AHDE VEFÂ EDEN AHDE VEFÂ BULUR

YAZAR : Dr. Halis Ç. DEMİRCAN cetindemircan2@hotmail.com

1898ÔÇÖde Sultan Abd├╝lhamid HanÔÇÖ─▒n iradesiyle ┼×i┼čli Etfal Hastah├ónesiÔÇÖnin kuruculu─čunu ve 1899ÔÇÖda da ba┼čhekimli─čini ├╝stlenen Dr. ─░brahim Pa┼ča, Abd├╝lhamid Han tahttan indirilinceye kadar ba┼čhekimlik g├Ârevinde kal─▒r ve r├╝tbesi korgeneralli─če kadar y├╝kselir.

Ayn─▒ zamanda padi┼čah─▒n aile hekimi olan Dr. ─░brahim Pa┼ča, g├╝n├╝m├╝zden yakla┼č─▒k 110 y─▒l ├Ânce ┬źM├╝sl├╝man ve ├ľzellikle T├╝rklerin T─▒ptaki Ba┼čar─▒lar─▒┬╗* ba┼čl─▒kl─▒ uzun makalesinde, ├Ârneklerle m├╝sl├╝man hekimlerin mu├ódillerinden birka├ž y├╝zy─▒l daha ├Ânce, dikkate de─čer inceleme ve ara┼čt─▒rmalar yapt─▒klar─▒n─▒ yazar.

Dr. ─░brahim Pa┼ča, isimlerini tek tek verdi─či hekimler ve eserleri hakk─▒ndaki bu makalesinde ayn─▒ zamanda;

ÔÇť┬źEski M─▒s─▒rl─▒lar─▒n ve Yunanl─▒lar─▒n t─▒p bilgileri ├žok geli┼čmi┼čti.┬╗ denir, fakat bunu ispatlayacak hi├žbir eser yoktur. Oysa Arap ve T├╝rk hekimlerinin t─▒bba hizmetlerini ispatlayacak eserler, bug├╝n elimizin alt─▒ndad─▒r, ├╝stelik ├žok say─▒dad─▒r.ÔÇŁ demektedir.

Bat─▒l─▒ bilim adamlar─▒ da;

ÔÇťYunanl─▒lar bir ┼čeye ba┼čl─▒yor ve bitiriyorlar, ├žal─▒┼čma metotlar─▒ konusunda ayr─▒nt─▒lar─▒ ve kademeleri ├Â─črenemiyorsunuz. ├ľte yandan m├╝sl├╝man k├ó┼čiflerin ├žal─▒┼čmalar─▒na bakt─▒─č─▒n─▒zda, yapt─▒klar─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ en ince detay─▒na kadar g├Ârebiliyorsunuz. ├ťstelik b├╝t├╝n safhalardaki tek├óm├╝llerini ve duyduklar─▒ heyecan─▒ bile anlat─▒yorlar.ÔÇŁ demektedirler.

Asl─▒nda bug├╝n modern bilim ad─▒ verilen, 15. ve 16. y├╝zy─▒lda bat─▒l─▒ ├╝lkelerde ilk n├╝velerini veren geli┼čmelerin ortaya ├ž─▒kmas─▒nda; m├╝sl├╝man bilim adamlar─▒n─▒n ├žok ├Ânemli katk─▒lar─▒ olmu┼č, 10. y├╝zy─▒ldan itibaren, bir ─░sl├óm ├╝lkesi olan ─░spanya ├╝zerinden bilimler, kitap ve makaleler ile yava┼č yava┼č b├╝t├╝n d├╝nyaya yay─▒lmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.

Ancak bat─▒l─▒ ├╝lkeler kendi cumhuriyet ve demokrasilerini in┼ča ederken; -sembolik anlamda bile olsa- krallar─▒n─▒ ve krali├želerini ba┼č t├óc─▒ etmelerine ra─čmen, memleketimizde, bize dayatt─▒klar─▒ kendi medeniyet ├╝r├╝nleri sebebi ile bu el yazmas─▒ eserlerden b├«haber, ger├žek bilgiden, hakik├« irfandan nasipsiz, taklit├ži bir nesil yeti┼čtirilmi┼č.

