ÔÇťK─░TAP, S├ťNNET HA, S├ťNNET!ÔÇŁ D─░YEN HOCAMIZA

YAZAR : Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× ogmusharun@yahoo.com

h_ogmus_yuzakidergisi_nisan2016

Muhterem Hocam,

─░nternette dinledim. Bir konu┼čman─▒zda yad─▒rgay─▒c─▒ bir ifadeyle ba┼čl─▒kta t─▒rnak i├žerisine ald─▒─č─▒m ifadeyi kullan─▒yor, S├╝nnetÔÇÖin Kit├óbÔÇÖ─▒n yan─▒nda zikredilerek onunla e┼čitlendi─čini, dolay─▒s─▒yla Kit├óbÔÇÖ─▒n otoritesine halel getirildi─čini vurgulamaya ├žal─▒┼č─▒yorsunuz. Tabi├« S├╝nnet i├žin bunlar─▒ s├Âyleyince icm├ó ve k─▒yas i├žin ├Âncelikle s├Âylemi┼č oluyorsunuz. Buna g├Âre m├╝sl├╝manlar; s├╝nnet, icm├ó, k─▒yas gibi delilleri Kit├óbÔÇÖ─▒n yan─▒ s─▒ra ve onunla e┼čit bir delil kabul etmi┼č, dolay─▒s─▒yla Kit├óbÔÇÖa hakk─▒n─▒ vermemi┼č oluyorlar.

├ľncelikle belirteyim ki, m├╝sl├╝manlar i├žerisinde;

ÔÇťSiz kim, KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ anlamak kim? ├élimlerinizin s├Âylediklerini yap─▒n yeter!ÔÇŁ ┼čeklinde d├╝┼č├╝nen bir kesim var elbette. Bunlara g├Âre g├╝n├╝m├╝zde ne kadar okumu┼č olursa olsun KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ anlamaya ehil kimse yoktur. E─čer yukar─▒daki s├Âzlerin muhatab─▒ bu anlay─▒┼čtaki kimselerse belki ho┼č g├Âr├╝lebilir. Ger├ži onlarla yap─▒lacak tart─▒┼čmada s├Âylenecek s├Âz de bu de─čildir, ama haydi diyelim ki, bu durumda s├Âz├╝n├╝z teÔÇÖvil g├Ât├╝r├╝r. Ancak muhataplar─▒n─▒z daha geni┼č bir kitleyse s├Âyledi─činizi insafla ba─čda┼čt─▒rmak zordur. ├ç├╝nk├╝ kl├ósik us├╗le g├Âre, S├╝nnet Kit├óbÔÇÖ─▒n a├ž─▒klamas─▒d─▒r. Hatta us├╗le dair ilk eseri veren ─░mam ┼×├ófi├« (├Â. 204), S├╝nnetÔÇÖteki her hususun KitapÔÇÖtan bir delili oldu─čunu ileri s├╝rer. ─░cm├ó─▒n da genellikle Kitap ve S├╝nnetÔÇÖten bir dayana─č─▒ olur. K─▒yas ise esasen m├╝stakil bir delil olmay─▒p Kitap ve S├╝nnetÔÇÖin h├╝k├╝mlerinin, benzer h├ódiselere te┼čmilinden ibarettir. ┼×u h├ólde m├╝sl├╝manlar─▒, S├╝nnet ve di─čer delilleri Kit├óbÔÇÖa -tabir c├óizse- ortak etmekle su├žlamak ve b├Âylece onlar─▒n di─čer delilleri Kit├óbÔÇÖa rakip g├Ârd├╝klerini ├«m├ó etmek haks─▒zl─▒k olmaz m─▒? Allah a┼čk─▒na S├╝nnet KurÔÇÖ├ónÔÇÖla ├želi┼čir mi? Hi├ž bilgisi olmasa bile bir m├╝sl├╝man, f─▒traten b├Âyle bir ├želi┼čkiyi reddeder. ├ç├╝nk├╝ birazc─▒k muhakemesi varsa, bunun PeygamberÔÇÖin AllahÔÇÖla ters d├╝┼čmesi anlam─▒na gelece─čini bilir! Bu kadar─▒n─▒ herkes bilip idrak edebilece─čine g├Âre geriye ne kal─▒yor? Tasnif! Yani istinbatta bulunulacak, h├╝k├╝m ├ž─▒kar─▒lacak kaynaklar─▒n s─▒ralanmas─▒…

Yani ilim, kal─▒yor. ├ç├╝nk├╝ ilim dedi─čimiz ┼čey, b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de tasnif demektir zaten. M├╝sl├╝manlar; ┬źH├╝k├╝m ├ž─▒karmada ba┼čvurulacak ┼čer-ÔÇś├« deliller: Kitap, S├╝nnet, icm├ó, k─▒yas┬╗ hatt├ó ┬źistihsan, istish├ób, istisl├óh, ├Ârf, sah├óbe kavli, ┼čerÔÇśu men kablen├ó┬╗ vb. ┼čekilde sayd─▒klar─▒ i├žin neden KitapÔÇÖla rekabet eden ve onunla yar─▒┼čan kaynaklar ileri s├╝rm├╝┼č olsunlar ki?

