FERT, CEMAAT, DEVLET ve ├ťMMET…

YAZAR : H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

H-K-ERG─░N-SAYI-141

Orta ya┼čl─▒, ba┼č─▒ ├Ârt├╝l├╝ bir han─▒mla tan─▒┼čt─▒r─▒ld─▒m, ayak├╝st├╝ sohbet ediyoruz;

ÔÇťÔÇôO─čluma k─▒z ar─▒yoruz, bulam─▒yoruz.ÔÇŁ diyor. Muhatab─▒m─▒ pek tan─▒m─▒yorum, biraz da ├Âl├žmek i├žin;

ÔÇťÔÇôKurÔÇÖ├ón kurslar─▒m─▒zda p─▒r─▒l p─▒r─▒l k─▒zlar─▒m─▒z var.ÔÇŁ diyorum.

ÔÇťÔÇôAman aman, biz cemaat├ži istemeyiz.ÔÇŁ diyor.

ÔÇťÔÇôDiyanetin kurslar─▒ da var.ÔÇŁ diyorum. As─▒l meseleyi dile getiriyor:

ÔÇťÔÇô├ťniversite mezunu olsun, ├žal─▒┼čs─▒n, tercihen ├Â─čretmen veya bankac─▒ olsun.ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôBankac─▒ m─▒?ÔÇŁ diyorum. ÔÇťFaizli m├╝essesede mi ├žal─▒┼čs─▒n yani?ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôAaa, bizde ├Âyle a┼č─▒r─▒l─▒k yok, dedim ya cemaat├ži de─čiliz biz!ÔÇŁ

Mal├╗m darbe giri┼čiminden bu yana tuhaf bir savrulu┼č ya┼č─▒yoruz. D├«n├«-tasavvuf├« mefhumlar─▒ istismar eden bir ├Ârg├╝t bahane edilerek; nefs├ón├« ba┼č─▒bo┼člu─ča, bencilli─če, modern tabirle ÔÇťbireyselli─čeÔÇŁ mazeret ├╝retiyoruz. Bu durum bilhassa muhafazak├ór diye bilinen; giyim ku┼čam─▒yla, aile hayat─▒yla ┬źbizden biri┬╗ diye bakabilece─čimiz Anadolu insan─▒m─▒z─▒n d├╝nyev├«le┼čmesine yeni bir ivme kazand─▒r─▒yor. All├óhÔÇÖ─▒n kesin olarak haram k─▒ld─▒─č─▒ veya farz k─▒ld─▒─č─▒ meseleleri bile bilmeyen, hayat─▒na ├Âl├ž├╝ olarak g├Ârmeyen, hele hass├ósiyetleri hi├ž ├Ânemsemeyen ve b├Âyle ├Âl├ž├╝s├╝z, kurals─▒z ya┼čamay─▒ ┬źitidalli olmak┬╗ zanneden bir kesim var.

─░nsan─▒n teoride (nazar├« olarak) ak─▒l sahibi olsa da, pratikte (amel├« olarak) akl─▒n─▒ her zaman g├╝zelce kulland─▒─č─▒n─▒ g├Ârm├╝yoruz. KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde de Rabbimiz; insanlar─▒n h├ól ve hareketlerine y├Ân verirken ya ilme ya hev├óya uydu─čuna dikkatimizi ├žekip, ilim geldikten sonra hev├óya uyman─▒n bir ge├žerlili─či olmad─▒─č─▒n─▒ kesin bir s├╗rette beyan buyuruyor.

Hev├ó Arap├žada ┬źbo┼č, de─čer ta┼č─▒mayan┬╗ m├ón├ós─▒nda bir mefhum; ilme kar┼č─▒ zan, kuruntu, his, heves gibi ┼čeyler i├žin kullan─▒labiliyor. ─░nsan e─čer ak─▒l sahibiyse; kendisine verilmi┼č ilim varken ona uymal─▒, ama ├žo─ču zaman ├Âyle olmuyor.

