ARA, BUL, YET─░┼×T─░R!

YAZAR : Abdullah Mesud HIDIR mahidir@gmail.com

┼×eyh el-Arab├« ed-Dark─üv├«, on ├╝├ž├╝nc├╝ as─▒rda ┼×eyh EbuÔÇÖl-Hasan e┼č-┼×├ózil├«ÔÇÖnin kurdu─ču ┼×├óziliyyeÔÇÖnin Fas kolu olan Dark─üv├« tar├«kat─▒n─▒n kurucusudur.

Dark─üv├«, ┼×├ózel├« ┼čeyhi EbuÔÇÖl-Meh├ómid S├«d├« el-Arab├« el-End├╝l├╗s├«ÔÇÖnin hal├«fesi olan Ali bin Abdurrahman el-Cem├ólÔÇÖin en me┼čhur hal├«fesidir.

┼×eyh ed-Dark─üv├«, 1779ÔÇÖda m├ónev├« ir┼č├óda ba┼člad─▒. M├╝ridleri Fas, Cezayir ve di─čer b├Âlgelerde k─▒sa s├╝rede b├╝y├╝k art─▒┼č g├Âsterdi. Onlara tar├«kat ├ód├ób ve erk├ón─▒n─▒ tarif ederek m├╝ridler aras─▒nda birli─či sa─člad─▒ ve bundan sonra bu tar├«kat kendi ad─▒yla an─▒lmaya ba┼člad─▒.

┼×eyh Dark─üv├«ÔÇÖnin ba┼člang─▒├žta Fas Sultan─▒ S├╝leyman el-Mevl├ó ile aras─▒ ├žok iyi olmas─▒na ra─čmen; tar├«kat h─▒zla geli┼čerek sarayda bile yayg─▒nla┼č─▒nca, sultan─▒n ┼čeyhe kar┼č─▒ tavr─▒ de─či┼čti ve ┼čeyh tutukland─▒.

┼×eyh ed-Dark─üv├«, 1823 y─▒l─▒nda vefat etti. Vefat─▒ndan sonra Dark─üv├«ÔÇÖye, o─člu Mulay et-Tayyib ed-Dark─üv├« halef oldu.

***

Darkāvî anlatıyor:

ÔÇť├ťst├ód─▒m beni bir kab├«leye g├Ânderiyordu. Dedim ki;

┬źÔÇôGitti─čim yerde m├ónev├« sohbetler yap─▒p hasbih├ól edebilece─čim hissiyatl─▒ bir kimse yok. ├çok s─▒─č bir yer. ─░nsanlar n├ódan ve peri┼čan. Orada gafiller i├žinde yapayaln─▒z kalaca─č─▒m.┬╗

Bana ├╝st├ód─▒m─▒n cevab─▒ ┼č├Âyle oldu:

┬źÔÇôMuhta├ž oldu─čun insan─▒ kendin do─čuracaks─▒n! (Kendin aray─▒p, bulup, yeti┼čtireceksin.)┬╗ÔÇŁ

MERHAMETL─░ B─░R G├ľN├ťL MANZARASI

Sultan I. Abd├╝lhamid Han, 20 Mart 1725ÔÇÖte Topkap─▒ Saray─▒ÔÇÖnda d├╝nyaya geldi. Zaman─▒n b├╝y├╝k ├ólimlerinden ders ald─▒. Ak─▒ll─▒, k─▒vrak zek├ól─▒, ileri g├Âr├╝┼čl├╝, gayretli bir civanmertti. 1774ÔÇÖte III. Mustafa vefat edince Abd├╝lhamid tahta ├ž─▒kt─▒.

Allah Ras├╗l├╝ÔÇÖne ve ehl-i beyte c├ón-─▒ g├Ân├╝lden ba─čl─▒ idi. ┼×amÔÇÖ─▒n Kadem k├Ây├╝ne bir ferman g├Ândererek oradaki kadem-i ┼čer├«fi ba┼č ├╝st├╝nde ─░stanbulÔÇÖa kadar getirtti. Bu kadem-i ┼čerif h├ólen t├╝rbesindedir.

