─░K─░ ┼×─░─░R B─░R TENK─░T

YAZAR : Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× harunogmus@gmail.com

Hasan AKTA┼×; Ahmed H├ó┼čim Okulu ve Misyonu ad─▒yla bir kitap yazm─▒┼č, Ahmed H├ó┼čim hakk─▒nda veya onunla ilgili ┼čiirleri de de─čerlendirmi┼č, -sa─č olsun- bana ait olan M├╗s─▒k├« ve H├ó┼čimÔÇÖin M─▒sra─▒n─▒ Tazmin ba┼čl─▒kl─▒ ┼čiiri de de─čerlendirmeye de─čer bulmu┼č.1 ┼×ahs─▒m─▒ neokl├ósik olarak niteleyen Hasan Beyin, mezk├╗r ┼čiirin her bir k─▒tas─▒ hakk─▒ndaki m├╝l├óhazalar─▒n─▒ aktararak imk├ón ├Âl├ž├╝s├╝nde k─▒sa de─čerlendirmeler yapmak istiyorum. ┼×iirin ilk k─▒tas─▒ ┼ču:

Zaman mek├ón susuyor, m├╗s─▒k├« konu┼čtuk├ža,
Kanatlan─▒p u├žuyor ruh, ferahl─▒ bir havaya.2
Duvarda süslü celî, yerde post manzaraya,
I┼č─▒k ve renk sa├ž─▒yor na─čmeler u├žu┼čtuk├ža.

Hasan Bey, tazmin etti─čimiz;

Mel├óli anlamayan nesle ├ó┼čin├ó de─čiliz.

m─▒sra─▒ ├╝zerinde 3 sayfa durduktan sonra ┼č├Âyle diyor:

ÔÇťHarun ├ľ─×M├ť┼×, kl├ósik d├Ârtl├╝kler tarz─▒nda in┼č├ó etmi┼č ┼čiirini. D├Ârt bendlik ┼čiirin ilk bendinde m├╗s─▒k├«, zaman-mek├ón ba─člam─▒nda ele al─▒n─▒yor. M├╗s─▒k├« konu┼čuyor ve zaman-mek├ón susuyor. ─░┼čbu durumda m├╗s─▒k├«, zaman─▒ m├╝h├╝rlemi┼č oluyor. Ruh da m├╗s─▒k├«nin verdi─či lezzetle kanatlan─▒p ferahl─▒ olan bir havaya u├žuyor. Bilmem; acaba bu ferahl─▒ bir hava nas─▒l oluyor, ben hayat─▒nda hi├ž g├Ârmedim. ┼×airimiz burada vezne uyaca─č─▒m diye zev├óhiri bir hayli zorlam─▒┼č. ┼×iir, yenik ordunun psikolojisi bozuk subaylar─▒ gibi peri┼čan bir h├ólde yerlerde yat─▒yor. M├╗s─▒k├« konu┼čtu, ruh u├žtu, yani adam ├Âld├╝. M├╗s─▒k├« adam─▒ ├Âld├╝r├╝r m├╝ bilmem, ben daha ├žok ya┼čat─▒r diye biliyordum. Ama burada r├╗hun ├Âlmesi de─čil, y├╝kseli┼či s├Âz konusudur. M├╗s─▒k├« ile y├╝kselen ruh bir yana; duvarda s├╝sl├╝ cel├« bir hat yaz─▒s─▒, yerde de bir post var manzara olarak. Yine ┼čair, kafiye i├žin han─▒m─▒ bo┼čam─▒┼č zenginlere benzemi┼č. ┼×iirde ┬źhavaya┬╗ kelimesine kafiye ve redif olarak son derece so─čuk ┬źmanzaraya┬╗ kelimesi bulunmu┼č ve ┼čiir b├Âylece kafiye ile redifin pe┼čine tak─▒larak att├óya gitmi┼č. ┼×iirdeki fiiller b├Âyle direkt olarak istiflenmi┼č. Sonra s─▒ra nesnelere gelmi┼č: Duvardaki s├╝sl├╝ cel├« yaz─▒ ile yerdeki post, manzaraya ─▒┼č─▒k ve renk sa├ž─▒yormu┼č na─čmeler u├žu┼čtuk├ža. ─░┼čte burada birinci dizedeki ┬źkonu┼čtuk├ža┬╗ ve sonuncu dizedeki ┬źu├žu┼čtuk├ža┬╗ uyak-redifleri de dayanamay─▒p intihar etmi┼čler. Ama ┼čiir bu ┼čekilde d├╝z okunamaz. Harun ├ľ─×M├ť┼×ÔÇÖ├╝n mezk├╗r ┼čiirindeki uyak-redifli dizeleri, birbirine eklemlenerek anlamland─▒r─▒lmal─▒d─▒r. Bu durumda m├╗s─▒k├« konu┼čtuk├ža (ger├ži m├╗s─▒k├« konu┼čmaz, icr├ó olunur ama her neyse), zaman-mek├ón susuyor. I┼č─▒k ve renk sa├ž─▒yor na─čmeler u├žu┼čtuk├ža. Harun ├ľ─×M├ť┼×ÔÇÖ├╝n i┼čbu metninde ├Âzne, nesne ve y├╝klem ├Âylesine birbirine kar─▒┼čm─▒┼č ki bunlar─▒n hemen her biri kendi ba┼č─▒na farkl─▒ bir telden ├žalan yabanc─▒ bir orkestraya benziyor. ┼×iirde insan─▒n r├╗hunu s├╝sleyecek bir imge yok.ÔÇŁ

