KAL─░TEL─░ G├ťZEL ├ťRET─░M, D├ťR├ťST PAZARLAMA, SATI┼×

Ahmet Z─░YLAN

─░nsanlar─▒n yapt─▒klar─▒ i┼čleri g├╝zel ve kaliteli yapmalar─▒, kendi menfaatleri i├žindir. Satarken de d├╝r├╝st olurlarsa hem bu d├╝nyalar─▒n─▒ hem de ├óhiretlerini kazan─▒rlar. Peygamber Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-, bu─čday satan adam─▒;

ÔÇťBizi aldatan bizden de─čildir.ÔÇŁ (M├╝slim, ├Äm├ón, 164) diyerek uyarm─▒┼čt─▒r.

Ni├žin? Ras├╗lullah, ├Ân├╝ndeki bu─čday ├žuval─▒na elini dald─▒rm─▒┼č alttaki bu─čday─▒n ─▒slak oldu─čunu g├Ârm├╝┼č;

ÔÇťÔÇôNi├žin ─▒slak olanlar─▒ y├╝z├╝ne koymad─▒n da kuru olanlar─▒ koydun?ÔÇŁ buyurmu┼čtur.

├ç├╝nk├╝ bu; al─▒c─▒y─▒ kand─▒racak, hepsini kuru zannettirecek bir davran─▒┼čt─▒r.

Bu gibi davran─▒┼člar d├╝r├╝stl├╝k de─čildir, b├Âyle yapanlar her zaman zararl─▒ ├ž─▒km─▒┼člard─▒r. M├╝┼čteri bilmese, anlamasa da Mevl├óÔÇÖm her yapt─▒─č─▒ndan haberdard─▒r. Sonunda al─▒c─▒ da bilir ve senden al─▒┼čveri┼či keser, senin de i┼čin k─▒r─▒l─▒r. ├éhirette ├žekece─čini sen d├╝┼č├╝n!

Bir hâtıra:

─░stanbul ├çar┼č─▒kap─▒ yeralt─▒ ge├židinden ├ž─▒k─▒p Kumkap─▒ÔÇÖya giden geni┼č cadde ├╝zerinde lokantac─▒l─▒k yapan bir arkada┼č─▒m vard─▒ Abdulkadir BAYDAR. O anlat─▒yor:

20-25 sene ├Ânce idi, kendi d├╝kk├ón─▒n─▒n 2 d├╝kk├ón ├╝st├╝nde, az ├že┼čit satan bir manav vard─▒. Manav─▒n tam kar┼č─▒s─▒nda kendi gibi bir manav daha var. D├╝kk├ónlar─▒n ├Ân├╝ne birer tane karpuz y├╝kl├╝ kamyon gelir, d├╝kk├ón sahibi y├╝ksek sesle;

ÔÇťÔÇô┼×ahane karpuz geldi, bug├╝n millet karpuz yesin. Kilosu 100 kuru┼č, gelin karpuza!ÔÇŁ diye ba─č─▒rmaya ba┼člar. ├ľb├╝r├╝ de kar┼č─▒ kald─▒r─▒mda ba┼člar sat─▒┼ča ve rakibine sata┼č─▒r:

ÔÇťÔÇôUlan benim karpuz getirdi─čimi mi g├Ârd├╝n sen de getirdin? Bir de fiyat k─▒r─▒yorsun!..ÔÇŁ

Di─čeri de y├╝ksek sesle cevap yeti┼čtirir:

ÔÇťÔÇôK─▒rar─▒m! Sana m─▒ soraca─č─▒m?!. Millet ucuza karpuz yesin, ucuz satar─▒m. Sen kar─▒┼čamazs─▒n!ÔÇŁ

ÔÇťÔÇô├ľyleyse bende de 90 kuru┼č!..ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôMadem ├Âyle yapt─▒n, bende de 80 kuru┼č!..ÔÇŁ

Kar┼č─▒l─▒kl─▒ sata┼č─▒rlar. Aradan yol ge├žmektedir. G├╝r├╝lt├╝ye bir hayli insan toplan─▒r. Adamlar ├žeki┼čmeye devam eder.

