Gece

YAZAR : Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× ogmusharun@yahoo.com

h_ogmus_yazi

Gece s├╝k├╗net getirir. G├╝n boyu yorulan bedenler i├žin bir dinginlik, fikir ve duygular i├žin bir durulma vesilesidir. S├╝k├╗netinin yava┼č yava┼č ├ž├Âkmesine ve karanl─▒k iplerini sark─▒tarak ceste ceste e┼čyay─▒ ├Ârtmesine Cen├ób-─▒ Hak yemin etmi┼č (e┼č-┼×ems, 91/4; el-Leyl, 92/1; ed-Duh├ó, 93/2), Hab├«bini me┼čguliyetlerin sona erdi─či gece vaktinde namaz k─▒lmaya te┼čvik etmi┼čtir. (el-─░sr├ó, 17/79; el-M├╝zzemmil, 73/8)

Gece bamba┼čka bir ├ólem a├žar. Tabi├« g├Ârebilenler i├žin. SunÔÇś├« elektrik ─▒┼č─▒klar─▒n─▒n ist├«l├ós─▒na maruz kalm─▒┼č ┼čehirlerde ya┼čayan modern insan─▒n mahrum oldu─ču muazzam bir ├ólem… Havan─▒n a├ž─▒k oldu─ču geceler; parlak mehtaplar─▒ ve istihk├óma dizilmi┼č askerler gibi kimi yere d├╝┼čecekmi┼č├žesine yak─▒n, kimi arkalarda s├Ân├╝k g├Âr├╝nen y─▒ld─▒zlar─▒yla bir ─▒┼č─▒k ┼č├Âlenidir. Merhum Sadi HO┼×SES taraf─▒ndan bestelenen bir ┼čiirde bu ┼č├Âlene duyulan hayranl─▒k ┼č├Âyle dile getirilmi┼čtir:

Y─▒ld─▒zl─▒ sem├ólardaki ha┼čmet ne g├╝zel ┼čey!
Meht├óba dal─▒p y├ór ile sohbet ne g├╝zel ┼čey!

Gece, s├╝k├╗neti ve muhte┼čem manzaras─▒yla ┼čairler i├žin en ba┼čta gelen ilham kaynaklar─▒ndan biridir. Gecenin dinginli─činde g├Ânl├╝yle ba┼č ba┼ča kalan ┼čair; g├Âk kubbede kendisini ayd─▒nlatmak ├╝zere yak─▒lm─▒┼č il├óh├« kandillerin alt─▒nda de─či┼čik hayallere dalar ve bu hayallerden kulaklara ho┼č gelip, g├Ân├╝llerde iz b─▒rakacak ├óhenkli s├Âzler ├Ârmeye ├žal─▒┼č─▒r. Bunlar─▒n kimi bir co┼čkuyu dile getirir, kimi bir hasretin ifadesidir. Mesel├ó Sel├ónikli Ahmed Efendi taraf─▒ndan bestelenen bir ┼čark─▒ g├╝ftesinde hasret duygusu ┼č├Âyle terenn├╝m edilmi┼čtir:

Sensiz geceler ge├žti hay├ól├ót ile b├«h├ób,
G├Âster bana g├╝l ├žehreni ey sevgili meht├ób!

(hay├ól├ót: Hayaller; b├«h├ób: Uykusuz; mehtap: ├çevresinde ─▒┼č─▒k h├ólesi olan dolunay veya onun gibi parlak olan sevgili)

Geceleyin uyumak isteyip de sevincinden uyuyamayanlar da vard─▒r. Bir ┼čair, bir gece r├╝yas─▒na girece─čine dair sevgilisinden ald─▒─č─▒ vaÔÇśdin sevinciyle y─▒llard─▒r uyuyamad─▒─č─▒ndan ┼č├Âyle yak─▒n─▒r:

Eyitti ol per├« bir ┼čeb d├╝┼č├╝ne girurem elbet,
Sevincimden uzun y─▒llar ge├ž├╝pt├╝r g├Ârmezem uyhu.

(eyitti: Dedi; uyhu: Uyku)

Ancak dert ve kederinden dolay─▒ uyuyamayanlar daha ├žoktur elbette. Nitekim bu durum me┼čhur bir beyitte ┼č├Âyle terenn├╝m edilmi┼čtir:

┼×eb-i yeld├óy─▒ m├╝neccimle muvakkit ne bilir…
M├╝btel├ó-y─▒ gama sor kim geceler ka├ž s├óat?

(┼čeb-i yeld├ó: Uzun gece; muvakkit: Namaz vakitlerini hesaplayan ki┼či; m├╝btel├ó-y─▒ gam: Dert ve gama m├╝btel├ó olan ki┼či)

Derde m├╝btel├ó olup gece uykusuz kalanlar i├žerisinde ├ó┼č─▒klar ┼č├╝phesiz ├žok m├╝stesn├ó bir yere sahiptir. Fuz├╗l├« bir gazelinde ┼č├Âyle der:

Gam─▒ndan ┼čemÔÇś tek yand─▒m, sab├ódan sorma ahv├ólim;
Bu ahv├óli ┼čeb-i hicran benimle y├ór olandan sor!

