SAKLADI─×IMIZ ve HARCADI─×IMIZ DE─×─░L, PAYLA┼×TI─×IMIZ B─░ZE KALIR

YAZAR : Raif KOÇAK raifkocak@gmail.com

─░nsano─člu yarat─▒l─▒┼č─▒ gere─či ferd├« de─čil, i├žtim├ó├« ┼čekilde ya┼čar. Yaln─▒zl─▒k ve yaln─▒z kalmak insanlar i├žin tehlikeli bir durumdur. Yaln─▒z kalan baz─▒ insanlarda, r├╗h├« bunal─▒mlar ve rahats─▒zl─▒klar g├Âzlenebilmektedir. ─░├žtim├ó├« hayat─▒n en b├╝y├╝k gerekliliklerinden bir tanesi de ayn─▒ mek├ónda ya┼čayan insanlar─▒n, birbirleri ile yard─▒mla┼čmalar─▒, dayan─▒┼čmalar─▒ ve ellerindeki imk├ónlar─▒ di─čerleri ile payla┼čmalar─▒d─▒r.

─░nsan olman─▒n gere─či olarak, bir├žok ┼čeye muhta├ž olarak yarat─▒lm─▒┼č─▒z. K├óinatta var olan her ┼čeyin, belli s─▒n─▒rlar─▒ vard─▒r. Bu imk├ónlar her insana farkl─▒ ve s─▒n─▒rl─▒ ┼čekilde da─č─▒t─▒lm─▒┼čt─▒r. B├╝t├╝n imk├ónlar─▒n s─▒n─▒rl─▒ olmas─▒ sebebiyle ve her t├╝rl├╝ imk├ón─▒n bir insanda toplanmas─▒ m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒na g├Âre; herkesin elinde olan imk├ónlar─▒n ihtiyac─▒ndan fazlas─▒n─▒, ba┼čkalar─▒ ile payla┼čmas─▒ ve yard─▒mla┼čmas─▒ gerekmektedir.

─░nsan f─▒trat─▒na en uygun h├╝k├╝mleri bar─▒nd─▒ran y├╝ce d├«nimiz ─░sl├óm; i├žtim├ó├« yak─▒nla┼čmay─▒ sa─člamak ve toplumu olu┼čturan fertler aras─▒ndaki muhabbetin, sevginin ve beraberli─čin artmas─▒ i├žin belli kaideler koymu┼čtur.

Bu kaidelerin en ba┼č─▒nda geleni, ki┼činin ├ževresindeki muhta├ž insanlara yard─▒m etmesi ve onlar─▒ g├Âzetmesidir. M├╝sl├╝man bir fert; elinde olan imk├óndan dolay─▒, o imk├óna sahip olmayan karde┼člerinin kendisine zimmetli oldu─čunu d├╝┼č├╝nmelidir. Bu anlay─▒┼ča sahip olmak ve gere─čini yapmak; hem RabbimizÔÇÖe kar┼č─▒ b├╝y├╝k bir ib├ódet, hem de topluma kar┼č─▒ i├žtim├ó├« bir vazifedir. Bunun asgar├« ve m├╝essesele┼čmi┼č h├óli, ─░sl├óm toplumundaki zek├ót ib├ódetidir ki i├žtim├ó├« hayatta muhte┼čem bir vazife ├«f├ó eder.

Zek├ót ├Âyle g├╝├žl├╝ bir yap─▒ ve vazifedir ki; ki┼činin arzusuna b─▒rak─▒lmam─▒┼čt─▒r. Zenginin mal─▒ i├žerisinde, fakirin hakk─▒ olarak saklanm─▒┼č ve verilmemesi h├ólinde; bu fiil, fakirin hakk─▒n─▒ gasp etmek ve h─▒rs─▒zl─▒k etmekle m├╝s├óv├« tutulmu┼čtur.

Bu ib├ódet ger├žekle┼čtirilirken; ki┼činin sahip oldu─ču mal ve ├╝r├╝n cinsi ├╝zerinden hesap edilir. Madencilikte % 20, toprak mahsullerinde sulama ┼čartlar─▒na g├Âre % 10 veya % 5, hayvanc─▒l─▒kta de─či┼čiklik arz eden nisaplar, nakit ve ticar├« mallarda % 2,5 nisbetlerinde her hicr├« y─▒l i├žin zek├ót tahakkuk eder.