Mesela tar├«kat p├«rleri vas─▒tas─▒yla on d├Ârt as─▒rdan beri PeygamberimizÔÇÖin ve ash├ób─▒n─▒n yolunda k├ómil m├╝ÔÇÖminler yeti┼čtiren derg├óhlarda; fitneden ve fesattan uzak, karde┼člik duygular─▒ geli┼čmi┼č cemaatler, ilim ve irfanla nasiplenirken, tar├«katlardaki inceli─či kavrayamayan bat─▒l─▒lar, onlar─▒ ortadan kald─▒rmak i├žin birtak─▒m pl├ónlar yapagelmi┼čler ve;

┬źBu derg├óh denilen ┼čeyleri kapatman─▒z Avrupa ÔÇťuygarl─▒─č─▒naÔÇŁ kavu┼čman─▒z i├žin ┼čartt─▒r.┬╗ demi┼čler.

Bu tavsiyelerle tekke ve tar├«katlar kapat─▒lm─▒┼č, tekkelerdeki o el yazmas─▒ kitaplar─▒n ├žo─ču talan edilmi┼č, da─č─▒t─▒lm─▒┼č, bak─▒ms─▒z kalm─▒┼čt─▒r.

T├╝rk modernle┼čmesi; ne yaz─▒k ki, buna benzer ├Ârneklerle, AnadoluÔÇÖya yabanc─▒la┼čmak ├╝zerinden ger├žekle┼čmi┼č. AnadoluÔÇÖnun tasavvufun i├žinden ge├žen ─░sl├ómÔÇÖ─▒na s─▒rt d├Ân├╝lm├╝┼čt├╝r.

G├╝n├╝m├╝ze gelindi─činde ise; bat─▒, ─░sl├ómÔÇÖs─▒z bir tasavvufa talip olurken, bize de tasavvufsuz bir ─░sl├óm dayat─▒l─▒yor.

Ancak bu ve benzeri entrikalarla engellenen, dolay─▒s─▒yla geciken Anadolu medeniyeti, ger├žek bilgi ve hakik├« irfanla donat─▒lm─▒┼č T├╝rk bilim adamlar─▒n─▒n bu el yazmas─▒ eserleri ortaya ├ž─▒karmas─▒yla birlikte, ger├žek kimli─čine kavu┼čacak, ayn─▒ zamanda o d├Ânemin bilim adamlar─▒n─▒n isimlerinin duyulmas─▒ ve onlara d├╝nya ├žap─▒nda gereken de─čerin verilmesi sa─članm─▒┼č olacakt─▒r.

B├Âylece Hazret-i Mevl├ón├óÔÇÖn─▒n dedi─či gibi;

ÔÇťAhde vef├ó eden ahde vef├óÔÇŁ bulacakt─▒r.

─░brahim Pa┼čaÔÇÖya ne oldu─čuna gelince; Almanca, Frans─▒zca, L├ótince bildi─či kaydedilen ve bir ilim ├ó┼č─▒─č─▒ olan Dr. ─░brahim Pa┼ča, Cumhuriyet d├Âneminin ilk y─▒llar─▒nda; di─čer saray mensuplar─▒ gibi, r├╝tbesi korgenerallikten yarbayl─▒─ča indirilmi┼č, g├Ârev d─▒┼č─▒ kalm─▒┼č ve ge├žim s─▒k─▒nt─▒s─▒na d├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Zaman─▒n Sa─čl─▒k Bakan─▒ olan Dr. Refik SAYDAMÔÇÖa ba┼čvurarak bir g├Ârev istemi┼č ve 1926ÔÇÖda Silivri Dispanseri tabipli─čine atanm─▒┼čt─▒r. 1938 y─▒l─▒nda ─░stanbulÔÇÖda 77 ya┼č─▒ndayken vefat etmi┼čtir. Sa─čl─▒cakla kal─▒n.

______________

* T─▒p Tarihi Ara┼čt─▒rmalar─▒ Dergisi, sa: 4.