lmaz oldu. S─▒k├ža abdest alanlar;

ÔÇťYerleri ─▒slat─▒yorsun!ÔÇŁ diye azarland─▒.

├ľyle ki ├žocuk odalar─▒n─▒n dekorasyonunda ├žocuk, bir detay h├óline d├╝┼čt├╝. ├çocuklar─▒n oyun oynayacak bir bo┼čluk bulamad─▒─č─▒, kendisini deneyecek hobilere izin verilmeyen, ancak bilgisayar masas─▒na m├╝saade edilen evler oldu bunlar.

Erkekler a─č─▒r masraflar─▒ kar┼č─▒lamak i├žin ├žok yo─čun ├žal─▒┼č─▒rken, kad─▒nlar can s─▒k─▒nt─▒lar─▒n─▒ yeni t├╝ketim y├Ântemleri icat ederek bast─▒rma yoluna gitti. ├çocuklar ise ileride ├žok para kazanabilmeleri i├žin yar─▒┼č at─▒ gibi ders ├žal─▒┼čmaya zorland─▒ ve art─▒k aile fertleri bir araya gelemez oldu.

Evler; tabiattan, insan├« ili┼čkilerden koptu; renk ve desen y├Ân├╝nden ├žok uyumlu dekore edilmi┼č ama birbirine uyum g├Âstermeyi beceremeyen ki┼čilerin ya┼čad─▒─č─▒ yerler h├óline geldi. ├çok zarif d├Â┼čenmi┼č evlerin duvarlar─▒nda, hi├ž de zarif olmayan s├Âzler yank─▒land─▒. Bu d├Ârt duvarlar; erkeklerin de hayatta g├Âsterdi─či ba┼čar─▒ ve kazanc─▒ kadar kabul g├Ârd├╝─č├╝ yerlere d├Ân├╝┼č├╝nce, evlilikler samimiyetini ve s─▒cakl─▒─č─▒n─▒ yitirmi┼č oldu. Art─▒k evlilik; her erke─čin hayat─▒n─▒ kolayla┼čt─▒ran bir ihtiya├ž de─čil, sadece baz─▒ erkeklerin alt─▒ndan kalkabilece─či l├╝ks bir masraf kap─▒s─▒ h├óline geldi.

Peki ne oldu da b├Âyle oldu? Kad─▒nlar─▒ b├Âyle ac─▒mas─▒zla┼čt─▒ran neydi? Bir├žok cevap verilebilir. Mesel├ó kad─▒n; f─▒trat─▒nda bulunan g├╝zellik duygusunu, h├╝sn, yani iyilik ve g├╝zel ahl├ók gibi m├ónev├« sahalarda e─čitmeyip, zaten f─▒traten meyilli oldu─ču madd├« e┼čya t├╝ketimi y├Ân├╝ne sevk eder ve ├Ân├╝ne ├žok fazla tahrik edici modeller koyarsan─▒z fazla dayanamayacakt─▒r, denebilir. Yahut insano─člunun r├╗hunda mevcut olan yar─▒┼čma ve rekabet duygusu, m├ónev├« bir hedefe y├Âneltilmezse madd├« hedeflere a┼č─▒r─▒ anlam y├╝klemeye sebep olabilir, denebilir. Belki hepsinden ├Ânemlisi; kad─▒n i├žin be─čenilmek, toplum taraf─▒ndan kabullenilmek ├žok ├Ânemli oldu─ču i├žin, e─čer madd├« t├╝ketimi ├Ân├╝ne bir norm olarak koyarsan─▒z o da s├╝r├╝ye uymaktan kendini al─▒koyamaz, denebilir.

Her ne dersek diyelim ┼ču ger├žekten ka├žamay─▒z: Bu sonucun meydana gelmesinde hi├ž ┼č├╝phesiz; kad─▒nlar─▒ kendi zaaflar─▒yla ba┼č ba┼ča b─▒rakan, ona ├╝retken olabilece─či zeminler olu┼čturmayan, tam aksine kurdu─ču ekonomik d├╝zenle t├╝ketim zaaf─▒n─▒ istismar eden erkeklerin de m├╝him bir pay─▒ vard─▒r.

Erkekler toplumun terbiyecisi ve imam─▒d─▒r, kad─▒nlar onlara t├ób├«dir. Ne olursa olsun sonu├žta kad─▒n talip bekleyen konumdad─▒r, erkeklerin kat─▒nda hangi t├╝r kad─▒n reva├žta ve makbul ise kad─▒nlar ├Âyle bi├žim almaya ra─čbet ederler. En takv├ól─▒, m├óneviyatl─▒, ├╝retken ve samim├« kad─▒n makbul tutulursa, kad─▒nlar da onlar─▒ ├Ârnek alabilir. Bug├╝n oldu─ču gibi en g├Âze hitap eden, par─▒lt─▒l─▒ imajl─▒ kad─▒na ra─čbet edildi─či s├╝rece, onun kaprisleri de mecburen ├žekilecektir.