Verilece─či yer a├ž─▒s─▒ndan ├Âncelikle yak─▒n akraba, yak─▒n kom┼ču, sonra uzak akraba ve uzak kom┼ču esas─▒na dayanarak muhta├ž insanlar─▒n aran─▒p bulunmas─▒ esas al─▒n─▒r. Zaten bakmakla m├╝kellef olunan anne-baba, dede-nene, evl├ót ve torunlara zek├ót verilemez.

Fakir ve yoksul d─▒┼č─▒nda, bor├ž y├╝k├╝ alt─▒nda ezilen, yolda kalm─▒┼č, Allah yolunda cih├ód edebilmek i├žin ihtiya├žlar─▒ bulunan m├╝ÔÇÖmin muhta├žlara da zek├ót verilir. Kalbi ─░sl├ómÔÇÖa ─▒s─▒nd─▒r─▒lmak istenen muhta├ž gayr-i m├╝slimler de zek├ót verilebilecek ki┼čiler aras─▒ndad─▒r.

Zek├ót mal─▒, bizzat muhtaca temlik edilmelidir. Yani bizzat onun tasarrufuna ge├žmelidir.

Bu ib├ódetin hikmetlerinden biri de; mal─▒n zek├ót yoluyla temizlenmesidir. Bu ifade fakire mal─▒n kirli k─▒sm─▒n─▒n verildi─či m├ón├ós─▒n─▒ akla getirmemelidir. Bu pay, zenginde kal─▒rsa kirdir. Fakirin ise hakk─▒d─▒r. B├Âylece zek├ót─▒n bir ba┼čka hikmetini idr├ók ederiz: Zek├ót, toplumu olu┼čturan fertlerin aras─▒ndaki gelir u├žurumunu azaltarak servet d├╝┼čmanl─▒─č─▒n─▒n olu┼čmamas─▒na yard─▒m eder.

Bu ib├ódet yap─▒l─▒rken g├Âzetilecek en g├╝zel edep; hem ki┼činin ihtiyac─▒n─▒n giderilmesi hem de onu rencide etmeden, g├Ânl├╝n├╝ yaralamadan ib├ódetin yerine getirilmesidir. Yine bu ib├ódetteki ba┼čka bir edep ise; zek├ót─▒ alan─▒n de─čil, verenin te┼čekk├╝r etmesidir. Bu uygulamaya en g├╝zel ├Ârneklerden bir tanesi, H├óce Musa TOPBA┼× -rahmetull├óhi aleyh- ├ťst├ód─▒m─▒zÔÇÖ─▒n bir hediye veya zek├ót verilirken bedelin zarf i├žerisinde ve ├╝zerine; ┬ź─░kram─▒m─▒z─▒ kabul etti─činiz i├žin te┼čekk├╝r ederiz.┬╗ yazd─▒rmas─▒d─▒r ki bu b├╝y├╝k bir nez├óket ve zar├ófet ├Ârne─čidir.

Bu konuda ┼×eyh S├ód├«, Bostan adl─▒ eserinde der ki:

ÔÇťBirisine iyilik etti─čin zaman; ┬źBen efendiyim, beyim; o bana muhta├žt─▒r!┬╗ diye b├╝y├╝klenme! Zaman k─▒l─▒c─▒, o muhta├ž kimseyi vurmu┼č deme! Zira vuran k─▒l─▒├ž hen├╝z k─▒n─▒na girmemi┼čtir; m├╝mk├╝nd├╝r ki o k─▒l─▒├ž bir g├╝n seni de bi├žer.ÔÇŁ

─░├žtim├ó├« hayatta fertler aras─▒ndaki imk├ónlar ayn─▒ olamaz. Biri zengin, biri fakir olarak bir denge unsuru g├Âzetilmi┼čtir. Toplumdaki fertler, birbirlerine muhta├ž olarak yarat─▒lm─▒┼č; fakir zengine, d├╝┼čk├╝n ise sa─člam ve sa─čl─▒kl─▒ insanlara em├ónet edilmi┼čtir. B├Âylece hem toplum aras─▒nda bir uhuvvet olu┼čturulmu┼č, dayan─▒┼čma ve yard─▒mla┼čma sa─članm─▒┼č, hem de yap─▒lan bu ib├ódetler sayesinde insanlar─▒n ├óhiret az─▒─č─▒ kazanmas─▒na imk├ón verilmi┼čtir.

