E─čitimde Gaye, ├éhirzamanda Bir ─░nsan Daha Yeti┼čtirmek Olmal─▒

YAZAR : Raif KOÇAK raifkocak@gmail.com

─░lk insan olarak yarat─▒lan Hazret-i ├édem -aleyhissel├óm- ile ba┼člayan ve son insana kadar devam edecek olan bir e─čitim s├╝recinden ge├žiyoruz. ├ľmr├╝m├╝z├╝n her ├ón─▒, ya┼čad─▒─č─▒m─▒z her h├ódise, bizi e─čitmek ve kem├óle ula┼čt─▒rmak i├žin ├Ân├╝m├╝ze koyulmu┼č birer vesile.

─░nsan, do─čdu─ču andan itibaren bilgiye muhta├ž olarak yarat─▒lm─▒┼č. Bundan dolay─▒ da ├Âmr├╝ boyunca devam eden bir e─čitim s├╝reci ya┼č─▒yor. ─░lim ├Â─črenmek ve bilmek, insano─člunun hem kendisini hem ├ževresini hem de y├╝ce Yarat─▒c─▒ÔÇÖs─▒n─▒ tan─▒mas─▒n─▒ sa─člayan il├óh├« bir penceredir. Bu pencere sadece ya┼čarken de─čil; ├Âld├╝kten sonra dah├« a├ž─▒k kalarak, insan─▒n amel defterine hasenatlar eklenmesine yaramakta ve ecir kazanma f─▒rsat─▒ sunmaktad─▒r.

Fikir d├╝nyam─▒zda, e─čitim ile al├ókal─▒; tahsil, t├ólim, tedris, maarif gibi tabirler kullan─▒l─▒r. E─čitmek; yeti┼čtirmek, terbiye etmek, bilgi ve h├╝ner sahibi yapmak demektir. Yine g├╝zel bir tarif ile e─čitim;

ÔÇťBirilerinin Rabbi, sahibi ve m├óliki olma gibi bir d├╝┼č├╝nceye kap─▒lmadan; ins├ón├«, ─░sl├óm├« ve vicd├ón├« bir sorumluluk duygusuyla, muhabbetle ve merhametle icr├ó edilen ulv├« bir dokunu┼čtur.ÔÇŁ

─░lmin ve e─čitimin ger├žek gayesi; insan─▒n kendisini, yarat─▒l─▒┼č gayesini ve Yarat─▒c─▒ÔÇÖs─▒n─▒ bilmesidir. Bu gayenin ├Âzetini Y├╗nus Emre ne g├╝zel ifade etmi┼č:

─░lim ilim bilmektir,
─░lim kendin bilmektir.
Sen kendini bilmezsen,
Ya nice okumakt─▒r.

Bir toplum, ├Ânce aileden olu┼čmaya ba┼člar. Sonra, o toplumun sa─člam temeller ├╝zerine bina etti─či e─čitim sisteminden yeti┼čen fertler ile ayakta durur. Ge├žmi┼čte uygulanan e─čitim modellerine bakt─▒─č─▒m─▒z zaman g─▒pta ediyoruz. Bug├╝n, h├ól├ó o e─čitim sisteminden yeti┼čen ilim adamlar─▒n─▒n eserlerini kaynak olarak kullan─▒yoruz. O kaynaklar─▒n ve ilm├« m├«r├ós─▒n ├╝zerine maalesef ├žok ┼čey de koyam─▒yoruz.

Ge├žmi┼čimizle olan ba─člar─▒m─▒z, ├Âylesine hoyrat├ža kesilmi┼č ki; do─čruya yanl─▒┼ča bakmadan, eskiye dair ne varsa, hepsi bir ├ž─▒rp─▒da tarihin tozlu raflar─▒na kald─▒r─▒lm─▒┼č. Ge├žmi┼čte uygulanan e─čitim metotlar─▒ ile bug├╝n├╝ k─▒yaslay─▒nca, neden bu h├ólde oldu─čumuzun sebebini anl─▒yoruz.