Bir├žok m├╝nevverin de dikkat ├žekti─či gibi; insanlar─▒n k─ühir ekseriyeti, s├╝r├╝ ahl├ók─▒ denilen bir anlay─▒┼čla, sa─ča-sola bak─▒p herkes ne yaparsa onu yap─▒yor, bu ┼čekilde normal oldu─čunu ve do─čruyu buldu─čunu zannediyor. H├ólbuki kuru kalabal─▒k ├žo─ču zaman, yap─▒p ettiklerini uzun boylu ├Âl├ž├╝p bi├žerek, sonunu d├╝┼č├╝nerek yapmaz; nefsine ho┼č geleni yap─▒verir, ge├žip gider.

Biz m├╝ÔÇÖminler; insanlar─▒n ├žo─čuna uyman─▒n, zannedilenin aksine do─črudan uzakla┼čt─▒r─▒c─▒ oldu─ču hususunda a├ž─▒k├ža uyar─▒lm─▒┼č─▒z:

ÔÇťYery├╝z├╝ndekilerin ├žo─čuna uyarsan seni Allah yolundan sapt─▒r─▒r; ├ž├╝nk├╝ onlar, ancak zanna kap─▒l─▒rlar ve ancak yalan s├Âylerler.ÔÇŁ (el-EnÔÇśam, 116)

Yine yanl─▒┼č anla┼č─▒lan bir husus da; m├╗tedil olman─▒n, hak ile b├ót─▒l aras─▒nda bir orta yol tutmak zannedilmesi. H├ólbuki m├╗tedil olmak; hak yol belli oldu─ču h├ólde g├╝ya daha ├╝st├╝n olmak iddias─▒yla ifrata ka├žmamak, a┼č─▒r─▒l─▒─č─▒ faz├«let zannetmemek demektir; yoksa haktan taviz vermek demek de─čildir.

Ne yaz─▒k ki ├žo─ču insan─▒m─▒z; belli bir ├Âl├ž├╝s├╝, kural─▒ olmay─▒p, ├Ân├╝ne gelene uyum g├Âsterivermeyi g├╝zel huy, itidal, ─▒l─▒ml─▒l─▒k, ge├žimlilik zannediyor. H├ólbuki insanlar─▒n tasvibi, en az─▒ndan k─▒namamas─▒ bir ├Âl├ž├╝ de─čil; aksine dosdo─čru yoldan ayr─▒lmamak i├žin bazen ┬źk─▒nay─▒c─▒lar─▒n k─▒namas─▒ndan korkmamak┬╗ gerekiyor.

B├╝t├╝n bunlara bak─▒nca anl─▒yoruz ki m├╝ÔÇÖminler; ┬źnorm┬╗ yani ├Âl├ž├╝ belirlerken sa─člam bir kulpa sar─▒lmal─▒, herkes gibi olmak normalliktir, zannetmemeli. Hasbelkader m├╝sl├╝man toplumda do─čmu┼č diye herkes ├Âl├ž├╝lerimizi bilecek, dosdo─čru yola uyacak diye bir garanti yok.

Rabbimiz de bize, kendisine m├╝sl├╝man diyen herkesle de─čil; ÔÇť(M├╝sl├╝manl─▒k iddias─▒nda) s├ód─▒k olanlarla beraber olun.ÔÇŁ diye emir ve tavsiye buyuruyor. (et-Tevbe, 119)

Demek ki d├«nimizi ├Â─črenip ya┼čamak i├žin, sa─člam bir kulpa tutunmu┼č ├Ânc├╝ler etraf─▒nda cemaatle┼čmemiz gerekiyor. ├ç├╝nk├╝ fert olarak insan─▒n ilmi olsa bile, her an akl─▒nda tutmas─▒ ve daima ayn─▒ gayreti muhafaza etmesi o kadar kolay de─čil. Bilhassa insan─▒ insan yapan duygular; onu sosyal ├ževresiyle ├╝nsiyete, yani al─▒┼čmaya, kayna┼čmaya, gitgide uyup benze┼čmeye sevk ederken.