Birisi biraz daha d├╝┼č├╝r├╝r:

ÔÇťÔÇô75 kuru┼č!.. Sen benim ekme─čimle oynuyorsun!ÔÇŁ

A─č─▒z dala┼č─▒ yetmez, bir de boy boya gelirler, yumruk yumru─ča iyi bir kavga ederler. Cadde ortas─▒nda toplanan halk araya girer;

ÔÇťÔÇôAman ne yap─▒yorsunuz?!.ÔÇŁ diyerek zor ay─▒r─▒rlar.

Birisi der ki:

ÔÇťÔÇô60 kuru┼č yapt─▒m ulan!ÔÇŁ

Di─čeri der:

ÔÇťÔÇô50 kuru┼č!ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôBende de 50 kuru┼č! Sataca─č─▒m i┼čte ne olursa olsun!ÔÇŁ

Millet de ┬źucuz┬╗ diye karpuzlar─▒ kap─▒┼č kap─▒┼č al─▒rlar. ─░ki taraf─▒n karpuzlar─▒, bir-iki saat i├žinde sat─▒l─▒r biter.

Bizim lokantac─▒ arkada┼č, biraz sonra ┼ča┼čk─▒nl─▒k i├žinde i┼čin asl─▒n─▒ fark eder:

Bakt─▒m ki, o kavga eden adamlar; oturmu┼č, satt─▒klar─▒ karpuzlar─▒n paras─▒n─▒ payla┼č─▒yorlar. Para hesab─▒ yap─▒yorlar. Me─čerse b├╝t├╝n o yumruk yumru─ča kavga, ├žeki┼čme ve fiyat indirme, hepsi tezg├óhm─▒┼č, ├ódeta tiyatroymu┼č.

Yap─▒lan do─čru de─čil, ama toplum psikolojisi i┼čte b├Âyle ├žal─▒┼č─▒yor. Fakat sen d├╝r├╝st olacaks─▒n. O an halk─▒ kand─▒r─▒rs─▒n ama sonunda zararl─▒ ├ž─▒kan sen olacaks─▒n.

Rekl├ómlar, zihnimizde ve g├Ânl├╝m├╝zde;

ÔÇťBu e┼čya, kaliteli, ucuz, herkese l├óz─▒m, benim de almam l├óz─▒m!ÔÇŁ gibi duygular meydana getiriyor.

Reklâm meselesinin elbette dînî ve ahlâkî tarafları var:

ÔÇóYalan olmamal─▒.

ÔÇó─░srafa sevk etmemeli.

ÔÇó─░stismar olmamal─▒.

├ç├╝nk├╝ kapitalizm, rekl├óm─▒ ├žok k├Ât├╝ kullan─▒yor.

Fakat us├╗l├╝ne uygun, d├╝r├╝st bir ┼čekilde her m├╝essese ├╝r├╝n├╝n├╝ yahut hizmetini tan─▒tmak ister. Bunu en g├╝zel ┼čekilde, mesaj─▒n─▒ en sa─čl─▒kl─▒ ┼čekilde ula┼čt─▒racak tarzda yapmal─▒.

Buradan ┼ču hisseyi de almam─▒z l├óz─▒m:

Hakl─▒, g├╝zel ve faydal─▒ ┼čeyleri, en g├╝zel ┼čekilde tan─▒tmal─▒. Hakl─▒ d├óv├ólar, soluk ve solgun bir ┼čekilde arz edilmemeli. Hak etti─či k─▒ymeti ve rev├óc─▒ vermeli. Bunun gerektirdi─či atmosferi olu┼čturmal─▒.

Ecd├ód─▒m─▒z bunu g├╝zel yaparm─▒┼č.

Mesel├ó bir ├žocu─čun ilk defa e─čitime ba┼člamas─▒na, bed-i besmele denir. Ecd├ód─▒m─▒z hemen bir merasim yap─▒yor. Ata bindiriyor. Giydiriyor, ku┼čand─▒r─▒yor. Hediyeler al─▒n─▒yor.