M├╝nekkittir, tenkidinde h├╝rd├╝r, hatt├ó ┬źatt├óya gitmek┬╗ gibi kelimelerle ├Âr├╝len bir ├╝sl├╗p kullanmakta dah├« h├╝rd├╝r; ancak Hasan Bey;

ÔÇťM├╗s─▒k├« konu┼čuyor ve zaman-mek├ón susuyor. ─░┼čbu durumda m├╗s─▒k├«, zaman─▒ m├╝h├╝rlemi┼č oluyor. Ruh da m├╗s─▒k├«nin verdi─či lezzetle kanatlan─▒p ferahl─▒ olan bir havaya u├žuyor.ÔÇŁ dedikten sonra neden;

ÔÇťGer├ži m├╗s─▒k├« konu┼čmaz, icr├ó olunur… ÔÇŁ diyor?

┬źM├╗s─▒k├«nin konu┼čmas─▒┬╗, kendi ifadesiyle ┬źm├╗s─▒k├«nin zaman─▒ (ve mek├ón─▒) m├╝h├╝rlemesi┬╗, ona h├ókim olmas─▒ ve onlarda s├Âz├╝n├╝n ge├žmesi demek de─čil midir? Vezni, kafiye ve redifleri, se├žilen kelimeleri ve b├╝t├╝n├╝yle ┼čiiri be─čenmemek elbette herkesin en tabi├« hakk─▒d─▒r. Bu yaz─▒da ┼čiirle ilgili bu tercihleri m├╝naka┼ča konusu etmeyece─čim.

─░kinci k─▒ta:

Yava┼č yava┼č kopuyor pe┼črev evvel├ó sazdan,
Gururlu, renkli ve âsî semâya dek dalıyor.
Ve sonra inleyerek perde perde al├žal─▒yor,
Ferahfez├ó, araban, s├╗z-i dil ve ┼čehnazdan.

Hasan BeyÔÇÖin m├╝l├óhazas─▒:
ÔÇť┼×iirin ikinci bendinde yine sazdan yava┼č yava┼č kopan bir pe┼črev var. Bu pe┼črev, zikredilen ├╝nitenin son dizesinde ┼čehnaz, ferahfez├ó, araban, s├╗z-i dil makamlar─▒nda kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒k─▒yor. Bu makamlarda ├žalan orkestran─▒n sesi gururlu, ├ós├«, renkli sem├óya dal─▒yor ve pe┼činden de inleyerek perde perde al├žal─▒yor. ┼×iirin bu ├╝nitesi, yap─▒lan kara├žuval helvas─▒n─▒n i├žine ┼čeker yerine tuz atm─▒┼č gibi olmu┼č ve sonu├žta yedi─činiz ne helva ne de N├╗hÔÇÖun Ankara makarnas─▒na benziyor.ÔÇŁ
├ť├ž├╝nc├╝ k─▒ta:
F├╝sun mudur DedeÔÇÖnin, bilmeyiz nedir h├╝neri,
O sanÔÇśat─▒yla g├Ân├╝llerde yer eden y├╝ce z├ót.

Bek─üya g├Â├žt├╝, ─░l├óh├«, as─▒rlar oldu fakat,
Onun kederleri hâlâ da herkesin kederi.

Hasan Bey:

