UZLET ve ├ťLFET DENGES─░NDE M├éNEV├Ä HAYATIMIZ

YAZAR : Raif KOÇAK raifkocak@gmail.com

─░nsan─▒n f─▒trat─▒na uygun olan ─░sl├óm d├«ni; topluluk ve cemaate, birlikte ya┼čamaya ├Ânem vermi┼čtir. Toplu h├ólde ya┼čarken; ad├ólet, e┼čitlik, ortakl─▒k, i├žtim├ó├« yard─▒mla┼čma, hizmet ve kanunlara ri├óyet ederek, nizam ve intizam i├žerisinde ya┼čamaya da dikkat etmi┼čtir.

─░sl├óm ne kadar f─▒trata uygunsa, bug├╝n uygulanan ┬źmodernizm inanc─▒┬╗ da o kadar f─▒trata ayk─▒r─▒d─▒r.

Eski insanlar ne kadar yaln─▒zl─▒ktan ka├ž─▒yorsa, yeni nesil o kadar yaln─▒z kalma merakl─▒s─▒. Ho┼č, bu h├óllerinden pek de rahats─▒z de─čiller. ├ç├╝nk├╝ yeni nesil, yaln─▒z oldu─čunun ve yaln─▒z kald─▒─č─▒n─▒n fark─▒nda de─čil; ├ž├╝nk├╝ kendilerini avuttuklar─▒ teknolojik ├óletleri, yaln─▒z olduklar─▒n─▒ fark ettirmiyor. Yeni neslin ellerindeki teknolojik ├óletler; bir ki┼čiyi ├Âmr├╝ boyunca belki de bir araya gelemeyece─či, y├╝zlerce insanla ayn─▒ ortamda, bir araya getirmeye yarasa da, konu┼čup dertle┼čtikleri ki┼či say─▒s─▒ bir elin parmaklar─▒n─▒ ge├žmez.

Bu yaln─▒zl─▒─č─▒, ├Âzellikle toplu ta┼č─▒ma ara├žlar─▒nda daha iyi g├Ârebiliyoruz. Eskiden bir araca bindi─činizde, e─čer n├ómahrem bir durum yoksa bo┼č olan koltu─ča ge├žer otururdunuz. ┼×imdilerde, bir araca bindi─činizde, herkesin ayr─▒ ayr─▒ koltuklara oturdu─čunu g├Âr├╝yor, somurtan y├╝zler ve s─▒k─▒nt─▒l─▒ s├«m├ólar ile kar┼č─▒la┼č─▒yorsunuz. Bu insanlar ya elindeki telefon ile u─čra┼čarak kendini me┼čgul ediyor ya da kula─č─▒na takt─▒─č─▒ kulakl─▒k ile ├ževresinden irtibat─▒n─▒ kesip, kendi i├ž ├óleminde yolculuk yap─▒yor.

Teknoloji; bir yandan i┼člerimizi kolayla┼čt─▒r─▒p hi├ž tan─▒mad─▒─č─▒m─▒z insanlarla bile irtibat─▒m─▒z─▒ sa─člarken, di─čer taraftan fark─▒nda olmadan bizi yaln─▒zla┼čt─▒r─▒yor.

Teknolojik imk├ónlar─▒n kullan─▒lmas─▒nda, elbette bir k├Ât├╝l├╝k yok. Ancak, her ┼čeye ├Âl├ž├╝ koyan bir inanc─▒n mensuplar─▒n─▒n bu imk├ónlar─▒ kullan─▒rken ├Âl├ž├╝s├╝z davranmas─▒nda cidd├« problemler var.

Birbirleri ile sel├ómla┼čmayan, -me┼čr├╗ dairede kalmak kayd─▒ ile- sohbet etmeyen insanlar; belli bir zaman sonra, i├ž ├ólemlerinde, kendilerini bekleyen tehlikeler ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalabiliyorlar.

─░nsan─▒n bir k├Â┼čeye ├žekilip, toplumdan ve insanlardan uzak, tek ba┼č─▒na ya┼čamas─▒na uzlet diyoruz. Uzlet h├óli tasavvuf├« bir terim olarak da kullan─▒l─▒r. Ancak bu h├óli ya┼čamak, belli merhaleleri ge├žmi┼č, kendi i├ž d├╝nyas─▒nda belli dengeleri oturtmu┼č insanlar i├žin farkl─▒ etki olu┼čtururken; itikat ve ilmih├ól bilgisi eksik olan insanlarda daha ba┼čka etkilere sebep olabilmektedir.