Hocam,

├ľyle g├Âr├╝n├╝yor ki, temel s─▒k─▒nt─▒ her ┼čeyi KitapÔÇÖtan ├ž─▒karmaya ├žal─▒┼čmakt─▒r. Peki, biz Kit├óbÔÇÖ─▒ kimden ald─▒k? Kitap bize g├Âkten zembille mi geldi? Yoksa onu Peygamber mi getirdi? Peygamber getirdiyse onu almay─▒ gerekli g├Ârd├╝─č├╝m├╝z gibi PeygamberÔÇÖin a├ž─▒klamalar─▒n─▒ da almam─▒z gerekmez mi? Birinci hususta PeygamberÔÇÖe g├╝veniyorsak ikincisinde de g├╝venmeli de─čil miyiz?

Bu sorular─▒ sorarak sizin S├╝nnetÔÇÖi tamam─▒yla reddetti─činizi s├Âylemiyorum elbette. H├ó┼č├ó! Sizin ├Âyle bir yakla┼č─▒m─▒n─▒z oldu─čunu bilmiyorum. Ancak her ┼čeyi KitapÔÇÖtan ├ž─▒karmaya ├žal─▒┼čman─▒n baz─▒ a├žmazlar─▒ olabilece─čini belirtmek i├žin bunlar─▒ yaz─▒yorum.

Yoksa elbette Kit├óbÔÇÖ─▒n S├╝nnetÔÇÖten ayr─▒lan y├Ânleri vard─▒r. Kitap mushaflara yaz─▒larak ve tev├ót├╝rle nakledilerek gelmi┼čtir. Dolay─▒s─▒yla s├╝b├╗tu katÔÇś├«dir. S├╝nnetÔÇÖin ekseriyeti ise tek ki┼čiler (├óh├ód) taraf─▒ndan nakledilerek gelmi┼čtir. Bu sebeple kesinlik ifade etmez. Ancak bu, S├╝nnetÔÇÖin delil olu┼čuna m├óni de─čildir. Herhangi bir had├«sin naklinde problem varsa bu dile getirilir ve o hadis h├╝ccet kabul edilmez. Ancak o hadisin h├╝ccet kabul edilmemesi, naklinde problem olmayan hadislerin delil olu┼čuna engel olmaz. Elbette KitapÔÇÖla ├želi┼čir gibi g├Âr├╝nen hadisler de olabilir. Bu ├želi┼čkiyi giderecek bir yorum getirilemezse -yukar─▒da ge├žti─či ├╝zere- PeygamberÔÇÖin All├óhÔÇÖa ayk─▒r─▒ bir s├Âz s├Âylemesinin s├Âz konusu olamayaca─č─▒ dikkate al─▒narak s├╝b├╗tu katÔÇś├« olan KurÔÇÖ├ón al─▒n─▒r, s├╝b├╗tu zann├« olan had├«sin sahih olmad─▒─č─▒na kanaat getirilir. Meseleyi bu ├žer├ževede s├╝k├╗net ve suh├╗letle ele almak varken, m├╝sl├╝manlar─▒n di─čer delilleri KitapÔÇÖla yar─▒┼čt─▒rd─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝rerek ├Âyle takdim etmek ├žok k─▒r─▒c─▒ ve itici oluyor de─čerli hocam!

Dinledi─čim ses kayd─▒nda sizin -bilebildi─čim kadar─▒yla- genel yakla┼č─▒m─▒n─▒za ters d├╝┼čen ve beni hayrete d├╝┼č├╝ren bir husus daha vard─▒. ┬źEb├╗ Han├«feÔÇÖcilik┬╗ diye ├Âzetleyebilece─čim bir husus! Evet, ba─čnazl─▒k ele┼čtirisi yapt─▒─č─▒n─▒z konu┼čman─▒zda ┬źEb├╗ Han├«feÔÇÖcilik┬╗ olarak anla┼č─▒labilecek ifadeler yer al─▒yordu. ─░mam Eb├╗ Han├«feÔÇÖden ┬źimam─▒m─▒z┬╗ diye bahsediyor, sonra da ─░mam M├ólik, ─░mam ┼×├ófi├«, ─░mam Ahmed bin Hanbel, ─░mam Evz├ó├«, ─░mam Buh├ór├«ÔÇÖnin vb. ─░mam Eb├╗ Hanife aleyhindeki s├Âzlerini s─▒ral─▒yordunuz. Hatt├ó -burada benim aktard─▒─č─▒m gibi- bu imamlara ┬źimam┬╗ s─▒fat─▒n─▒ vermiyor, onlar─▒ isimleriyle zikrediyordunuz.