Peygamberimiz bir garanti veriyor:

ÔÇťAllah ├╝mmetimi dal├ólette birle┼čtirmez. All├óhÔÇÖ─▒n (yard─▒m)eli cemaatin ├╝zerindedir. Cemaatten ayr─▒lan ate┼če ayr─▒lm─▒┼č olur.ÔÇŁ (Tirmiz├«, Fiten, 7)

Yine bu darbe sonras─▒ d├Ânemde bir ba┼čka savrulu┼č da a┼č─▒r─▒ bir ┬źdevlet├žilik┬╗ anlay─▒┼č─▒n─▒n yayg─▒nla┼čmas─▒ oldu. H├ólbuki ─░sl├ómÔÇÖ─▒n sahih bir ┼čekilde ├Â─črenilip ihl├ósl─▒ bir ┼čekilde hayata ge├žirilmesi i├žin en uygun zemin; sivil inisiyatife rahat hareket edebilece─či bir hukuk├« koruman─▒n sa─čland─▒─č─▒ bir y├Ânetim bi├žimi taraf─▒ndan sa─članabilir.

Aralar─▒ndaki ba─člar kopmu┼č, yaln─▒zla┼čm─▒┼č fertler, s├ólih amellerin bir├žo─čunu i┼člemek i├žin yeterince g├╝├žl├╝ de─čildir. Mutlaka fertler cemaatle┼čmeli, ba┼čkalar─▒yla birlik i├žinde ├Ârg├╝tlenmeli, yard─▒mla┼čmal─▒d─▒r.

Devlet ├Ârg├╝t├╝ ise, insan f─▒trat─▒ i├žin fazlas─▒yla kat─▒d─▒r. Esasen devlete kar┼č─▒ kurulan bu s├╗ikast de nihayetinde devlet├ži bir anlay─▒┼č─▒n neticesidir. Devleti ele ge├žirmeyi, arzu edilen neticelere ula┼čman─▒n en kolay yolu gibi g├Ârmenin temelinde sivil insanlar─▒ k├╝├ž├╝mseme anlay─▒┼č─▒ vard─▒r. Ger├že─čin ├Âyle olmad─▒─č─▒n─▒ 15 Temmuz gecesi hep birlikte g├Ârd├╝k, All├óhÔÇÖ─▒n yard─▒m─▒yla, netice beklenmedik bir ┼čekilde sivil halk─▒n direni┼čiyle de─či┼čti. ├ľyleyse sivil inisiyatif g├╝├žs├╝zle┼čtirilmemeli, aksine sahih olmak ve maksad─▒ndan sapmamak ┼čart─▒yla hizmet alanlar─▒ a├ž─▒lmal─▒d─▒r.

Bug├╝n halk─▒ m├╝sl├╝man olan devletlerin bir├žo─čunda, fertler her ┼čeyi devletten bekliyor veya ancak devleti ele ge├žirmekle bir ┼čeyler yap─▒labilece─čini d├╝┼č├╝nerek sert y├Ântemlere ba┼čvuruyor. H├ólbuki devlet de nihayetinde insanlar─▒n meydana getirdi─či bir m├╝essesedir, insanlar nas─▒lsa devlet de ├Âyle olacakt─▒r.

G├╝zel gayelerle organize olmu┼č, m├ónev├« y├Ânden diri olmak ┼čart─▒yla, sivil halk devletten ├╝st├╝nd├╝r. Tarihte bu hakikati ispat eden h├ódiseler ├žoktur. Mesel├ó Abb├ós├« Devleti, Sel├žuklu Devletleri ├že┼čitli i├ž ve d─▒┼č sald─▒r─▒larla y─▒k─▒ld─▒, ama o ├žat─▒ alt─▒nda yeti┼čmi┼č ├ólim ve f├óz─▒l z├ótlar─▒n ├Ânc├╝l├╝─č├╝nde AnadoluÔÇÖda ─░sl├óm medeniyeti yeniden ye┼čerdi.