Hem bug├╝n├╝n kad─▒nlar─▒n─▒n ├Ân├╝ne t├╝ketim se├ženeklerini d├Âkenler kimlerdir? Onlara b├╝t├╝n e┼čyalar─▒n─▒z uyumlu olmal─▒ ve benzeri normlar─▒ dayatanlar kimler? Annelerimiz de kad─▒nd─▒, onlar niye b├Âyle bir aray─▒┼č i├žinde de─čildi?

Bir ├Ârnek olarak, bir s├╝re ├Ânce ta┼č─▒nd─▒m ve mutfa─č─▒ma eski evimden bir par├ža dolap getirdim. Onu duvara monte etmesi i├žin ├ža─č─▒rd─▒─č─▒m─▒z ustalar;

ÔÇťÔÇôBunun rengi uymuyor.ÔÇŁ dediler.

┬źBoyayal─▒m.┬╗ desek olmuyormu┼č. Hatt├ó art─▒k o rengin modas─▒ ge├žmi┼č, b├╝t├╝n mutfa─č─▒ k─▒r─▒p parampar├ža etmeli, yeniden dekore etmeliymi┼čiz. Olmu┼čken b├Âyle olmal─▒ym─▒┼č…

ÔÇťÔÇôRenginin uymas─▒ ┼čart de─čil, siz tak─▒n gitsin!ÔÇŁ diye ─▒srar etti─čim i├žin surat ast─▒lar. ├ç├╝nk├╝ onlara ald─▒r─▒┼č etmedi─čim i├žin, para kazanamad─▒lar. Benim gibi anar┼čist kad─▒nlar ├žo─čal─▒rsa, ekmeklerini nas─▒l kazanacaklar?

Asl─▒nda bu kurallar; erkeklere ge├žici olarak kazand─▒rsa da uzun v├ódede kaybettiriyor, onlar─▒ kad─▒ns─▒ t├╝ketim d├╝nyas─▒na esir ediyor. ├ľte yandan kad─▒nlar─▒ da hem canavar hem kurban durumuna d├╝┼č├╝r├╝yor. ├ço─ču kad─▒n bu normlara uygun t├╝ketimde bulunabilmek i├žin ┬źbo─čaz─▒ndan kesiyor.┬╗ ├ťlkemizdeki ├žo─ču kad─▒n; niteliksiz g─▒dalarla ├žay saatlerini savu┼čturduklar─▒ i├žin, kans─▒zl─▒k ve kemik erimesi gibi dertlerden muzdarip. Evet, kad─▒nlar bencil olduklar─▒ i├žin de─čil; kendilerine dikte edilen normlara uymak i├žin b├╝t├želerini zorluyorlar.

Oysa bu kadar korkmalar─▒na gerek yok. Evime ikinci el e┼čya satan d├╝kk├ónlardan masa, sehpa, dolap gibi ihtiya├ž duydu─čum par├žalar─▒, tak─▒m mobilyalar─▒n ├žok alt─▒nda fiyatlara al─▒yorum ve kimse de beni;

┬źG├Âz zevkimizi bozdu!┬╗ diye d├óv├ó etmedi!.. ┼×aka bir yana, art─▒k kad─▒nlar─▒m─▒z─▒n de─čerli olmay─▒ t├╝ketimde aramamas─▒ i├žin hepimizin bir ┼čeyler yapmas─▒ gerekiyor. Bunun i├žin uygun tedbir; k─▒zlar─▒m─▒z─▒ evlerinde, bilgisayardan ├žal─▒┼čabilecekleri mesleklere y├Ânlendirmek olabilir. Karma e─čitimden vazge├žilirse; e─čitimden sa─čl─▒─ča her alanda mahremiyete uygun, eve benzer ├žal─▒┼čma ┼čartlar─▒ sa─članabilir. Bunun yan─▒nda ev ekonomisine, evde ├╝retilen mamullere daha fazla de─čer verilebilir.

Erkek ├žocuklar─▒m─▒z─▒ da e┼č se├žiminde nelere dikkat edece─či ve evlili─či y├╝r├╝tme hususunda erke─če d├╝┼čen rol├╝ nas─▒l sergileyece─či konusunda e─čitmeliyiz. Para kazanmak kadar sayg─▒ kazanmay─▒ da bilen gen├žler olarak yeti┼čtirebilmek i├žin; babalar─▒yla, ├Ârnek olacak ┼čahsiyetlerle daha fazla zaman ge├žirmelerini sa─člamal─▒y─▒z.

B├Âylece evlerimiz evin asl├« fonksiyonuna yeniden d├Ânebilir ve problemlerin t├╝redi─či yerler olmaktan ├ž─▒k─▒p yeniden ├ž├Âz├╝m yerleri olurlar. Unutmamal─▒y─▒z ki bug├╝n├╝n evleri gelece─če gebedir ve hamlini mutlaka d├╝nyaya getirecektir.