I. Abd├╝lhamid Han, 7 Nisan 1789 tarihinde vefat etti. Kabri, Emin├Ân├╝ Bah├žekap─▒ÔÇÖdaki t├╝rbesindedir.

***

6 Nisan 1789 g├╝n├╝ Sadrazam Koca Y├╗suf Pa┼čaÔÇÖdan bir mektup geldi─čini ├Â─črenen padi┼čah, ├žok heyecanland─▒. Ayakta bekliyor, bir an ├Ânce a├ž─▒l─▒p okunmas─▒n─▒ arzu ediyordu. Lalas─▒;

ÔÇťÔÇôDestur buyurursan─▒z H├╝nk├ór─▒m, sad├óret k─üimesini (raporunu) okumak dileriz!ÔÇŁ dedi.

Padi┼čah;

ÔÇťÔÇôTez okuyas─▒n Lala! Seni dinliyoruz…ÔÇŁ diye emretti. Lala mektubu okumaya ba┼člad─▒;

ÔÇťÔÇô…├ťz├╝lerek arza c├╝rÔÇÖet eyleriz ki, KaradenizÔÇÖin kuzey ucundaki ├ľzi kalemiz suk├╗t etmi┼č, d├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Potemkin n├óm─▒ndaki Moskof prensi; kaledeki mevcut yirmi be┼č bin m├╝sl├╝man─▒ bil├ó-istisn├ó katleylemi┼č, ├žocuk, ya┼čl─▒, hamile, emzikli demeden c├╝mlesini ┼čeh├«d eylemi┼čtir!..ÔÇŁ Bu c├╝mleler okunurken vatanperver padi┼čah─▒n merhametli ve m├╝┼čfik kalbi ac─▒yla burkuldu;

ÔÇťÔÇôBre n├ómertler!.. Bre melÔÇśunlar!..ÔÇŁ dedi. Lalan─▒n mektuba devam etti─či esnada padi┼čah bu ac─▒ya daha fazla dayanamad─▒ ve oldu─ču yere y─▒─č─▒ld─▒. N├╝zul, fel├ž olan padi┼čaha saray─▒n hekimleri derh├ól m├╝dahale ettiyse de sultan o gece sabaha kar┼č─▒ vefat eyledi. (Net├óyic├╝ÔÇÖl-Vuk├╗├ót, c. III-IV, s. 178)

Bu manzara; merhametli bir m├╝ÔÇÖminin g├Ân├╝l ├ólemini yans─▒tan bir ayna, ├╝mmetin derdiyle dertlenen ├Ârnek bir ┼čahsiyetin zirve bir misalidir. Nitekim Peygamberimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- bu hususta;

ÔÇťM├╝ÔÇÖminlerin derdiyle dertlenmeyen bizden de─čildir.ÔÇŁ (H├ókim, IV, 352; Heysem├«, I, 87) buyurur.

EY GENÇ! ECDÂDINI İYİ TANI!

├ťnl├╝ T├╝rk denizci Barbaros Hayreddin Pa┼ča, 1478 y─▒l─▒nda do─čdu. As─▒l ad─▒ H─▒z─▒rÔÇÖd─▒r. Gen├žken a─čabeyi Oru├ž ReisÔÇÖle birlikte ticaret yapt─▒. Gemilerinin say─▒s─▒ g├╝nden g├╝ne artt─▒, ak─▒nlar─▒ ─░talya k─▒y─▒lar─▒na kadar uzand─▒.

CezayirÔÇÖin Osmanl─▒ÔÇÖya ilh├ók─▒yla birlikte H─▒z─▒r Reis de ┬źHayreddin Pa┼ča┬╗ olarak an─▒lmaya ba┼čland─▒.

Kanun├« Sultan S├╝leyman, donanma kumandanl─▒─č─▒na getirmek i├žin BarbarosÔÇÖu ─░stanbulÔÇÖa ├ža─č─▒rd─▒. 28 Aral─▒k 1533 g├╝n├╝ padi┼čah taraf─▒ndan kabul edildi.

Kaptan Pa┼čal─▒─ča getirildikten sonra Do─ču AkdenizÔÇÖde ├╝st├╝nl├╝k sa─člayan Hayreddin Pa┼ča, ┬źPreveze Deniz Zaferi┬╗yle bu h├ókimiyetini orta AkdenizÔÇÖe ilerletti.

Barbaros Hayreddin Pa┼ča, 5 Temmuz 1546ÔÇÖda vefat etti. Kabri, Be┼čikta┼čÔÇÖtaki t├╝rbededir.