Mensubu olmaktan ┼čeref duydu─čumuz ─░sl├óm d├«ni, sosyal ad├óletin ve dengenin sa─članmas─▒ i├žin sadece zek├ót vermeyi de─čil; sadaka, infak, ├«s├ór gibi di─čer ib├ódetlerle elinde olandan az veya ├žok vermeyi te┼čvik etmi┼čtir. ├çal─▒┼čmay─▒, ├╝retmeyi ve veren el olmay─▒ ├Â─č├╝tlemi┼čtir. Veren el olmak, karde┼činin s─▒k─▒nt─▒s─▒n─▒ gidermek ve dertlere derman olman─▒n daha g├╝zel ve faydal─▒ oldu─čunu ├Â─čretmi┼čtir.

Bu hususta ┼×eyh S├ód├« -rahmetull├óhi aleyh- ┼č├Âyle der:

ÔÇťPara y─▒─čmakla y├╝kselece─čini sanma! Duran su fena kokar. Ba─č─▒┼člamaya ├žal─▒┼č. Akan suya g├Âk yard─▒m eder ya─čmur ya─čd─▒r─▒r, sel g├Ânderir, onu kurutmaz!ÔÇŁ

─░├žerisinde ya┼čad─▒─č─▒m─▒z bu d├Ânemde, baz─▒ insanlar yard─▒m yapman─▒n ve elindeki imk├ónlar─▒ payla┼čman─▒n onlar─▒ azaltt─▒─č─▒n─▒ sanarak bu ib├ódetten geri kalmaktad─▒rlar. H├ólbuki hi├žbir be┼čer├« iktisat ilminde yer almayan ┬źbereket┬╗ diye bir ger├že─či g├Âz ard─▒ etmektedirler. Zira payla┼čmak ve inf├ók etmek, mal─▒ belki z├óhir├« olarak azalt─▒yor g├Âr├╝nse de o mala bereket vererek, belki o maldan kat kat fazla olan daha fazla fayda sa─člamaktad─▒r. Vermenin, payla┼čman─▒n, yard─▒mla┼čman─▒n elimizdeki imk├ónlar─▒ azaltmad─▒─č─▒n─▒, aksine art─▒rd─▒─č─▒n─▒ ya┼čayan ve uygulayan insanlar g├Ârmektedirler.

Bu hususta Hazret-i Mevl├ón├ó ┼č├Âyle buyurur:

ÔÇť┼×unu iyi bil ki, bedenden, maldan, m├╝lkten kaybetmekte, ziyana u─čramakta r├╗ha fayda vard─▒r; onu vebalden kurtar─▒r. Mal; ba─č─▒┼člamakla, inf├ók etmekle, g├Âr├╝n├╝┼čte elden ├ž─▒kar gider ama onu verenin g├Ânl├╝ne y├╝zlerce m├ónev├« hayat gelir!ÔÇŁ

─░nsan─▒n elinde olan─▒n bir sonu ve s─▒n─▒r─▒ var. ─░nsan─▒n elinde olan imk├ón─▒ kullan─▒nca veya mal─▒ harcay─▒nca alaca─č─▒ lezzet ile onu ba┼čkas─▒ ile payla┼č─▒nca alaca─č─▒ lezzet farkl─▒ olmaktad─▒r. Bu konuda en g├╝zel ├Ârne─čimiz Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz kesilen bir koyunu h├óne-i sa├ódetlerine g├Ândermi┼č ve da─č─▒t─▒lmas─▒n─▒ emir buyurmu┼člard─▒. Evine d├Ân├╝nce Hazret-i ├éi┼če -rad─▒yall├óhu anh├ó- Annemize etten ne kadar kald─▒─č─▒n─▒ sordu, o da; bir k├╝rek kemi─či kald─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyince;

ÔÇťÔÇôDesene bir k├╝rek kemi─či hari├ž, hepsi bizim oldu!ÔÇŁ (Tirmiz├«, K─▒y├ómet, 33) buyurarak as─▒l kal─▒c─▒ olan─▒ i┼čaret etmi┼čtir.

─░sl├óm medeniyeti, payla┼čma ve yard─▒mla┼čma ├╝zerine kurulmu┼čtur. Fakirler, yoksullar, yolda kalm─▒┼člar ve d├╝┼čk├╝nler, i├žtim├ó├« hayat─▒n y├╝k├╝ de─čil, aksine aktif birer ferdi olmu┼člard─▒r. Bazen sava┼člar i├žin toplanan yard─▒mlara elinde bir hurma ile kat─▒lan─▒n bile verdi─či geri ├ževrilmemi┼č ve toplanan mallara eklenmi┼čtir.