Bug├╝n, maalesef d├╝zenli ve elle tutulur bir e─čitim program─▒n─▒n eksikli─čini ya┼č─▒yoruz. Birka├ž y─▒lda bir de─či┼čen, gen├žlerimizi sadece imtihan kazanma ├╝zerine programlanm─▒┼č robotlar olarak g├Âren, ├žarp─▒k bir e─čitim modeli uygulan─▒yor topraklar─▒m─▒zda. ─░lkokul ikinci s─▒n─▒fta mecbur├« h├óle getirilen, ancak ├Â─črencilik m├╝ddetince ├Â─čretilmesine ra─čmen, konu┼čulamayan bir yabanc─▒ dil e─čitiminden tutun da; yine ilkokul d├Ârd├╝nc├╝ s─▒n─▒ftan sonra ├Â─čretilmeye ba┼članan, ancak b├╝t├╝n dinlerin(!) anlat─▒ld─▒─č─▒, din ├Â─čretmeyen bir din k├╝lt├╝r├╝ dersi gibi, gar├óbetlerle dolu bir e─čitim sistemimiz var.

├ľ─črenciyi sadece imtihanlara haz─▒rlayan ve ill├ó da kazanmaya kilitlenmi┼č bu sistem, ba┼čar─▒s─▒z olan gen├žlerin hayat─▒n─▒ k├óbus h├óline getirebiliyor. Aile, okul ve gelecek endi┼česi aras─▒na s─▒k─▒┼čan gen├ž; her t├╝rl├╝ i├žtim├ó├« ortamdan uzak, i├žine kapan─▒k, sosyal medyada kendine g├Âre bir hayat tarz─▒ belirleyip deyim yerindeyse ┬źot gibi┬╗ yeti┼čiyor.

E─čitim, ┬źf─▒tr├« ├Âzellikler┬╗ geli┼čtirme i┼činin ad─▒d─▒r.

Aileler; ├žocuklar─▒n─▒n f─▒tr├« ├Âzelliklerine veya onlar─▒n isteklerine bakmadan, ├ževrelerindeki ba┼čka ├žocuklarla k─▒yaslamakta, tercihlerini ve hedeflerini d├╝nyal─▒k endi┼če ve ba┼čkalar─▒ ile rekabet ├╝zerine belirlemektedirler. Bu yar─▒┼č, bir s├╝re ├Âncesine kadar ├ž─▒lg─▒nl─▒k derecesine ula┼čan dershaneler ve her t├╝rl├╝ m├ól├« imk├ónlar seferber edilerek kapat─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒ld─▒. Seferber edilen bu m├ól├« imk├ónlar, bir m├╝ddet sonra ├žocuklar─▒n kar┼č─▒lar─▒na psikolojik birer tehdit malzemesine olarak geri gelebiliyor.

Paral─▒ e─čitim, ┬źpara i├žin e─čitim┬╗i getirir.

Her ┼čehre bir ├╝niversite a├žmak, baz─▒lar─▒na g├Âre iftihar kayna─č─▒ olarak g├Âr├╝lebilir. Ancak, biz fizik├« yap─▒lardan ├žok, bu ├╝niversitelerden mezun olan ve hayata at─▒lan ├Â─črencilere bak─▒nca; mevcut okullar─▒n, asl─▒nda bir e─čitim yuvas─▒ de─čil d├Ârt y─▒l boyunca ├Â─črencileri belli kal─▒plar i├žerisinde tutmaya yarayan kurumlar oldu─čunu g├Âr├╝yoruz. Bu okullara ayr─▒lan kaynak ve giderler, devlet i├žin ├žok cidd├« bir y├╝k. Ancak harcanan bunca eme─če ve kayna─ča ra─čmen; ilm├« ve akademik olarak bilim alan─▒nda yeti┼čmi┼č insan say─▒s─▒n─▒n maalesef, ├žok az oldu─čunu g├Âr├╝yoruz. Buna sebep olarak, verilen e─čitimin sadece d├╝nyaya dair olmas─▒ ve ger├žek m├ón├ódan kopuk olmas─▒n─▒ g├Âsterebiliriz. Memleketin gelece─čini; sadece imtihan ve i┼č kayg─▒s─▒na teslim olmu┼č bu neslin ├«mar edece─čini d├╝┼č├╝nmek, i├žler ac─▒s─▒ bir durum olsa gerek.