├çocuk hissediyor ki bu i┼č, ├žok k─▒ymetli bir i┼č. H├óf─▒zas─▒nda ve g├Ânl├╝nde bamba┼čka yer ediyor. Ya┼č─▒ ondan k├╝├ž├╝k olanlar da g─▒pta ediyor. ┬źBenim merasimim ne zaman olacak?┬╗ diye hevesleniyor, iple ├žekiyor.

H├óf─▒zl─▒k ic├ózetleri ├Âyle, mezuniyet merasimleri ├Âyle…

KurÔÇÖ├ónÔÇÖa ├Âzendiriyor, ilme te┼čvik ediyor.

─░┼čin ticaret boyutunda ┼čunu da unutmamal─▒:

┬źRekl├óm ger├žek olmal─▒, i├žinde yalan olmamal─▒.┬╗ demi┼čtik. ├ľyleyse ├╝r├╝n├╝m├╝z ger├žekten ├žok kaliteli olmal─▒. Bu kalite zaten, ba┼čl─▒ ba┼č─▒na bir rekl├ómd─▒r.

Daha evvel de anlatm─▒┼čt─▒k:

├ťr├╝n├╝n├╝ kaliteli yaparsan, m├╝┼čteri gelir. Hatt├ó bunu ┼ču esprili benzetmeyle anlat─▒yoruz:

ÔÇťK─▒z─▒n g├╝zel olursa, talibi ├žok olur.ÔÇŁ

K─▒z─▒n─▒n g├╝zel olmas─▒ senin elinde de─čil, Allah vergisi. Ahl├ók─▒ g├╝zel olsun. Ama ├«mal etti─čin ├╝r├╝n├╝n g├╝zel olmas─▒ senin elinde. Sen mamul├╝n i├žin ├žaba sarf edersen, kafa yorarsan, ger├žekten istersen ve bir m├╝ddet sonra; ┬źHangi malzeme daha g├╝zel, hangi cihaz daha yararl─▒ ve ucuz?┬╗ diye ara┼čt─▒r─▒rsan, mal─▒n daha g├╝zel olur.

Mal─▒n g├╝zel olursa, senin hasm─▒n olan ki┼či bile mal─▒n─▒ al─▒r. Mal─▒n g├╝zel olmazsa ├Âz karde┼čin bile almaz. Bunun i├žin mal─▒n─▒ g├╝zel yapacaks─▒n.

Otuz sene evvel ya┼čad─▒─č─▒m─▒z bir h├ódise bunun g├╝zel bir ┼čahididir:

Ayakkab─▒ ├╝retiyoruz. Ayakkab─▒lar ├žok g├╝zel. ─░srailli bir firma; bu ayakkab─▒lardan almak istiyor, g├╝mr├╝k tarifesini soruyor. ─░srailÔÇÖin; T├╝rkiyeÔÇÖden ayakkab─▒ alana %100, YunanistanÔÇÖdan alana %10 g├╝mr├╝k uygulad─▒─č─▒n─▒ ├Â─čreniyor. Yani T├╝rkiyeÔÇÖden almay─▒n, diyor.

─░srailli firma da almak istiyor ama g├╝mr├╝k ├žok y├╝ksek.

├çare yok de─čil. Biz Yunanl─▒ t├╝ccara satt─▒k, Yunanl─▒ t├╝ccar da %5 ekleyerek ─░srailÔÇÖe satt─▒.

─░srail, YunanistanÔÇÖdan al─▒rsa g├╝mr├╝k %10, %5 de kendisinin eklemesiyle %15ÔÇÖe gelmi┼č oldu. Mesele h├ólloldu. O ─░srailli firma, ├╝r├╝n├╝m├╝z├╝ senelerce satt─▒.

Bunu niye anlatt─▒m? ├ťretti─čin mal kaliteli ise, albenisi varsa, engellere ra─čmen kendisine m├╝┼čteri buluyor. Onun i├žin ├╝retici firmalar, sanayiciler, herkes… ├╝retti─či ├╝r├╝n├╝ kaliteli, g├╝zel yapmak i├žin ├žaba sarf etmeli, gayret etmeli, ba┼čarmal─▒d─▒r.