ÔÇť┼×iirin ├╝├ž├╝nc├╝ bendi, Dede EfendiÔÇÖnin sanat─▒n─▒n m├╝sbet ve istifham sanat─▒ i├žinde sorgulanmas─▒yla ba┼čl─▒yor. ┼×iirde; ┼čair taraf─▒ndan Dede EfendiÔÇÖnin h├╝nerinin f├╝sun/sihir mi olup olmad─▒─č─▒ sorularak ├Âncelikle istifham sanat─▒ yap─▒l─▒yor ve pe┼činden de Dede EfendiÔÇÖnin h├╝nerinin f├╝sun, yani sihir mi olup olmad─▒─č─▒ bilindi─či h├ólde bilinmezlikten gelinerek tec├óh├╝l-i ├órif sanat─▒ yap─▒l─▒yor. Sonra o; g├Ân├╝llerde yer tutan bir y├╝ce ┼čahsiyet oldu─ču y├Ân├╝nde, s─▒radan bir tan─▒mlamaya gidiliyor ve ┼čiirden h─▒zla uzakla┼č─▒l─▒yor. Biyografik tan─▒mlamaya; onun, ├óhiret ├ólemine g├Â├žt├╝─č├╝ ve kendisinin ├óhiret ├ólemine g├Â├ž├╝┼č├╝n├╝n ├╝zerinden as─▒rlar─▒n ge├žti─či tespitiyle devam ediliyor. Sonra onun kederlerinin h├ól├ó herkesin kederinin oldu─ču gibi genelleme yap─▒larak ┼čiir belirsiz bir uzama sokuluyor. Acaba bug├╝n Dede EfendiÔÇÖnin kederiyle kederlenerek m├╝kedder olan mel├ól ehli ka├ž ki┼či vard─▒r, ├Âncelikle bunun sorgulanmas─▒ gerekir. Hatt├ó bundan da ├žok ├Âte bug├╝n Dede EfendiÔÇÖyi tan─▒yan ka├ž ki┼činin oldu─ču sorgulanmal─▒d─▒r. Maalesef bu d├Ârtl├╝kte de ┼čiirsellik bir hayli zay─▒f ve ┼čiir, h├╝neri/kederi ile z├ót/fakat ┼čeklindeki kurgulanan kafiyelere/rediflere kurban gitmi┼č. Metinde ┼čiir olabilecek bir kurgu ve estetik maalesef ki yok.ÔÇŁ

Hasan Beye g├Âre ben bu d├Ârtl├╝kte de bilerek bilmeyerek bir├žok seyyi├ót irtik├ób etmi┼čim:

Bilmeyerek yapt─▒klar─▒m─▒n en ba┼č─▒nda istifham ve tec├óh├╝l-i ├órifin yer ald─▒─č─▒n─▒n bilinmesini isterim. Me─čer ben fark─▒nda olmadan neler yapm─▒┼č─▒m? T├Âvbe esta─čfirullah! ─░nan─▒n bilmeden oldu efendim, affediniz. ┬źBiyografik tan─▒mlama┬╗n─▒n da fark─▒nda de─čildim ya, hadi Hasan Beye m├╝c├ór├ót olsun diye fark─▒nda oldu─čumu s├Âyleyeyim. Ama ┬źbiyografik tan─▒mlama┬╗ olarak tan─▒mlanan bu m─▒sralarda DedeÔÇÖnin vefat─▒ ├╝zerinden as─▒rlar ge├žmesine ra─čmen onun sanat─▒n─▒n h├ól├ó hayranl─▒k uyand─▒r─▒c─▒ olu┼čuna dair bir hayret duygusu yok mudur? Yoksa ben mi ├Âyle san─▒yorum? ┬źGenelleme┬╗ye gelince; ┼čiirin v├ók─▒aya uygun olmas─▒n─▒n gereklili─čini bilmiyordum. Bu itibarla bu da bilmeden i┼čledi─čim hatalardan mahs├╗b edilsin ki seyyi├ót─▒m─▒z m├«zanda biraz hafif gelsin:

T├Âvbe, y├ó Rabbi, hat├ó r├óh─▒na gittiklerime
Bilip ettiklerime, bilmeyip ettiklerime.

D├Ârd├╝nc├╝ k─▒ta:

Bu m├╗s─▒k├« ile dost olduk a┼čka, hasrete biz,
Kud├╗m, kemen├že ve tanbur sesiyle mest oluruz.
Gam─▒n da hissesi olmazsa ├Âmr├╝ bo┼č buluruz,
┬źMel├óli anlamayan nesle ├ó┼čin├ó de─čiliz.┬╗

Hasan Bey:

ÔÇť┼×iirin d├Ârd├╝nc├╝ bendi, H├ó┼čimÔÇÖin ├╝nl├╝;

Mel├óli anlamayan nesle ├ó┼čin├ó de─čiliz.