(┼čemÔÇś tek: Mum gibi; sab├ó: Meltem; ahv├ól: H├óller, durumlar; ┼čeb-i hicran: Ayr─▒l─▒k g├╝n├╝; y├ór: Dost)

┼×air, i├žinde bulundu─ču durumun hicran gecesinde kendisine e┼člik eden ki┼čiden sorulmas─▒n─▒ istiyor. Ancak bu, ger├žekten bu zorlu gecelerde onun bir dert orta─č─▒ oldu─ču m├ón├ós─▒na gelmez. O, bu s├Âz├╝yle iki m├ón├ó kasdetmi┼č olabilir:

1. Benim h├ólimi ancak benim gibi hicran ac─▒s─▒ ├žekenler bilebilir. Damdan d├╝┼čenin h├ólini ancak yine bir damdan d├╝┼čen anlar. ├ľyleyse benim h├ólimin nice oldu─čunu, benim durumumda olan birine sorun!

2. Benim h├ólimi ancak hicran gecesinde bana e┼člik edenler anlayabilir, dolay─▒s─▒yla ├žekti─čim elem ve keder onlara sorulmal─▒d─▒r; ancak bu gecelerde beni tesell├« edip derdime ortak olacak b├Âyle vef├ól─▒ bir dostum var m─▒d─▒r? Heyh├ót! Ne gezer!

┼×air her ne kadar ├žekti─či a┼čk derdinden b├Âyle ┼čik├óyet etse de i├žten i├že ondan b├╝y├╝k bir zevk de al─▒r. Hatt├ó bunu zaman zaman itiraf da eder. Mesel├ó sevgilisinin yaya benzeyen ka┼člar─▒ndan att─▒─č─▒ gamze (yan bak─▒┼č) oklar─▒n─▒n, i├žinin ate┼čiyle yak─▒l─▒p eritilmesinden dolay─▒ zevkini yeterince duymad─▒─č─▒ndan ┼č├Âyle yak─▒n─▒r:

Gelen nâveklerin bir bir yakup koymaz bulam zevkin,
Beni hırmân oduna yandıran sûz-ı derûnumdur!
(Fuzûlî)

(n├óvek: Ok; h─▒rm├ón: Mahrumiyet; s├╗z-─▒ der├╗n: A┼čktan kaynaklanan i├ž ate┼či)

Gece; ┼čair muhayyilesine a├ž─▒lan ─▒┼č─▒kl─▒ bir ├ólem oldu─ču kadar, bir deh┼čet sebebidir. ├ç├╝nk├╝ ┼čer pe┼činde ko┼čan; katil, h─▒rs─▒z, u─čursuz, yankesici, yol kesici biÔÇÖl-c├╝mle bozguncu g├╝r├╗hu, emellerine ula┼čmak i├žin gecenin karanl─▒─č─▒n─▒ f─▒rsat bilirler. Bu sebeple; hususiyle geceleyin yolculuk eden ve korunaks─▒z kalan ki┼čiler, korku ve endi┼če i├žinde, sabah─▒n olmas─▒n─▒ ve yery├╝z├╝n├╝n ayd─▒nlanarak varl─▒klar─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒ beklerler. Bundan dolay─▒d─▒r ki, Mehmed ├ékif merhum, millet├že d├╗├ž├ór oldu─čumuz zorlu g├╝nleri geceye benzeterek Cen├ób-─▒ HakkÔÇÖa ┼č├Âyle yakarm─▒┼čt─▒r:

Y├ó Rab! Bu u─čursuz gecenin yok mu sab├óh─▒?
Mah┼čerde mi b├«├ž├órelerin yoksa fel├óh─▒?
(fel├óh: Kurtulu┼č)

B├Âyle ├žetin zamanlarda iltic├ó edilecek yeg├óne adres Allah Te├ól├óÔÇÖd─▒r. OÔÇÖna yap─▒lan du├ólar─▒n geri ├ževrilmeyece─či umulan geceler vard─▒r. Cuma ve arefe g├╝n├╝ ├Âncesindeki geceler b├Âyledir. L├ókin KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n inmeye ba┼člad─▒─č─▒ ve All├óhÔÇÖ─▒n m├╝b├órek oldu─čunu belirtti─či Kadir Gecesi; biz├ótih├« Cen├ób-─▒ Hak taraf─▒ndan tebc├«l edilmi┼čtir. (ed-Duh├ón, 44/1-6; el-Kadr, 97/1-5) Ancak hikmet-i Hud├ó, bu gecenin insanlara me├žhul kalmas─▒n─▒ gerektirmi┼čtir. T├ó ki yaln─▒zca o geceyi ib├ódetle ge├žirip; di─čer geceler tembellik etmesinler, bil├ókis Kadir GecesiÔÇÖne tev├ófuk edece─či ├╝midiyle bir├žok geceyi ihy├ó etsinler! Bununla birlikte Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-, o gecenin Ramazan ay─▒n─▒n son on g├╝n├╝nde aranmas─▒n─▒ tavsiye etmi┼čtir.

Kadre muv├óf─▒k d├╝┼čen geceyi ihy├ó etmemiz temenn├«siyle; oru├žlar─▒m─▒z makbul, Ramaz├ón─▒m─▒z, kadrimiz ve bayram─▒m─▒z m├╝b├órek olsun!