Gece – G├╝nd├╝z

YAZAR : H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

h_k_ergin

KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖin kendine mahsus bir ├╝sl├╗bu, bir dili vard─▒r. ─░nsan mant─▒─č─▒ndan farkl─▒ bir dildir bu. Mesel├ó insan, konu┼čurken ┬źhayat ve ├Âl├╝m┬╗ demeye meyillidir; ├ž├╝nk├╝ hayat ├Ânce g├Âr├╝n├╝yor; ├Âl├╝m hayat─▒n sonunda geliyor. KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde ise Rabbimiz ├Ânce; ┬ź├Âl├╝m┬╗ sonra; ┬źhayat┬╗ diyor. Yine insan ├Ânce g├╝nd├╝z sonra gece geliyor diye d├╝┼č├╝n├╝r; h├ólbuki KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde daima gece ├Ânce zikrediliyor. Leyl yani; ┬źGeceye andolsun!┬╗ diye ba┼člayan bir s├╗re var; Neh├ór diye s├╗re yoktur mesel├ó.

KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde zamana ve zaman─▒n ├že┼čitli k─▒s─▒mlar─▒na dikkat ├žeken bir├žok ├óyet-i ker├«me g├Âr├╝r├╝z. ┬źAsr┬╗a yemin edilir mesel├ó; ikindi zaman─▒ veya dar bir zaman m├ón├ós─▒ndad─▒r ve insan─▒n h├╝sranda, yani ned├ómet veren bir kay─▒pta oldu─čuna i┼čaret etmektedir. Denilir ki me┼čhur m├╝fessir Fahreddin R├óz├« bu s├╗renin tefsirini yazmadan ├Ânce; ┬źinsan─▒n neden h├╝sranda oldu─ču┬╗ ├╝zerinde d├╝┼č├╝n├╝yormu┼č. ├çar┼č─▒da dola┼č─▒rken bir buz sat─▒c─▒s─▒n─▒n s├Âz├╝yle arad─▒─č─▒ m├ón├óy─▒ bulmu┼č:

ÔÇťSermayesi erimekte olan bu adama ac─▒y─▒n!ÔÇŁ

├ľm├╝r sermayesi de dur durak bilmeden, bizim kontrol├╝m├╝z d─▒┼č─▒nda eriyip gidiyor. Rabbimiz bizi; hem umum├« olarak zaman─▒n ak─▒┼č─▒ hususunda uyar─▒yor, hem de bilhassa en gafil oldu─čumuz k─▒s─▒m hakk─▒nda, geceler hususuna daha fazla dikkat ├žekiyor.

Tasavvuf b├╝y├╝klerinin hemen hepsi zamana dikkat ├žekmi┼č;

ÔÇťZaman k─▒l─▒├ž gibidir. Sen ona h├ókim olmazsan o seni keser.ÔÇŁ demi┼člerdir.

Ger├žekten de zaman bizi k─▒l─▒├ž gibi bir anda olmasa bile yava┼č yava┼č ├Âld├╝r├╝yor. ├ľl├╝m kap─▒s─▒nda kendimizi bulmadan ├Ânce, elimizdeki hayat─▒n k─▒ymetini bilmemiz gerekiyor. Bu da devaml─▒ kontroll├╝ olmay─▒ gerektiriyor. Yani bir k─▒l─▒ca h├╝kmeder gibi dikkatle h├╝kmetmek, o seni kesmesin diye devaml─▒ ona h├ókimiyet kurmak gerekiyor.