m─▒sra─▒n─▒n tazmin edildi─či ├╝nitedir. ┼×airimiz, burada Dede EfendiÔÇÖnin m├╗s─▒k├«si ile a┼čka ve hasrete dost olduklar─▒n─▒ s├Âyledikten sonra kud├╗m, kemen├že ve tanbur sesiyle sarho┼č olduklar─▒ vurgusunda bulunuyor. Pe┼činden de gam─▒n hissesi olmayan ├Âmr├╝, bo┼č buldu─čunu s├Âyledi─či dizeyi Ahmed H├ó┼čimÔÇÖin mezk├╗r m─▒sra─▒na ba─čl─▒yor. Gams─▒z bir ├Âm├╝r, bo┼ča ge├žmi┼č bir ├Âm├╝rd├╝r, b├Âylesi bir ├Âm├╝r ge├žiren kimseler insanl─▒─č─▒n derdinden de bir┼čey anlamazlar; ├ž├╝nk├╝, kendileri gam/keder ├žekmemi┼čler ki ├žile ├žeken talihsizlerin h├ólinden anlas─▒nlar. Harun ├ľ─×M├ť┼×; H├ó┼čimÔÇÖin s├Âz├╝ edilen m─▒sra─▒n─▒ sadece kanonik bir tarz ve yakla┼č─▒mla tazmin etmi┼č, ona herhangi bir art─▒ de─čer katmam─▒┼č. Sonu├ž olarak ┼čiirde ne yaz─▒k ki kurgu k├Âpe─či havlamam─▒┼č ve estetik ku┼ču da ├Âtmemi┼č.ÔÇŁ

┼×iirimizi de─čerlendirmeye de─čer bulan Hasan Beyin m├╝l├óhazalar─▒ b├Âyle. Anla┼č─▒lan o ki, intikad yaz─▒lar─▒n─▒n bizi geli┼čtirece─činin ┼čuurunda olarak al─▒nganl─▒k g├Âstermeden ve hi├žbir komplekse kap─▒lmadan ┼čiir anlay─▒┼č─▒m─▒z─▒ ortaya koyacak yaz─▒lar yazmam─▒z gerekiyor. ┼×iirde ┼čekil, vezin ve kafiyeye verdi─čimiz yer, dil konusundaki g├Âr├╝┼č├╝m├╝z ve kelime se├žimindeki ilkelerimiz nedir, edeb├« sanatlara bak─▒┼č─▒m─▒z nas─▒ld─▒r?.. sorular─▒n─▒ cevaplamam─▒z, k─▒sacas─▒ poetikam─▒z─▒ ortaya koymam─▒z zarur├« h├óle gelmi┼čtir. Sonraki say─▒larda in┼č├óallah…

Ancak bu say─▒daki yaz─▒m─▒z─▒ okuyucunun mukayese yapabilece─či bir ┼čiirle bitirmezsek eksik olur. ├ľzne, nesne ve y├╝klemleri yerli yerinde, laf─▒z ve m├ón├ós─▒yla bir orkestra ahengiyle muntazaman b├╝t├╝nle┼čmi┼č, ├╝stelik kurgu k├Âpe─činin bang─▒r bang─▒r havlay─▒p estetik ku┼čunun biteviye ├Âtt├╝─č├╝, insan r├╗hunu s├╝sleyen imgelerle y├╝kl├╝ bu ┼čiir biz├ótih├« muktedir m├╝nekkidimiz Hasan Beye aittir. ┼×├Âyle s├Âylenmi┼č efendim:

ATTALARA G─░DENLER
├╝├ž nall─▒ ata inand─▒m
ve d├Ârd├╝nc├╝ nal─▒ ters ├žakt─▒m at─▒ma
at─▒m o zaman kariyerine ba┼člad─▒
ve y─▒lk─▒ya ├ž─▒kt─▒
k─▒rba├žlar ┼čaklamad─▒
ya─č─▒z atlar ki┼čnemedi
hamal hamdi bey bir dakika yerinde duraklad─▒
hamdi beyÔÇÖin kaplumba─ča terbiyecisi resmi kar┼č─▒s─▒nda
ahmet hamdiÔÇÖnin p─▒narlar tan vakti akard─▒
yoku┼člara do─čru ko┼čan atlar aras─▒ndan
alman dantelli gelinlikle
hamide han─▒m aynal─▒ k├Âr├╝─če bindi ve
attalara gitti.
_________________________
1 Yazar, Recep Tayyip Erdo─čan ├ťniversitesi Fen-Edebiyat Fak├╝ltesinde do├žent olarak vazife yapmakta. Kitab─▒n zarf ve s─▒fatlardan olu┼čan uzunca bir ismi var: Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n ├éhirinde Ate┼čler ve G├╝ller ─░├žinde Bir Sivil ve S─▒k─▒ ┼×air Ahmed H├ó┼čim Okulu ve Misyonu, Yort Savul Yay─▒nlar─▒, Rize: 2016, s. 236-242.
2 Bu arada bu m─▒sray─▒, kafiye hatas─▒ndan dolay─▒; ┬źKanatlan─▒p u├žuyor ruh bir ├Âzge d├╝ny├óya┬╗ ┼čeklinde de─či┼čtirmi┼čtim; ancak elbette Hasan Bey bu de─či┼čiklikten habersiz oldu─čundan de─čerlendirmesini ├Ânceki h├óline g├Âre yapm─▒┼č.