HEDON─░ZM TUZA─×INDAN NASIL KORUNACA─×IZ?

YAZAR : Aynur TUTKUN aytutkun@gmail.com

─░NSANI VE TOPLUMU B─░T─░REN ┼×EY!

Yemek, i├žmek, gezmek, tozmak, giyinmek, e─členmekten, yani haz veren ┼čeylerle ya┼čamaktan neden al─▒koysun ki insan kendini? Lezzet art─▒r─▒c─▒larla tad─▒ kat be kat art─▒r─▒lm─▒┼č cipsler, bisk├╝viler, i├žecekler… Vitrinlerde albenisi art─▒r─▒lm─▒┼č k─▒yafetler, insana kendini iyi hissettiren(!) markalar… Dev├ós├ó AVMÔÇÖler, e─člence merkezleri… Para harcanarak oynanan heyecanl─▒ oyunlar, l├╝ks otellerde yap─▒lan tatiller… ─░nsan─▒n paras─▒ varsa, sa─čl─▒─č─▒ da yerindeyse neden doyas─▒ya e─členmesin ki?!.

T├╝rk├žede ┬źhazc─▒l─▒k┬╗ olarak da bilinen ┬źhedonizm┬╗ eski Yunan d├╝┼č├╝n├╝rlerinden Aristippos ve Epik├╝r taraf─▒ndan geli┼čtirilmi┼č olan bir felsef├« ak─▒md─▒r. Hayattaki en y├╝ksek de─čerin haz oldu─ču, ideal hayata bu yolla ula┼č─▒laca─č─▒ fikrini savunur. Aristippos beden├« hazz─▒n insana kendini iyi hissettirece─čini savunurken; Epik├╝r r├╗h├« hazz─▒n daha ├Ânemli ve ideal oldu─čuna vurgu yapar.

G├╝n├╝m├╝zde insanlar elbette a├ž─▒k a├ž─▒k;

ÔÇťBen hazc─▒l─▒k pe┼činde ko┼čuyorum!ÔÇŁ demezler. Fakat ├Âzg├╝rl├╝─če; ┬źDiledi─čimi yapar─▒m.┬╗ anlam─▒n─▒ y├╝kleyenler, yiyip-i├žip, gezip-tozup, e─členip, harcay─▒p ba┼čka derdi yokmu┼č gibi davrananlar; sorumluluklar─▒n─▒n fark─▒nda olmayanlar; soyut hi├žbir hedefi ve gayesi olmayanlar; her d├óim can─▒n─▒n istedi─čini yapanlar tipik birer hedonisttirler. Ve art─▒k hi├žbir zevk ve e─člencenin kendilerini tatmin edemedi─či ki┼čilerin durumu ise patolojiktir ve tedavi edilmesi gerekir.

─░htiyac─▒ olmad─▒─č─▒ h├ólde hemen hemen her g├Ârd├╝─č├╝ k─▒yafeti alanlar, ihtiya├žlar─▒ndan fazla ald─▒klar─▒yla buzdolaplar─▒nda ├ž├╝r├╝m├╝┼č y─▒─č─▒nlar olu┼čturanlar, ikide bir mobilya de─či┼čtirenler ├╝stelik h├ól├ó mutlu olamayanlar ├žoktur. Bu ki┼čilerde elindekiyle yetinmek, kanaat etmek, ┼č├╝kretmek, israf etmemek gibi kavramlar bir t├╝rl├╝ anlam─▒n─▒ bulamaz. Zevk ve e─člence anlam─▒nda beklentileri bir t├╝rl├╝ kar┼č─▒lanamayan gen├žler, eksikleri tamamlanamayan kad─▒nlar ve i┼č(!) i├žin zarur├« ihtiya├žlar─▒ bitmeyen erkekler olarak biz insanlar─▒n; ki┼čiyi, aileyi, toplumu, ├╝lkeyi ve topyek├╗n d├╝nyay─▒ ifl├ós─▒n e┼či─čine getirdi─čimizin fark─▒nda olma zaman─▒ gelmi┼čtir, ge├žiyordur!

Her t├╝rl├╝ ihtiya├žlar─▒ ├ón─▒nda ve fazlas─▒yla kar┼č─▒lanan, ebeveynleri taraf─▒ndan ├žocuk merkezli bir hayat benimsenerek yeti┼čtirilen, zevkleri payla┼čan fakat sorumluluklar─▒ payla┼čmayan doyumsuz ├žocuklar─▒n yeti┼čkinlikleri; elbette egoist, hedonist ve konformist olacakt─▒r.

ÔÇťBen sahip olamad─▒m, o olsun.ÔÇŁ, ÔÇťBen rahat edemedim, o etsin.ÔÇŁ, ÔÇťBen ├žok ezildim(!), o ezilmesin.ÔÇŁ… anlay─▒┼č─▒na sahip ebeveynler, ├žocuklar─▒na iyilik de─čil k├Ât├╝l├╝k ettiklerinin fark─▒na varmal─▒d─▒rlar. ├ťstelik yeti┼čkinler de bu ├ža─č─▒n albenisine kap─▒larak kapitalizm tuza─č─▒nda bir hedonist gibi ya┼čad─▒klar─▒n─▒n fark─▒nda olmal─▒d─▒rlar.