Elbette bu imamlar birbirini ele┼čtirmi┼č olabilir. Ancak b├Âyle yapt─▒lar diye bir kalemde silinip at─▒lmalar─▒ m─▒ gerekir? ─░mam Eb├╗ Han├«feÔÇÖnin i├žtihatlar─▒n─▒ benimsemi┼č olabilirsiniz! Ben de onun i├žtihatlar─▒yla amel ediyorum. Ancak bu, di─čer imamlar─▒n benim imam─▒m olmad─▒─č─▒ anlam─▒na gelmez. Onlar da benim imam─▒md─▒r. Elbette ─░mam Eb├╗ Han├«fe b├╝y├╝k bir ├ólimdir. Ancak onun i├žtihatlar─▒ ─░sl├ómÔÇÖ─▒ ku┼čatamaz. T─▒pk─▒ di─čerlerinin de tek ba┼č─▒na onu ku┼čatamayaca─č─▒ gibi… ─░mam ┼×├ófi├«ÔÇÖnin, ─░mam M├ólikÔÇÖin, ─░mam Ahmed bin HanbelÔÇÖin ve di─čerlerinin yorumlar─▒n─▒n olmad─▒─č─▒ bir ─░sl├óm anlay─▒┼č─▒ bana g├Âre ├žok eksik kal─▒r. Sadece ─░mam ┼×├ófi├« ile ilgili ┼ču tespiti yapmak bile maksad─▒m─▒ anlatmaya san─▒r─▒m k├óf├« gelir: ─░mam ┼×├ófi├« olmasayd─▒ belki de m├╝sl├╝manlar bug├╝n ana dilleriyle ib├ódet ediyor olacaklard─▒. B├Âylece siyasette, ama├žta ve hayat─▒n di─čer bir├žok alan─▒nda parampar├ža olduklar─▒ gibi ib├ódette de par├žalanacaklard─▒. Yabanc─▒ bir ├╝lkede okunmakta olan ezan─▒n -mahall├« dili bilmedik├že- ezan oldu─čunu bilemeyecektik. Bu dah├«, ─░mam ┼×├ófi├«ÔÇÖnin ne kadar bas├«retli ve b├╝y├╝k bir ├ólim oldu─čunu g├Âstermez mi?

Muhterem hocam,

┬źM├╝ÔÇÖminler karde┼čtir.┬╗ ilkesi gere─čince bir karde┼činiz olarak biraz daha yumu┼čak bir ├╝sl├╗p kullanman─▒z─▒ -haddim olmayarak- tavsiye ediyorum. San─▒yorum bazen s├Âz├╝ g├╝├žl├╝ s├Âyleme arzusuna fazlaca kap─▒l─▒yorsunuz. ├ç├╝nk├╝ -belirtmeliyim ki- hakikaten iyi bir hatipsiniz. Ancak b├Âyle ithama varan a┼č─▒r─▒ ifadeler kullanman─▒z iki a├ž─▒dan sak─▒ncal─▒d─▒r:

1. Muhataplar─▒n─▒z─▒ k─▒r─▒yor, tepki ├žekiyorsunuz. B├Âylece hem incitiyor, hem de inciniyorsunuz. H├ólbuki KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n ├╝sl├╗bunun ┬ź
incinip birbirinden uzakla┼čmaz. Sel├ómetle… s├╝p├╝r├╝c├╝ olmad─▒─č─▒┬╗n─▒ biz sizden ├Â─črendik.

2. Bu yolu se├žmeniz sizden yararlanacak insanlar─▒n say─▒s─▒n─▒ azalt─▒yor.
Her m├╝ÔÇÖmini sevdi─čim gibi sizi de Allah i├žin seviyorum. ├ťmit ederim ki, bu samim├« karde┼č tavsiyesini dikkate al─▒rs─▒n─▒z. B├Âylece hem sizden istifade edenlerin say─▒s─▒ artar, hem de m├╝sl├╝manlar