Tasavvuf b├╝y├╝kleri; uzlet h├ólini ya┼čamak isteyen ki┼činin, ├Ânce sa─člam bir ┼čekilde itikat ilmini ├Â─črenmesini, sonra ib├ódet ve t├óat i┼čini sa─člam temeller ├╝zerine kurabilmesi i├žin, f─▒k─▒h ilmini ├Â─črenmesini ┼čart ko┼čmu┼člard─▒r.

Tasavvufta uzlet h├óli; bedenin belli nimetlerden uzak tutularak, r├╗h├« ve kalb├« derinli─čin art─▒r─▒lmas─▒ ve b├Âylece hem r├╗hen, hem de ahl├óken daha olgun bir h├óle gelinmesi maksad─▒ ile yap─▒lmaktad─▒r. Ancak g├╝n├╝m├╝zde, yaln─▒z kalma iste─či; nefsin istek ve arzular─▒na daha fazla zaman ay─▒rmak i├žin yap─▒l─▒r h├óle gelmi┼čtir.

Bu hususta b├╝y├╝klerimiz taraf─▒ndan bizlere yap─▒lm─▒┼č baz─▒ uyar─▒lara bakacak olursak;

Bir adam Z├╝nn├╗n-i M─▒sr├«ÔÇÖye;

ÔÇťÔÇôBenim i├žin ne zaman uzlet sahih ve g├╝zel olur?ÔÇŁ diye sorunca Hazret;

ÔÇťÔÇôNefsini k├Ât├╝ s─▒fatlar─▒ndan uzakla┼čt─▒rmaya g├╝├ž yetirdi─čin zaman.ÔÇŁ cevab─▒n─▒ vermi┼čtir.

Eb├╗ Y├ók├╗b-i S├╗s├« de ┼č├Âyle buyurmu┼čtur:

ÔÇťYaln─▒z kalmaya ancak m├ónev├« h├óli kuvvetli kimseler g├╝├ž yetirebilir. Bizim gibi zay─▒f kimselerin toplum i├žinde bulunmas─▒, daha emniyetli ve daha faydal─▒d─▒r. B├Âyle kimseler, birbirlerine bakarak amel yaparlar (├╝zerlerinden tembelli─či ancak b├Âyle atarlar).ÔÇŁ (Ku┼čeyr├« Ris├ólesi, s. 261)

Yaln─▒zl─▒─č─▒ iki ┼čekilde de─čerlendirebiliriz. Birincisi, kendisini daha olgunla┼čt─▒rmak i├žin ya┼čanan bir uzlet h├óli, ikincisi ise nefsi ile ba┼č ba┼ča kalabilmek i├žin uygulanan yaln─▒zl─▒k.

Birincisine ├Ârnek olarak tasavvuf ├ód├ób─▒ndan, ┬źhalvet der-enc├╝men┬╗i g├Âsterebiliriz. Bu h├ólde s├ólikin; bedenen halk─▒n i├žerisinde, i┼činde, g├╝c├╝nde normal hayat─▒n─▒ ya┼čarken, kalb├« ve r├╗h├« olarak, toplumu me┼čgul eden her t├╝rl├╝ d├╝nyal─▒k zevkten ar─▒narak, yaln─▒z Allah ile olmas─▒d─▒r. Bu h├óle, herkesle beraberken yaln─▒z olmak da denir.

B├╝y├╝k bir z├óta, ├órifin kim oldu─ču sorulunca;

ÔÇťZ├óhiriyle halkla beraberken, kalbi ile onlardan ayr─▒ olan kimsedir.ÔÇŁ cevab─▒n─▒ vermi┼čtir.

Yine bir âyet-i kerîmede yüce Rabbimiz;

ÔÇť├ľyle adamlar var ki; ne ticaret ne al─▒┼čveri┼č, onlar─▒ ┬źzikrullah┬╗tan al─▒koyar.ÔÇŁ (en-N├╗r, 37) buyurmu┼čtur.

Halvet iki t├╝rl├╝d├╝r:

Birincisi; z├óhir├« halvettir ki ki┼činin evinde insanlardan ayr─▒ bir yere ├žekilip Hak ile me┼čgul olmas─▒d─▒r.