Bu konuda ┼ču tespitin ├Ânemli oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum:

ÔÇťE─čitim, son derece karma┼č─▒k bir i┼čtir. Bast─▒r paray─▒, yeti┼čtirilsin. ├ľyle ya─čma yok! ├ľyle davran─▒rsan, alaca─č─▒n birinci e─čitim neticesi, ├žocu─ču ┬źher ┼čeyin parayla m├╝mk├╝n olaca─č─▒┬╗ saplant─▒s─▒na s├╝r├╝klemektir. Ve bu h├ól, ayn─▒ zamanda ┬źmaksad─▒┬╗ da belirler. E─čitimin yeg├óne vas─▒tas─▒ bu ise, gayesi de o olur.ÔÇŁ

Bug├╝n uygulanan e─čitim modelinde, her ┼čeyi bilmek m├órifet say─▒lmaktad─▒r. H├ólbuki elde edilen bilgi, hikmet ile yo─črulmaz ve irfana d├Ân├╝┼čmezse bir k─▒ymet ifade etmemektedir. ─░┼členmeyen, kullan─▒lmayan ve h├╝nere d├Ân├╝┼čmeyen bilgi insana y├╝kt├╝r. Sadece bilmenin yeterli oldu─ču sananlara Hazret-i Mevl├ón├ó ┼č├Âyle g├╝zel bir cevap vermektedir.

ÔÇťH├╝nerli ve bilgili ki┼či iyidir ama iblisten ibret al da ona pek de─čer verme! Zira ibliste de bilgi vard─▒. Ama o, ├édemÔÇÖin topraktan yarat─▒l─▒┼č─▒n─▒, d─▒┼č y├╝z├╝n├╝ g├Ârd├╝ de, onun hakikatini g├Âremedi.ÔÇŁ

ÔÇťNice ilim, ak─▒l ve anlay─▒┼č vard─▒r ki, hakikat yolcusuna har├óm├« kesilir, yolunu vurur. Onun i├žin cennetliklerin ekser├«si; filozoflar─▒n ┼čerlerinden korunabilmi┼č, saf ve ehl-i kalp kimselerdir.

Ey gafil! Gururdan, kendini be─čenmekten kurtul ve l├╝zumsuz ┼čeyleri ├╝st├╝nden at ki her an sana il├óh├« rahmetler ya─čs─▒n.ÔÇŁ

┼×ayet ilim, ya┼čanarak irfan ve m├órifetullah ile s├╝slenerek kalbe yerle┼čirse, o kalbi ve sahibini sonsuzluklara u├žurur. ┼×u hususa da dikkat edilmelidir ki, e─čer bilgi kalbe ula┼čmaz ise irfana d├Ân├╝┼čmez. ─░rfana d├Ân├╝┼čmeyen bilgi de sahibine faydadan ├žok zarar verir.

E─čitim, ┬źd├╝┼č├╝nen adam┬╗ yeti┼čtirme i┼čidir.

K├óinatta hi├ž bir ┼čey, tek ayak ├╝zerinde duram─▒yor. E─čitimli ve donan─▒ml─▒ bir toplum olu┼čturulmak isteniyorsa, bunun sadece ├Â─čretimle m├╝mk├╝n olamayaca─č─▒n─▒ bilmemiz gerekiyor. E─čitimin terbiye ve m├ónev├« boyutunun eksik b─▒rak─▒lmas─▒ h├ólinde; cezaevlerini dolduran, tahsilli insanlar ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒n─▒r. E─čitimin birinci basama─č─▒ okullar ise; ikinci basama─č─▒ bu e─čitimin hayat─▒n i├žerisine yans─▒t─▒ld─▒─č─▒ ve bilgi ile donat─▒lan ├Â─črencinin, bilmenin asl─▒nda her ┼čey olmad─▒─č─▒n─▒n, kendisinin asl─▒nda k├óinat i├žerisinde bir hi├ž mes├óbesinde oldu─čunun ├Â─čretildi─či m├ónev├« e─čitimin merkezleri olmal─▒d─▒r.