B├╝y├╝k Sel├žuklu DevletiÔÇÖnin ├╝nl├╝ veziri Niz├óm├╝lm├╝lk; ├ólimlerin ve tasavvuf b├╝y├╝klerinin halk─▒ ir┼čad etmesine ├žok ├Ânem verir, devrin k├ómil m├╝r┼čidlerinden Eb├╗ Ali Farmed├« yan─▒na geldi─či vakit yerinden kalkarak, ona b├╝y├╝k h├╝rmet ederdi. Niz├óm├╝lm├╝lk; ├žok say─▒da medrese in┼ča ederek, burada d├«n├« ilimleri ├Â─čreten m├╝derrislere, maa┼č ve talebelere yurt ve burs tahsis etmi┼čti.

Niz├óm├╝lm├╝lk ┼čehid oldu, devlet y─▒k─▒ld─▒ ama; onun bizzat kulland─▒─č─▒ tabirle, yeti┼čtirdi─či ┬źdu├ó ordular─▒┬╗, sil├óhl─▒ ordular─▒n yenilmesinden ve ┼čehirlerin t├órum├ór olmas─▒ndan sonra da hizmetlerine devam etti. Mo─čol i┼čgali ve katli├óm─▒ndan ka├žan m├╝sl├╝man topluluklar─▒n gelip yerle┼čti─či AnadoluÔÇÖnun, m├╝sl├╝manlar i├žin g├╝venli bir s─▒─č─▒nak olmas─▒; hep m├╝ÔÇÖminlerin cemaatle┼čmesi sayesinde oldu.

G├Â├žler, halk─▒ ├žo─ču zaman menf├« y├Ânde etkiler. Yerinden, yurdundan kopan insanlar; eskiden yerle┼čik olduklar─▒ yerdeki de─čerlerinden de koptuklar─▒ vehmine kap─▒l─▒r, hayatta kalma sava┼č─▒na kap─▒larak faz├«let yar─▒┼č─▒n─▒ unuturlar. Anadolu yo─čun g├Â├ž dalgalar─▒na maruz kald─▒─č─▒ zaman; g├Â├žebe halk y─▒─č─▒nlar─▒yla, yerli halk─▒n k├╝lt├╝r├╝ ├žok farkl─▒yd─▒. Bir tarafta a├ž ve peri┼čan g├Â├žebeler, paral─▒ askerler hatt├ó ├žapulcular; di─čer yanda d├╝zen sa─člamaktan ├óciz kalm─▒┼č BizansÔÇÖ─▒n koruyamad─▒─č─▒ yerle┼čik halk, esnaf ve sanatk├órlar.

Bu karmakar─▒┼č─▒k halk y─▒─č─▒n─▒; birbirini yok edebilecekken, yerle┼čtikleri her yerde camiler, medreseler, derg├óhlar in┼ča ederek, ─░sl├óm ahl├ók─▒n─▒ ├Â─čretip ya┼čatan ├«man ve muhabbet fed├ó├«leri sayesinde ayn─▒ inan├ž ve de─čerler etraf─▒nda ├Âr├╝l├╝p, tek bir millet h├óline geldiler.

H├óceg├ón yolunun b├╝y├╝klerinden, H├óce Y├╗suf el-Hemed├ón├« HazretleriÔÇÖnin talebesi H├óce Ahmed Yesev├« -rahmetull├óhi aleyhim ecma├«n-; D├«v├ón-─▒ Hikmet ismiyle derlenen T├╝rk├že beyitleriyle, T├╝rklere ─░sl├ómÔÇÖ─▒ ve tasavvufu kendi anlayacaklar─▒ dilden anlatmak s├╗retiyle benimsenmesini kolayla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒.

O g├Ân├╝l fatihlerinin her biri bir Anadolu ┼čehrinde ota─č kurdu, yerle┼čti. AnadoluÔÇÖda bir araya gelen mazlum halklar─▒; bir All├óhÔÇÖa ├«manda, takv├óda, m├órifet ve muhabbette birle┼čtirdi, en g├╝zel ahl├ók modeliyle karde┼č yapt─▒.