─░kincisi ise; b├ót─▒n├« halvettir ki ki┼činin halk─▒n i├žerisindeyken her ├ón─▒n─▒ HakkÔÇÖ─▒ m├╝┼č├óhede h├ólinde ge├žirmesidir.

Nak┼čibend├« yolunun b├╝y├╝kleri; genellikle halvetin ikinci ┼čeklini, hem Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖin s├╝nneti olmas─▒, hem de insanlar─▒n i├žerisinde olup, onlar─▒n yanl─▒┼člardan y├╝z ├ževirtip, do─čru yolu bulmalar─▒na vesile olmak i├žin tercih etmi┼člerdir. Bunun i├žin Bah├óeddin Nak┼čibend -rahmetull├óhi aleyh-;

ÔÇťT├ór├«kimiz sohbettir, hay─▒r beraberliktedir.ÔÇŁ buyurmu┼čtur.

┼×eyh Eb├╗ Said el-Harr├óz da buyurmu┼čtur ki:

ÔÇťK├ómil insan, kendisinden bir├žok ker├ómet z├óhir olan kimse de─čil; bil├ókis halk i├žine girip al─▒┼čveri┼č yapan, ma├«┼četini kendisi tedarik eden, evlenen, insanlarla ha┼č─▒r ne┼čir olan, bununla beraber bir an AllahÔÇÖtan gafil olmayan kimsedir.ÔÇŁ

─░kinci t├╝r yaln─▒zl─▒k, ┼ču anda toplum h├ólinde genel olarak ya┼čad─▒─č─▒m─▒z h├óldir. G├╝n├╝m├╝zde ailelerin birbirlerinden uzakla┼čmas─▒ ve kopmas─▒, ayn─▒ binada oturan insanlar─▒n birbirlerini tan─▒mamas─▒ ve kom┼čuluk ili┼čkilerinin azalmas─▒, okulda ve i┼čyerlerinde ekip olarak yap─▒lan i┼člerin azalmas─▒n─▒ buna ├Ârnek verebiliriz.

─░nsan, ┬ź├╝ns┬╗ k├Âk├╝nden t├╝remi┼čtir. Hem kendi cinsi ile hem de ├ževresindeki di─čer varl─▒klar ile ├╝nsiyet kurma ihtiyac─▒ vard─▒r. B├Âyle bir ├╝nsiyet kurmamas─▒ h├ólinde yarat─▒l─▒┼č─▒na ters davranm─▒┼č olur ki; hem kendi soyunun devam─▒n─▒ hem de hayat─▒n─▒n id├ómesini temin edemez.

─░nsan; i├žtim├ó├« bir varl─▒kt─▒r, yaln─▒z ya┼čayamaz. ─░sl├óm d├«ninde i├žtim├ó├« ib├ódetler, ferd├« ib├ódetlerden ├Ânce gelmektedir ve bu ib├ódetlerin sevaplar─▒ da ferd├« ib├ódetlerden daha fazlad─▒r. Yaln─▒z k─▒l─▒nan bir namaz─▒n hazz─▒ ile cemaat h├ólinde k─▒l─▒nan namaz─▒n hazz─▒ ve hu┼č├╗u ayn─▒ de─čildir.

Her ne kadar insan yaln─▒z olarak do─čup, yaln─▒z olarak ├Âlse de hayat─▒n─▒n tamam─▒n─▒; ├Ânce ailesi, sonra ya┼čad─▒─č─▒ toplum i├žerisinde belli sorumluluklar─▒ ├╝stlenerek tamamlar. Bu sorumluluklar─▒ yerine getirmeden d├╝nyadan ayr─▒lmas─▒, insan i├žin b├╝y├╝k bir kay─▒pt─▒r. ├ç├╝nk├╝ d├╝nya ├óhiretin tarlas─▒d─▒r ve bu tarlaya ne ekilirse ├óhirette o bi├žilecektir.

Rabbimiz, bizleri dünyada sâlihlerle birlikte eylesin!

D├╝nyada iken b├╝t├╝n vazifelerimizi yerine getirme g├╝c├╝, kuvveti ve gayreti versin!

D├╝nyadan g├Â├žerken de vazifemizi hakk─▒ ile yapm─▒┼č olman─▒n verdi─či y├╝z ak─▒ ile ├«m├ón ├╝zere ├Âlmeyi ve cennete girmeyi nasip eylesin! ├ém├«n…