Bug├╝n d─▒┼č ticaret, mill├« bir meseledir. ─░hra├ž etti─čin mal, senin ├╝lkenin kartvizitidir. Senin ├╝lkenin rekl├óm─▒d─▒r.

─░yiyse iyi rekl├óm, k├Ât├╝yse k├Ât├╝ rekl├óm.

Maalesef, ihracat├ž─▒lar─▒m─▒z─▒n baz─▒lar─▒, bunun ┼čuurunda olmayabiliyor.

Hatal─▒ ├╝r├╝n├╝n├╝n hatas─▒n─▒ gizleyerek satarsan, o adam bir daha mal al─▒r m─▒ senden? Yahut bir hile yaparsan? Memurun sicili oldu─ču gibi, ├╝lkelerin, t├╝ccarlar─▒n da sicili var. Sicilin bozuldu mu, art─▒k m├╝┼čteri sana gelmez.

M├╝┼čteri g├╝ven ister. M├╝┼čteri huzur dolu olmal─▒; ┬źBen fil├ón yerden mal al─▒rsam orada hile olmaz!┬╗ diye d├╝┼č├╝nmeli, sat─▒c─▒ya g├╝venmeli.

G├╝vense de m├╝┼čteri, ├╝r├╝n ald─▒─č─▒ yere bir eleman g├Ânderir. ─░┼čin ba┼č─▒nda, ortas─▒nda ve sonunda kontrol yapt─▒r─▒r. Bunu her t├╝ccar ve her sanayicinin vicdan─▒na i┼člemeli. Bu istikamette onlar─▒ ┼čuurland─▒rmak l├óz─▒m. Fakat di─čer taraftan madd├« tedbirler de almak gerek.

Madem bu mesele millî bir mesele; sadece insanların insafına ve vicdanına bırakmakla olmaz.

Bir taraftan da otokontrol olmal─▒. Denetleme olmal─▒.

─░hracat yapan ki┼či, kendi meslek grubu ve ihracat├ž─▒lar birli─či gibi makamlara kar┼č─▒ sorumlu olmal─▒. ─░hra├ž edilecek bir mal, y├╝klenmeden evvel kontrol edilmeli. Ni├žin? Kendi ├╝lkemiz i├žin.

Fakat kontrol, ger├žek bir kontrol olmal─▒. K├ó─č─▒t ├╝zerinde kalmamal─▒. Prosed├╝r gere─či, angarya kab├«linden olmamal─▒. Hele us├╗ls├╝zl├╝─če hi├ž bula┼čmamal─▒.

Bununla ilgili bir hâtıramızı anlatalım:

On sene kadar ├Ânce bir ekmek fabrikas─▒na ortak olduk. Ortaklar─▒m─▒z iyi insanlar, i┼čletenler de onlar, biz sermaye orta─č─▒y─▒z. Her ay firma, 15-20 bin TL zarar ediyor. Aradan 3-4 ay ge├žti, zarar devam ediyor. Orta─č─▒ma sordum:

ÔÇťÔÇôBu niye b├Âyle? Ba┼čkalar─▒ da zarar ediyor mu yoksa bizde mi bir yanl─▒┼čl─▒k var?ÔÇŁ

ÔÇôHac─▒ Amca! Bizde yanl─▒┼čl─▒k yok. Ekmeklerin 200 gram olmas─▒ l├óz─▒m, biz de ├Âyle yap─▒yoruz. Di─čerleri 160, 170, 180 gram yap─▒yorlar. Sen m├╝saade edersen 180 gram yapal─▒m. Zarar kalmaz, ├╝stelik k├ór da ederiz.

ÔÇôPeki; ┬źEkme─čimiz 180 gram┬╗ diye yazabilir miyiz?

ÔÇôYazamay─▒z! Ekme─čin 200 gram olmas─▒ l├óz─▒m. Yazarsak b├╝y├╝k cezaya u─črar─▒z!

ÔÇôYa ├Âb├╝rleri ne yap─▒yor?