Bu ba─člamda okullarda de─čerler e─čitimi de─čil, de─čerler modellemesi yap─▒lmal─▒d─▒r! Herhangi bir de─čer ├╝zerine mesel├ó hedef ve ideal sahibi olmak ├╝zerine haz─▒rlanan ├╝├ž-be┼č afi┼čle, ┼čiirle, oyunla ├žocuklar─▒m─▒za de─čerlerimizi ├Â─čretebilece─čimizi zannediyorsak yan─▒l─▒r─▒z. Teneff├╝s aralar─▒nda hatt├ó dersteki bo┼čluklarda(!) internetten oyun oynayan, okul ├ž─▒k─▒┼č─▒ falanca AVMÔÇÖde bulu┼čmay─▒ pl├ónlayan, okula her g├╝n bir ba┼čka marka k─▒yafetle gelen, dersten ba┼čka konu┼čtuklar─▒ gezip-tozmak-e─členmek ├╝zerine olan e─čitimcilerimizin de de─čerleri ├Â─čretebilece─čine inanamay─▒z.

Harcamak ├╝zerine kurulmu┼č bir d├╝zen olan kapitalizmden topyek├╗n insanl─▒─č─▒n kurtulmas─▒ ne kadar m├╝mk├╝nd├╝r bilinmez ama krizlerle ekonomileri batmaya ba┼člayan Avrupa ├╝lkeleri bu d├╝zenin sa─čl─▒kl─▒ olmad─▒─č─▒n─▒n ispat─▒d─▒r. Devletlerin hen├╝z bu gidi┼č├ót─▒ g├Ârecek ya da g├Ârmek isteyecek kadar bas├«retli olmas─▒n─▒ beklemek, bize hayal gibi g├Âr├╝nmektedir. Bilim kurgu filmlerindeki gibi bir fasulye tohumu i├žin yap─▒lan sava┼člar─▒n, yiyip i├žip e─členerek d├╝nyay─▒ ve kaynaklar─▒n─▒ t├╝keten insanl─▒─č─▒n sonu olmas─▒ ├žok korkun├žtur!

Kendini, ailesini, ├╝lkesini ve d├╝nyay─▒ d├╝┼č├╝nen vicdanl─▒ insanlar─▒n; bu t├╝ketim ve e─člence ├ž─▒lg─▒nl─▒─č─▒na iyice kendini kapt─▒r─▒p mahvolmadan bu gidi┼č├óta bir yerlerde; ┬źDur!┬╗ demesi gerekir. Bu gidi┼č├ót─▒n hay─▒r olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âsteren istatistikler de mevcuttur.

Mesel├ó e─členmek, gezip tozmak ve ├Âzg├╝r olmak i├žin evlenmekten ka├ž─▒nan Amerikal─▒lar; cidd├« sa─čl─▒k problemleriyle ve daha erken ├Âl├╝m riskiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒yad─▒rlar. AmerikaÔÇÖda yap─▒lan bir ara┼čt─▒rmada; bek├ór erkeklerin ├Âlme riskinin, evli erkeklerden y├╝zde 32 daha fazla oldu─ču sonucuna ula┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. ┬źAmerican Journal of Epidemiology┬╗ dergisinde de yay─▒mlanan ara┼čt─▒rmada; bu oran─▒n bek├ór kad─▒nlarda y├╝zde 23 oldu─ču g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Hatt├ó 30-39 ya┼č─▒ndaki bek├órlar─▒n; o ya┼člarda ├Âlme riski, ayn─▒ ya┼č grubundaki evlilerden y├╝zde 128 daha y├╝ksek ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. 70 ya┼č─▒n ├╝zerindeki bek├órlar─▒n ├Âl├╝m riskinin ise, evlilerden y├╝zde 16 daha y├╝ksek oldu─ču anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

┬źLouisville ├ťniversitesi┬╗ndeki bilim adamlar─▒; bu konuda son 60 y─▒lda yap─▒lan 90 ├žal─▒┼čmay─▒ da incelemi┼č ve 500 milyon insan─▒ mercek alt─▒na alm─▒┼člar. (├çal─▒┼čmalarda; bo┼čanm─▒┼č insanlar, bek├ór say─▒lmam─▒┼čt─▒r.)