├ç├╝nk├╝ zaman her ┼čeyimiz; -biraz d├╝┼č├╝nelim- sahip oldu─čumuz her ┼čey bize bir zaman i├žin verildi. Her ┼čey bizim yan─▒m─▒zda bir misafir; gen├žlik, sa─čl─▒k, madd├« imk├ónlar, evl├ótlar… Hepsinden ayr─▒laca─č─▒z. Ya onlar bizi terk edecek ya biz onlar─▒ arkam─▒zda b─▒rak─▒p pi┼čmanl─▒k evine girece─čiz. ├ľyleyse sahip oldu─čumuz tek ┼čey zaman asl─▒nda…

Yolumuzun b├╝y├╝─č├╝ ┼×├óh-─▒ Nak┼čibend Hazretleri; zaman─▒n k─▒ymetini bilmeyi, nefsin h├óllerini tan─▒ma ┼čart─▒na ba─čl─▒yor:

ÔÇťZamana v├ók─▒f olmak, nefsin h├óllerini tan─▒makt─▒r. Hak yolcusu, niyetini ve amellerini iyi kontrol etmelidir.ÔÇŁ

Hatt├ó nefes nefes kendi nefsinin ve zaman─▒n ak─▒┼č─▒n─▒n fark─▒nda olmak:

ÔÇťBu yol, her ├ón─▒n─▒ kontrol etmeye dayal─▒d─▒r. Ak─▒ll─▒ kimse; ald─▒─č─▒ her nefesinin fark─▒nda olur, onu zikirle mi yoksa gafletle mi al─▒p verdi─čini bilir.ÔÇŁ

Ger├žekten de zaman─▒ kontrol etmenin tek yolu, insan─▒n kendi nefsini kontrol etmesidir. Her insan─▒n g├╝nde yirmi d├Ârt saati vard─▒r. Baz─▒ insanlar g├╝ne bir├žok mesÔÇÖ├╗liyetlerin yan─▒nda kendini yeti┼čtirecek okumalar, ├Â─črenmeler s─▒─čd─▒r─▒rken; baz─▒lar─▒ hi├žbir vazifesi yokken bo┼č zaman─▒n─▒ bo┼č ┼čeylerle ge├žirip gitmektedir. Bu tamamen ki┼činin kendine ve hayat─▒na bak─▒┼č─▒yla al├ókal─▒d─▒r; kendine nas─▒l bir rol ve de─čer bi├žiyorsa zaman─▒n─▒ da o kalitede de─čerlendirecektir. Zaman─▒n k─▒ymetini bilip, kaliteli ┼čekilde de─čerlendiren de kendini k─▒ymetli h├óle getirecektir.

Ge├žti─čimiz g├╝nlerde birka├ž defa kar┼č─▒ma ┬źrekreasyon┬╗ diye bir tabir ├ž─▒kt─▒. M├ón├ós─▒, bo┼č vakitleri; insan─▒ ihy├ó edecek, tazelik ve yenilenme hissiyle tamir edecek faaliyetlerle de─čerlendirmek m├ón├ós─▒na geliyormu┼č. Bat─▒da art─▒k ba┼čl─▒ ba┼č─▒na bir sekt├Âr h├óline gelmi┼č. Tabiatta gezinti yapmay─▒, okumay─▒, hobilerle u─čra┼čmay─▒ ve terapi dedikleri iyile┼čtirici y├Ân├╝ olan faaliyetlerle kendini ger├žek m├ón├óda dinlendirmeyi ve tazelemeyi hedefliyormu┼č.

Bu anlay─▒┼č; tatilleri, ┬źsanal medya┬╗ gibi v├╝cudu ve zihni ya┼čland─▒ran, zaman─▒ bo┼ča t├╝keten vas─▒talarla harcamak yerine; yenilenmeye vesile olan faaliyetlerle kendine yat─▒r─▒m yapmak gerekti─čine dikkat ├žekiyor. Bunun i├žin teknolojiden ve ├ž─▒lg─▒n e─člencelerden uzak durup, kendi r├╗hunuza ve bedeninize daha uygun olan tabiatla i├ž i├že, yava┼č ┼čehirlere gitmeyi tavsiye ediyorlar.