Allah dostlar─▒; insan─▒ merkeze alan bir anlay─▒┼čla, evvel├ó kalpleri g├╝zel ├Â─č├╝tlerle yumu┼čat─▒rken, bir yandan da sosyal meseleleri ├ž├Âzen m├╝esseseler v├╝cuda getirdi. Onlara; ┬źYarat─▒lan─▒ severiz YaratanÔÇÖdan ├Ât├╝r├╝┬╗ d├╝sturuyla, hizmet yoluyla, halk─▒n her kesimine ├«man ve ─░sl├óm r├╗h├óniyeti mayalad─▒. Vak─▒flar, ah├« derg├óhlar─▒, ├žar┼č─▒lar, medreseler, hanlar, kervansaraylar, ┼čif├óh├óneler, a┼čevleri kurdu.

Birlik ve beraberlik r├╗hunun da en sa─člam dayana─č─▒ olan bu m├óneviyat b├╝y├╝kleri; her devirde, bu halk─▒n en b├╝y├╝k azim ve diren├ž kayna─č─▒ oldu. Mill├« M├╝cadele y─▒llar─▒nda Mehmed ├ékif cami k├╝rs├╝lerinden halk─▒ i┼čgalci g├╝├žlerle cih├óda davet etti─či zaman, memleketin hemen her k├Â┼česindeki medreselerden ve derg├óhlardan destek cevab─▒ gelmi┼čtir. Halk─▒m─▒z onca madd├« imk├óns─▒zl─▒klara ra─čmen m├óneviyat─▒ndan kuvvet alarak ├╝zerine vurulmak istenen zilleti reddetmi┼čtir.

Sava┼č bitince kurulan yeni devlet; kendi halk─▒n─▒n de─čerlerine s─▒rt ├ževirince de; bu halk yine m├╝cadele azmini, Allah dostlar─▒n─▒n m├ónev├« h├ót─▒ralar─▒ndan alm─▒┼čt─▒r. Hangi ┼čehrimize gidecek olsan─▒z; hemen hepsinde bir m├óneviyat b├╝y├╝─č├╝n├╝n ad─▒na yap─▒lm─▒┼č cami, KurÔÇÖ├ón kursu, vak─▒f, dernek vs. kar┼č─▒lar sizi… Yine o m├╝b├órekler ve sevenleri sayesinde; ─░sl├óm├« eserler bas─▒l─▒p yay─▒nlanm─▒┼č, unutulmak ├╝zere olan ilimler ihy├ó edilmi┼č, All├óhÔÇÖ─▒n g├╝zel ismini g├Ân├╝llere nak┼čeden zikir halkalar─▒ yeniden kurulmu┼čtur.

O zikir halkalar─▒ ki, k├óin├ót─▒n hayat sebebidir. ├ç├╝nk├╝ Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin bildirdi─čine g├Âre;

ÔÇťK─▒y├ómet, yery├╝z├╝nde; ┬źAllah! Allah!┬╗ diyen kalmay─▒ncaya kadar kopmayacakt─▒r.ÔÇŁ (M├╝slim, ├Äm├ón, s. 66.)

Cemaatlerin bir ├Ânemi de, ger├žek itidalin yeg├óne garantisi olmas─▒ndan ileri geliyor.

Mal├╗m; y─▒llarca zul├╝m alt─▒nda inlemi┼č ─░sl├óm ├ólemi, ├žok f─▒rt─▒nal─▒ bir d├Ânemden ge├žiyor. B├Âyle bir zamanda; All├óhÔÇÖ─▒n n├╗ruyla bakan, m├╝ÔÇÖmin bas├«retiyle ├╝mmetin ├╝zerinde oynanan oyunu fark edip hileleri bo┼ča ├ž─▒karan Allah dostlar─▒n─▒n etraf─▒nda birle┼čmek, ├žok b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒yor. Yeter ki; cemaatle┼čmenin as─▒l maksad─▒na uygun olarak, kendi cemaatimiz i├žindeki b├╝t├╝n karde┼člerimize de do─čru yol ├╝zerinde olan di─čer b├╝t├╝n cemaatlere de y├╝re─čimizi a├žal─▒m, karde┼č olal─▒m.