Obezite rakamlar─▒ da Amerika ve AvrupaÔÇÖda oldu─ču kadar T├╝rkiyeÔÇÖde de al├órm verici d├╝zeydedir. ─░ngiliz ┬źThe Lancet┬╗ dergisinde yay─▒mlanan ara┼čt─▒rmada, d├╝nya genelinde obezitenin 500 milyon kadar yeti┼čkini etkiledi─či belirtilirken, d├╝nyada obezitenin 28 y─▒lda iki kat artt─▒─č─▒, hastal─▒─č─▒n 205 milyon erke─či ve 297 milyon kad─▒n─▒ etkiledi─či belirtilmi┼čtir. (milliyet.com.tr)

T├ť─░K, T├╝rkiyeÔÇÖde de 15 ve daha yukar─▒ ya┼čtaki n├╝fusun y├╝zde 17,2ÔÇÖsinin obez oldu─čunu a├ž─▒klam─▒┼čt─▒r. ┬źYa┼čamak i├žin yiyen de─čil, yemek i├žin ya┼čayan insanlar┬╗ toplulu─čunda; kalp, damar, tansiyon, ┼čeker, kolesterol gibi ├ža─č─▒n hastal─▒klar─▒yla m├╝cadele, insanlar─▒n ve devletlerin b├╝t├želerini t├╝ketmektedir. Bunlar haz merkezli hayat felsefesi (Aristippos├žu hazc─▒l─▒k) olan insanlar─▒n kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ sonu├žlar─▒n rakamlara yans─▒yan k─▒sm─▒d─▒r.

R├╗h├« hazz─▒ savunan Epik├╝rc├╝ bir felsefe, d├╝nya insan─▒n─▒n s─▒k─▒nt─▒lar─▒na ├žare gibi g├Âr├╝nebilir elbet. ─░sraf etmemekle, vaktini bo┼ča harcamamakla, bir ┼čeyler ├╝retmekle, ba┼čka insanlar i├žin bir ┼čeyler yapmakla, do─čru, d├╝r├╝st, yard─▒msever olmakla, vicdanl─▒ olmakla r├╗humuzun derinliklerinde hissedece─čimiz bir ├že┼čit haz da vard─▒r. Bu haz insana iyi ve g├╝zel olan─▒ tercih ettirmede g├╝├žl├╝ bir s├óik de olabilir.

Biz m├╝sl├╝manlar i├žin ise beden├« ya da r├╗h├« hi├žbir haz All├óhÔÇÖ─▒n r─▒z├ós─▒n─▒ ve sevgisini kazanmak kadar g├╝├žl├╝ bir s├óik olamaz, olmamal─▒d─▒r. Hatt├ó biz OÔÇÖnun bize bah┼četti─či e─člence ve hazlar─▒ da OÔÇÖnun koydu─ču s─▒n─▒rlar i├žerisinde arar─▒z. Biliriz ki insan olmam─▒z hasebiyle e─členceye ve hazza da ihtiya├ž duyar─▒z. Yeriz, i├žeriz, e─členiriz, evleniriz; fakat hepsinin bir ├žer├ževesi vard─▒r. Ve bu ├žer├ževede beden├« hazz─▒ ya┼čarken ayn─▒ zamanda bu ├žer├ževenin bize vermi┼č oldu─ču r├╗h├« hazz─▒ da ya┼čar─▒z.

Prof. Nevzat TARHANÔÇÖ─▒n tespitine g├Âre; insan─▒n 24 saatinin -uyku hari├ž- % 20ÔÇÖsinden fazlas─▒n─▒ e─členceyle ge├žirmesi, ki┼činin psikolojik tabiat─▒na ayk─▒r─▒d─▒r. Bir insan i├žin g├╝n├╝n % 20ÔÇÖsinde e─členmesi, e─člence tatmini i├žin yeterlidir. Bu e─člence alg─▒s─▒ ise ki┼čiden ki┼čiye de─či┼čebilen bir durumdur. Kimine g├Âre bir film izlemek, oyun oynamak e─člence iken kimine g├Âre s─▒radan ┼čeyler de e─člence olabilmektedir. ─░mtihan ├žal─▒┼čan bir ├Â─črenci i├žin kitap okumak, ev i┼člerinden bunalan bir kad─▒n i├žin mutfak al─▒┼čveri┼či yapmak, i┼činden s─▒k─▒lan bir erkek i├žin ailesini bir yerlere arabas─▒yla geziye g├Ât├╝rmek e─člence olarak alg─▒lanabilir. Hatt├ó ib├ódet etmeyi, zikirle, KurÔÇÖ├ónÔÇÖla me┼čgul olmay─▒ e─člence addeden a┼čk─▒n insanlar da vard─▒r.

├ľzg├╝rl├╝klerimizin kendimize, ├ževremize ve YaratanÔÇÖa kar┼č─▒ olan sorumluluklar─▒m─▒zla s─▒n─▒rl─▒ oldu─ču ger├že─či ve bu sorumluluklar─▒ belirleyen soyut de─čerler ve hedefler; ├žocuklar─▒, gen├žleri ve yeti┼čkinleri hedonizm tuza─č─▒na d├╝┼čmekten koruyacak en g├╝├žl├╝ s├óiktir. E─člence hakk─▒m─▒za bu a├ž─▒dan bakmak; fert, aile ve toplum sa├ódeti a├ž─▒s─▒ndan ├Ânem arz etmektedir.