***

HollandaÔÇÖn─▒n Leiden ┼čehrinde be┼č katl─▒ belediye binas─▒n─▒n tepesinde Barbaros Hayreddin Pa┼čaÔÇÖn─▒n heykeli bulunmaktad─▒r. Heykelin hemen alt k─▒sm─▒nda da ┬źIN DEN VERGULDEN TURK┬╗ yani ┬źALTIN T├ťRKÔÇÖ├ťN H├éTIRASINA┬╗ yaz─▒l─▒d─▒r. Sebebine gelince;

1510-1518 y─▒llar─▒nda kara ticaretinde ilerleyemeyen ve deniz ticareti sahas─▒nda ilerlemek zorunda olan Hollandal─▒lar, b├╝y├╝k gemiler yaparlar ve denize a├ž─▒lmak isterler. Fakat bu arada Portekizlilerin taarruzlar─▒ ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒rlar. ├ľyle ki tek ticar├« yol olan deniz yolu onlara kapan─▒r. Bu durumda ├ževre ├╝lkelerden yard─▒m istemek yerine Osmanl─▒ÔÇÖya m├╝racaat ederler.

Yavuz Sultan Selim Han, Barbaros Hayreddin Pa┼čaÔÇÖya Hollandal─▒lar─▒ kurtarmas─▒n─▒ s├Âyler. Barbaros Hayreddin Pa┼ča, daha gemilerinin istikametini ├ževirmeden hemen Portekizliler haber u├žurur.

Bundan sonra HollandaÔÇÖya kar┼č─▒ d├╝┼čmanca hareketlerde bulunmayacaklard─▒r.

Hollandal─▒lar, bunun ├╝zerine YavuzÔÇÖun b├╝y├╝k bir resmini ve BarbarosÔÇÖun da heykelini yaparlar. ├ékifÔÇÖin beytini hat─▒rlamamak m├╝mk├╝n m├╝?

Bir zamanlar biz de millet, hem nas─▒l milletmi┼čiz:
Gelmi┼čiz d├╝ny├óya milliyyet nedir ├Â─čretmi┼čiz!

GEL─░┼×M─░┼× MAYDANOZ

Seyyid Ahmed ARV├éS├Ä, 15 ┼×ubat 1932ÔÇÖde A─čr─▒/Do─čubeyaz─▒tÔÇÖta do─čdu. Aile, bulunduklar─▒ k├Ây├╝n ismine iz├ófeten Arv├ós├«ler olarak an─▒l─▒r. Soyad─▒ kanunu ├ž─▒kt─▒ktan sonra; aile, Arv├ós├« soyad─▒n─▒ ald─▒. Babas─▒, y├Ârede ilmi ve faz├«letiyle m├óruf, memuriyetten emekli Abd├╝lhakim EfendiÔÇÖdir.

Seyyid Ahmed, 1952 y─▒l─▒nda Erzurum ├ľ─čretmen OkuluÔÇÖndan mezun olduktan sonra bir m├╝ddet ilkokul ├Â─čretmenli─či yapt─▒. Daha sonra tahsiline Gazi E─čitim Enstit├╝s├╝ Pedagoji B├Âl├╝m├╝nde devam etti. Buradan da mezun olunca T├╝rkiyeÔÇÖnin belli ┼čehirlerinde e─čitim enstit├╝lerinde hocal─▒k yapt─▒. T├╝rk-─░sl├óm ├╝lk├╝s├╝ ad─▒ verilen siyas├« anlay─▒┼č─▒n mimarlar─▒ndand─▒r.

1979 y─▒l─▒nda emekli olan Arv├ós├« Hoca, 31 Aral─▒k 1988 tarihinde ─░stanbul Erenk├ÂyÔÇÖdeki evinde vefat etti. Kabri, Edirnekap─▒ÔÇÖdad─▒r.

***

├ľ─črencilerinden biri Seyyid Ahmed ARV├éS├ÄÔÇÖye;

ÔÇťÔÇôHocam; ┬ź─░nsan, maymunun geli┼čmi┼č ┼čeklidir.┬╗ diyorlar. Ne dersiniz?ÔÇŁ diye sorar. Seyyid Ahmed ARV├éS├Ä ise;

ÔÇťÔÇôO mant─▒─ča g├Âre, ├ž─▒nar a─čac─▒ da maydanozun geli┼čmi┼č ┼čeklidir.ÔÇŁ cevab─▒n─▒ verir.