Hayat─▒ s─▒rf d├╝nya hayat─▒ndan ibaret bilen bat─▒l─▒lar; hayatlar─▒n─▒ kaliteli ya┼čamak i├žin, sa─čl─▒kl─▒ olmak ve rahat bir ya┼čl─▒l─▒k ge├žirmek i├žin tatillerini bile ┼čuurlu bir ┼čekilde ge├žirmeye gayret ediyor, her anlar─▒n─▒ kendilerine yat─▒r─▒m i├žin f─▒rsat biliyorlar. H├ólbuki bizim gibi ├óhiret haz─▒rl─▒─č─▒ derdi olanlar─▒n zaman─▒n k─▒ymetini ├žok daha iyi bilmesi, kendini yeti┼čtirmek i├žin her ├ón─▒n─▒ daha iyi de─čerlendirmesi l├óz─▒m.

├ç├╝nk├╝ zaman, zannetti─čimizden de daha k─▒t bir kaynak. Her g├╝n├╝n bir k─▒sm─▒n─▒ mecbur├« i┼člerde harc─▒yoruz. Uyumak bir ihtiya├ž, yiyip i├žmek, temizlenmek ihtiya├ž; ihtiya├žlar─▒ temin etmek i├žin ├žal─▒┼čmak veya ailesi i├žin ├žal─▒┼čan e┼čimizin ev i┼člerini yapmas─▒ bir ihtiya├ž. G├╝├žl├╝ ve zinde oldu─čumuz zaman─▒m─▒z─▒n bir k─▒sm─▒ mecbur├« i┼člerde harcan─▒yor. Geriye bo┼č zaman ad─▒n─▒ verdi─čimiz, istedi─čimiz ┼čeyleri yapabilece─čimiz belli bir zaman kal─▒yor. ─░┼čte hayat─▒m─▒z─▒n ├Âz├╝ bu zaman par├žas─▒ndan ibaret…

─░lim-irfan sahibi ki┼čiler, insanlar─▒n kalitesinin i┼čte bu zaman─▒n─▒ nas─▒l ge├žirdi─či ile ├Âl├ž├╝ld├╝─č├╝n├╝ s├Âyl├╝yorlar. Ne yaz─▒k ki; ├žo─čumuz bu servetin fark─▒nda de─čiliz. Peygamber Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- de buna dikkat ├žekiyor:

ÔÇť─░ki nimet vard─▒r ki, insanlar─▒n ├žo─ču onlar─▒ de─čerlendirme hususunda aldanm─▒┼čt─▒r: Sa─čl─▒k ve fera─č (bo┼č zaman).ÔÇŁ (Buh├ór├«, Rik─ük, 1)

Rabbimiz, KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde Ras├╗l├╝ÔÇÖne;

ÔÇťBir i┼či bitirince di─čerine koyul!ÔÇŁ (el-─░n┼čir├óh, 7) buyuruyor ve hatt├ó gecelerini dah├« de─čerlendirmesini emrediyor:

ÔÇť┼×├╝phesiz ki gece kalk─▒┼č─▒, (KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ anlamada kalbe) alabildi─čine uygun ve k─▒raate daha elveri┼člidir. ├ç├╝nk├╝ SenÔÇÖin i├žin g├╝nd├╝z vaktinde, uzun bir me┼čguliyet vard─▒r.ÔÇŁ (el-M├╝zzemmil, 1-7)

Geceler, insan─▒n m├ónev├« ├žal─▒┼čmalara en m├╝sait zaman─▒d─▒r. G├╝nd├╝zler me┼čguliyetlerle ve insan├« m├╝nasebetlerle parsellenmi┼č gibidir. ─░nsan; okumaya, ib├ódet etmeye, zikretmeye zaman ay─▒rsa bile derinle┼čmeye f─▒rsat yoktur.