E─čitim sisteminin d├╝zelmesi ve ├Âzlenen k─▒vama gelebilmesi i├žin, ├Âncelikle mevcut e─čitimcilerin kendi g├Ân├╝llerini, m├ónev├« birer derg├óh h├óline getirmesi gerekmektedir. G├Ân├╝llerini derg├óh h├óline getirmeyenlerin, ta┼č duvarlardan fark─▒ yoktur. Her duvar, ne kadar sa─člam olursa olsun, bir g├╝n mutlaka y─▒k─▒lmaya mahk├╗mdur. Ancak, g├Ânl├╝n├╝ bir derg├óh h├óline getirmi┼č, sevgi ve merhametle hareket ederek, nesil yeti┼čtirmek gayesinde olanlar─▒n bedenleri ├Âlse dah├«, isimleri ve eserleri ├Âl├╝ms├╝z h├óle gelmektedir.

Sadece e─čitimcinin iyi olmas─▒, ├Â─črencinin iyi olmas─▒ yetmiyor, e─čitim sisteminin de iyi olmas─▒ gerekiyor. Bu konuda bir ├Ârnek olmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan, ┼č├Âyle bir olay─▒ aktarmakta fayda g├Âr├╝yorum:

Merhum Mahir ─░Z Hocaya sormu┼člar;

ÔÇťÔÇôKeskin bir h├óf─▒zaya nas─▒l sahip olunur?ÔÇŁ diye.

Cevap vermi┼č:

ÔÇťÔÇôEvl├ód─▒m biz Osmanl─▒ mektebine gittik. Bize ilk g├╝n; ┬źYolda nas─▒l y├╝r├╝n├╝r?┬╗ bunun kaidesini ├Â─črettiler. ┬źG├Âz aya─č─▒n ucunda olacak y├╝r├╝rken. G├Âz├╝m├╝z hep aya─č─▒m─▒z─▒n ucundayd─▒. (Nazar ber-kadem). ├ľn├╝m├╝ze bakard─▒k.┬╗ Sizler boyuna etraf─▒n─▒za bak─▒yorsunuz. Ona bak, ┼čuna bak… Sizde h├óf─▒za olmaz. G├╝nah─▒ g├Âz i┼čler de bel├ós─▒n─▒ g├Ân├╝l ├žeker. G├Âzler bakar, g├Ân├╝l rahats─▒z olur ve h├óf─▒za zay─▒flar.ÔÇŁ

Bir millet, d├óh├«ler yeti┼čtirebildi─či ├Âl├ž├╝de b├╝y├╝k millet olur ve mevc├╗diyetini devam ettirir. Osmanl─▒ ecd├ód─▒m─▒z k├╝├ž├╝k bir beylik olmas─▒na ra─čmen, s├«nesinde yeti┼čtirdi─či b├╝y├╝k ┼čahsiyetler sayesinde koca bir imparatorlu─ča d├Ân├╝┼čt├╝. Ancak, sonra gelenler; koca bir imparatorlu─ču kendi ┼čahs├« menfaatleri, dar ufuklar─▒ ve kaprisleri ile bug├╝nk├╝ topraklar─▒m─▒za s─▒k─▒┼čt─▒rd─▒lar.

Yar─▒nlara ula┼čmak ve yeniden tarih sahnesindeki ┼čanl─▒ yerimizi almak istiyorsak, her bir ferdimize k─▒ymet vermek ve onlar─▒ hakk─▒ ile yeti┼čtirmek zorunday─▒z. Son olarak ┼ču g├╝zel ifade ile yaz─▒m─▒z─▒ nihayete erdirelim:

ÔÇťH├ókim milletler ile mahk├╗m milletler aras─▒ndaki fark, bir avu├ž yeti┼čmi┼č insand─▒r.ÔÇŁ

Cen├ób-─▒ Hak, g├Ânl├╝m├╝z├╝n ve g├Âz├╝m├╝z├╝n n├╗ru, y├╝z├╝m├╝z├╝n ak─▒ ve tebess├╝m├╝ olacak; d├«nine, vatan─▒na ve bayra─č─▒na sahip ├ž─▒kacak bir nesil yeti┼čtirmeyi nasip eylesin. Bu istikamette feyizli, bereketli ve r─▒z├ó-y─▒ il├óh├«ye muv├óf─▒k bir hizmet ├Âmr├╝ i├žinde ya┼čamaya muvaffak k─▒ls─▒n.