ÔÇôY├Ânetmeli─če g├Âre kazara veya sehven bir ekmek eksik yap─▒lm─▒┼čsa cezas─▒ 5 TL. Bilerek yap─▒lm─▒┼čsa 200 TL. Kontrol edenler; eksik yap─▒lm─▒┼č ekmeklere, sehven yap─▒lm─▒┼č muamelesi yap─▒yor. 5 TL. ceza. Kendi de bir ┼čeyler al─▒yor, b├Âylece gidiyor.

ÔÇôDesene hep kul hakk─▒na giriyorlar, halk─▒ kand─▒r─▒yorlar. ┬źBiz g├╝nde ka├ž ekmek yap─▒yoruz? 40 bin, biz de 180 gram yaparsak her g├╝n 40 bin ki┼činin hakk─▒na tecav├╝z edece─čiz. Aman y├ó Rabb├«! Bu i┼č bize g├Âre de─čil!┬╗ dedim. Maalesef yap─▒l─▒yor, bunlar ifl├óh olur mu?

Y├ó Rabb├«! Bizi s─▒r├ót-─▒ m├╝stak├«mden ay─▒rma! Mevl├óÔÇÖm nas─▒l isterse r─▒zk─▒n─▒ ├Âyle verir, hel├ólinden ver y├ó Rabb├«!

G├╝n├╝m├╝zde k├ó─č─▒t ├╝zerinde bir├žok denetlemeler yap─▒l─▒yor. Fakat bu sefer de kontrol eden ki┼činin insaf─▒ ve vicdan─▒ devreye giriyor. Kas─▒tl─▒ olarak eksik ve hileyi g├Ârd├╝─č├╝ h├ólde, r├╝┼čvet al─▒p; ┬źSehven eksiktir veya kusurludur.┬╗ diye rapor tutabiliyor. H├ólbuki sistem, saat gibi i┼člemeli.

Herkes yanl─▒┼č yapsa; hel├ól lokma endi┼česi olan, ┼čahsiyetli bir insan yine yanl─▒┼č yapmamal─▒. ─░┼č yine ahl├óka d├Ân├╝yor. ─░kisi birbirini destekleyecek:

Bir yandan kalbi bozuk ki┼čilere f─▒rsat vermeyecek bir denetleme sistemi… Di─čer yanda, fertlerin ahl├ók─▒n─▒ y├╝kseltecek ├žal─▒┼čmalar… Bunu gayr-i m├╝slimler bile, kalitenin ve i┼čin ├«c├ób─▒ g├Ârerek; mill├« markay─▒ koruma ve benzeri hass├ósiyetlerle yapabilmi┼čler. Biz de yapabiliriz. Yeter ki gayret edelim.

Rabbim yard─▒mc─▒m─▒z olsun!..

Rabbim yapt─▒─č─▒ i┼či en g├╝zel ┼čekilde yapanlardan eylesin!

├ç├╝nk├╝ had├«s-i ┼čerifte;

ÔÇťY├╝ce Allah, yapt─▒─č─▒n─▒z i┼či sa─člam ve iyi yapman─▒zdan ho┼čnut olur.ÔÇŁ (Beyhak├«, ┼×uab, IV, 334) buyuruluyor.

M├╝sl├╝man; i┼čini g├╝zel yapt─▒─č─▒ zaman, ─░sl├ómÔÇÖ─▒n da rekl├óm─▒n─▒ yapm─▒┼č olur.

ÔÇťM├╝sl├╝manlar ne g├╝zel insanlar ne g├╝zel i┼čler yap─▒yorlar, yapt─▒klar─▒ i┼či ne kadar sa─člam yap─▒yorlar!ÔÇŁ dedirtebildi─čimiz zaman… ─░┼čte o zaman, d├«nimizi en g├╝zel ┼čekilde anlam─▒┼č─▒z demektir.

Rabbim lâyık eylesin!

Mevl├óÔÇÖm, kullu─čunu g├╝zel ed├ó eyleyenlerden k─▒ls─▒n! Kazanc─▒n─▒ temiz ve hel├ól yoldan temin edenlerden eylesin! Yapt─▒─č─▒ i┼či d├Ârt d├Ârtl├╝k yapanlardan k─▒ls─▒n! ├ém├«n…