H├ólbuki geceler sessiz ve tenhad─▒r. ─░nsan─▒n okudu─ču i├žine i┼čler. ├ç├╝nk├╝ insan─▒ me┼čgul eden manzaralar ve sesler kesilmi┼čtir. O gecenin ─▒ss─▒zl─▒─č─▒ i├žinde insan, Rabbiyle ba┼č ba┼ča kal─▒r.

Ki┼či gecenin karanl─▒─č─▒ ve tenhal─▒─č─▒nda tabi├« olarak biraz ├╝rperi┼č i├žinde olur. Bu h├óli, ki┼činin All├óhÔÇÖa ne kadar muhta├ž oldu─čunu anlamas─▒n─▒ sa─člar. B├╝t├╝n korktu─ču ┼čeylerden AllahÔÇÖa s─▒─č─▒n─▒r, b├╝t├╝n umdu─ču hay─▒rlar─▒ AllahÔÇÖtan ister. ─░┼čte insan bu h├óldeyken Allah -Az├«m├╝┼č┼č├ón- da kuluna rahmet kap─▒lar─▒n─▒ a├žar. Peygamberimiz ┼č├Âyle m├╝jdeliyor:

ÔÇťGecenin (├╝├žte ikisi ge├žip de) son ├╝├žte biri kald─▒─č─▒nda Rabbimiz d├╝nya sem├ós─▒na n├ózil olarak (rahmetiyle tecell├« ederek) buyurur ki: ┬źHani Bana kim du├ó eder ki, du├ós─▒n─▒ kabul edeyim! BenÔÇÖden kim istekte bulunur ki, dile─čini vereyim! BenÔÇÖden kim ma─čfiret diler ki, onu ba─č─▒┼člayay─▒m!┬╗ÔÇŁ (Buh├ór├«, Tehecc├╝d, 14)

Bunun yan─▒nda Allah Te├ól├ó geceleri bir s├╝k├╗net vesilesi k─▒lm─▒┼č. Hayat─▒n bo┼ču bo┼čuna ko┼ču┼čturma ve bir f├ósit daire i├žinde dolan─▒p durma olmaktan ├ž─▒kmas─▒ i├žin, insan─▒n bazen hayat─▒ durdurup bir d├╝┼č├╝nmeye ihtiyac─▒ var. Derin bir tefekk├╝rle; All├óhÔÇÖ─▒n ├óyetlerini okuyup, tesiri alt─▒na girip, bir uyan─▒┼č, bir de─či┼čim ge├žirmesi i├žin en uygun vakittir geceler. G├╝nd├╝zleri h├ókimiyetine alabilmesi i├žin, insan─▒n kendisine h├ókimiyet kurmaya ihtiyac─▒ vard─▒r. Y├╝ce makamlara ula┼čmak i├žin de insan─▒n b├Âyle derinlemesine bir dirili┼č hamlesi yapmas─▒ gerekiyor. Rabbimiz de Ras├╗l├╝ÔÇÖne;

ÔÇť(Hab├«bim, y├ó Muhammed!) Hem gecenin bir k─▒sm─▒nda (uyan─▒p) da Sana mahsus bir fazla (farz namaz) olmak ├╝zere, onunla (KurÔÇÖ├ónÔÇÖla) tehecc├╝d (namaz─▒) k─▒l! T├ó ki Rabbin, SenÔÇÖi Mak─üm-─▒ Mahm├╗dÔÇÖa (├Âv├╝len bir makama) ula┼čt─▒rs─▒n.ÔÇŁ (el-─░sr├ó, 79) buyurarak, insan─▒n y├╝ksek de─čerlere ve makamlara ula┼čmas─▒n─▒n ┼čart─▒na i┼čaret ediliyor.