─░sl├óm d├«ninin i├žtim├ó├« h├╝k├╝mlerinin ya┼čand─▒─č─▒ topraklarda, m├╝sl├╝manlar; insanl─▒k tarihinde e┼čine az rastlan─▒r n├╝m├╗neler sergilemi┼člerdir. Fakirlerin ve yoksullar─▒n korunup g├Âzetildi─či vak─▒flar─▒m─▒z, h├ólen daha modern(!) toplumlar─▒n anlamakta ve uygulamakta zorland─▒─č─▒ hizmetler ├«f├ó etmi┼člerdir. Susuz b├Âlgelere yap─▒lan su kanallar─▒, ├že┼čmeler, yolculardan ├╝cret talep edilmeyen hanlar, kervansaraylar, yoksullar i├žin a┼čevleri, fakir k─▒zlara ├žeyiz haz─▒rlama kurumlar─▒, ku┼člara ve vah┼č├« hayvanlara yiyecek temin eden vak─▒flar, ├ólim ve talebelere m├╝rekkep temin eden m├╝esseseler, bunlardan baz─▒lar─▒d─▒r. Hele tarihimizde alan─▒n ve verenin birbirini g├Ârmedi─či, insanlar─▒n sadece ihtiyac─▒ kadar olan miktar─▒ al─▒p, di─čerini b─▒rakt─▒klar─▒ sadaka ta┼člar─▒ hizmeti var ki; bug├╝n bu hizmetin anla┼č─▒lmas─▒ ve uygulanmas─▒ m├╝mk├╝n bile de─čildir.

─░sl├ómÔÇÖ─▒ ├Âz├╝msemi┼č m├╝sl├╝manlar, d├╝nyay─▒ ge├žici bir mek├ón olarak g├Ârm├╝┼čler ve d├╝nyada kalacak olan mal ve servet cinsinden ├žok ┼čeye tamah etmemi┼člerdir. Ellerinde olan─▒, kendilerinden sonraki insanlar─▒n hizmetine sunmay─▒, bir ib├ódet kabul ederek yerine getirmi┼člerdir. Bug├╝n ziyaret ederken, a─čz─▒m─▒z─▒n a├ž─▒k kald─▒─č─▒ ve; ┬źBunlar─▒ nas─▒l yapm─▒┼člar?┬╗ dedi─čimiz sanat harikas─▒ camilerimiz ve tarih├« yap─▒lar i┼čte bu ruhla yap─▒lm─▒┼člard─▒r.

Bu topraklarda ya┼čayan insanlar, sadece kendilerini ve ailelerini d├╝┼č├╝nerek mal ve servet y─▒─čsalard─▒, ne bu muazzam medeniyet ayakta kal─▒rd─▒, ne de bu eserler bize ula┼č─▒rd─▒. Ancak ecd├ód─▒m─▒z, bu m├╝stesn├ó medeniyetin temsilcileri olarak, hem payla┼čman─▒n ve vermenin asil r├╗hunu bizlere ta┼č─▒m─▒┼č, hem de isimlerini ├Âl├╝ms├╝z h├óle getirerek, k─▒y├ómete kadar amel defterlerini kapatmadan sevap kazanman─▒n yolunu bizlere ├Â─čretmi┼člerdir.

┼×imdi bize d├╝┼čen vazife; ecd├ód─▒m─▒zdan ald─▒─č─▒m─▒z bu kutlu sanca─č─▒, bizden sonraki nesillere en g├╝zel ┼čekilde aktararak, ─░sl├ómÔÇÖ─▒n kalplerdeki uhuvvet duygular─▒n─▒ art─▒racak bu emirlerini yaymak olacakt─▒r.

Ne mutlu o g├╝n y├╝zleri ak olarak huz├╗ra varanlara, fakir fukara ve g├Ânl├╝ yaral─▒lara derman olanlara ve kapanmayan amel defteri olanlara!..

ÔÇťRabbimiz, hepimize gayret-i d├«niyye ihsan eylesin. Edep ve nez├óket ├Âl├ž├╝leri i├žerisinde, s─▒rf r─▒z├ó-y─▒ il├óh├«yi ├╝mit ederek inf├ók edebilmeyi nasip eylesin ve g├Ân├╝llerimizi huzur ve sa├ódet hazinesi k─▒ls─▒n!ÔÇŁ

├ém├«n…