PeygamberimizÔÇÖin gece ib├ódetindeki tefekk├╝r ve tehass├╝s├╝ hususunda Abdullah ─░bn-i Abbas -rad─▒yall├óhu anh├╝m├ó- ┼č├Âyle buyuruyor:

Bir geceyi, Ras├╗lull├óhÔÇÖ─▒n yan─▒nda ge├žirmi┼čtim. All├óhÔÇÖ─▒n Neb├«si gecenin yar─▒s─▒nda kalkt─▒. D─▒┼čar─▒ ├ž─▒kt─▒, g├Âky├╝z├╝ne bakt─▒, sonra ├él-i ─░mr├ón S├╗resiÔÇÖnin ┼ču iki ├óyetini okudu:

ÔÇťG├Âklerin ve yerin yarat─▒lmas─▒nda, gece ile g├╝nd├╝z├╝n de─či┼čmesinde ak─▒l sahipleri i├žin ┼č├╝phesiz deliller vard─▒r. Onlar; ayakta iken, otururken, yanlar─▒ ├╝zere yatarken, All├óhÔÇÖ─▒ zikrederler. G├Âklerin ve yerin yarat─▒l─▒┼č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝rler ve ┼č├Âyle derler: ┬źRabbimiz! Sen bunu bo┼č yere yaratmad─▒n. SenÔÇÖi tesbih ve tenzih ederiz. Bizi cehennem ate┼činden koru!┬╗ÔÇŁ (├él-i ─░mr├ón, 3/190-191)

Sonra eve d├Ând├╝. Di┼člerini misvaklad─▒ ve abdest ald─▒. Aya─ča kalkarak namaz k─▒ld─▒, sonra yan ├╝st├╝ uzan─▒p dinlendi. Sonra yeniden kalkarak d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kt─▒, g├Âky├╝z├╝ne bakarak, ayn─▒ ├óyetleri tekrar okudu; sonra d├Ânerek yine di┼člerini misvakla temizledi, abdest ald─▒, sonra kalkt─▒ ve namaz k─▒ld─▒.ÔÇŁ (M├╝slim, Tah├óre, 47; Eb├╗ D├óv├╗d, Tah├óre, 30)

KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖin ├╝sl├╗bu bizi bir ┬źdirili┼če┬╗ ├ža─č─▒r─▒yor;

ÔÇťEy ├«m├ón edenler! Size hayat verecek ┼čeylere sizi ├ža─č─▒rd─▒─č─▒ zaman, All├óhÔÇÖa ve Ras├╗l├╝ÔÇÖne ic├óbet edin.ÔÇŁ (el-Enf├ól, 24) buyuruyor. R├╗hun dirili┼či de; ana rahmi gibi sessiz ve karanl─▒k gecelerin koynunda okumalarla; m├ónev├« cihazlar─▒m─▒z─▒ ┼čarj eden m├óneviyatla b├╝y├╝k bir istikb├óle haz─▒rlanmakla m├╝mk├╝n oluyor.

Bug├╝n okuman─▒n ├Âneminin ne kadar fark─▒nday─▒z? Ris├ólet vazifesi s├╝resince PeygamberimizÔÇÖin yapt─▒─č─▒ en ├Ânemli faaliyet, okumakt─▒. Geceleri uzun uzun namaz k─▒l─▒p KurÔÇÖ├ón ├óyetlerini okudu. Sonra cemaatine namaz k─▒ld─▒rd─▒, okudu, okuttu, ┼čuurland─▒rd─▒, yeti┼čtirdi.

Ash├ób-─▒ kiram okumakla yeti┼čti. Onlar─▒ tarif eden en g├╝zel ve ├Âzl├╝ ifade;

┬źGecelerin ├óbidi, g├╝nd├╝zlerin yi─čidi┬╗ idi. ─░┼če geceleri ihy├ó ile ba┼člam─▒┼člard─▒. Nefislerinin ve ├Âm├╝rlerinin kontrol├╝n├╝ ellerine al─▒nca, ├óleme nizam veren yi─čitler oldular. ─░n┼č├óallah bizler ve evl├ótlar─▒m─▒z da buna muvaffak olabiliriz.