─░sl├ómÔÇÖ─▒n Kalb├« Tefsiri TASAVVUF

YAZAR : Sami B├ťY├ťKKAYNAK skaynak48@hotmail.com

sami_buyukkaynak_yuzakidergisi_aral─▒k2015

─░sl├óm tarihi boyunca ├╝zerinde ├žok├ža konu┼čulan alanlardan birisi de tasavvuftur.

Tarih boyunca tasavvufun me┼čr├╗iyeti s├╝rekli tart─▒┼č─▒lm─▒┼č ama mevcudiyetine ve ge├žerlili─čine hi├žbir zaman m├óni olunamam─▒┼čt─▒r. Onun Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- zaman─▒nda olup olmad─▒─č─▒ da s├╝rekli g├╝ndemi me┼čgul etmi┼čtir. ┼×unun alt─▒n─▒ ├žizmek gerekir ki, tasavvuf m├╝essese h├ólindeki ad─▒ ile olmasa dah├«; ihsan, z├╝hd, takv├ó, tebett├╝l, riy├ózat gibi prati─či olan ┼čekliyle Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- zaman─▒nda ve sonras─▒nda var olmu┼čtur. Bunu ink├ór etmek m├╝mk├╝n de─čildir.

Zira din; d├╝nyev├«le┼čme tehlikesine kar┼č─▒, kulun AllahÔÇÖla irtibat─▒n─▒ koparmamas─▒ i├žin kalbin in┼čas─▒n─▒ m├╝himser. Bunun i├žin kulun d├╝nya ile ili┼čkisini dengeleyecek pratikler in┼ča eder. Bu in┼čan─▒n ilk olu┼čtu─ču zaman ise, Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- d├Ânemidir. Bu in┼ča o d├Ânemde; ihsan, z├╝hd, takv├ó, tebett├╝l, riy├ózat gibi pratikler sayesinde olmu┼čtur.

Daha sonra hadis, tefsir, f─▒k─▒h gibi b├╝t├╝n ilim dallar─▒n─▒n okulla┼čt─▒─č─▒, kurum h├óline geldi─či gibi; z├╝hd, takv├ó, ihsan─▒ g├╝ndemlerinde tutanlar─▒n hayat tarz─▒ da kurum h├óline gelmi┼č ve tasavvuf ad─▒ alt─▒nda toplanm─▒┼čt─▒r.

Tabi├« ki me┼črep ve us├╗l fark─▒ sebebiyle; tasavvufun da okullar─▒ olu┼čmu┼č, bunlara da tar├«kat ad─▒ verilmi┼čtir. Tar├«katlar kurum h├ólleriyle insanlar─▒ z├╝hd, ihsan, takv├ó ┼čuuruyla as─▒rlarca in┼ča etmi┼člerdir. Tabi├« ki her m├╝essesenin oldu─ču gibi tar├«katlar─▒n da istism├ór─▒ olmu┼č; a┼č─▒r─▒s─▒, uydurmas─▒, i┼či ├ž─▒─č─▒r─▒ndan ├ž─▒karan─▒, KurÔÇÖ├ón ve S├╝nnetÔÇÖin tasvip etmedi─či h├ól, hareket ve tav─▒r i├žinde insanlar─▒ etkileyeni muhakkak olmu┼čtur. Ama bu u├ž ├Ârnekler; insanlar─▒ d├«ne yakla┼čt─▒ran, m├╝sl├╝manlar─▒ ise muhsin, s├ólih, z├óhid olma y├Ân├╝nde in┼ča eden tasavvufun s├ófiyetine halel getirmemelidir.

Bug├╝n i├žin ise tasavvufun insanlar─▒ ─░sl├ómÔÇÖa kazand─▒rma y├Ân├╝nde b├╝y├╝k katk─▒lar─▒ vard─▒r. ─░sl├ómafobi ad─▒ alt─▒nda ─░sl├ómÔÇÖ─▒n sadece ┬źseyf (k─▒l─▒├ž)┬╗ d├«ni oldu─čunun tazyik edildi─či modern d├╝nyada, tasavvuf├« ├ževreler ve tasavvuf├« ┼čahsiyetler; ─░sl├ómÔÇÖ─▒n; ┬ź├Ânce kendi g├Ân├╝l d├╝nyan─▒ in┼ča et┬╗ d├╝sturunu ├Ân pl├ónda tutarak insan─▒ in┼ča ve ihy├ó edecek okumalar─▒, pratikleri ile insanlar─▒ ─░sl├ómÔÇÖla, ─░sl├ómÔÇÖ─▒n g├╝ler y├╝z├╝yle tan─▒┼čt─▒rmaya vesile olmu┼člard─▒r.

Meselâ;

Mevl├ón├ó Cel├óledd├«n-i R├╗m├«, ─░bn-i Arab├« gibi mutasavv─▒flar, 8 asr─▒ a┼čk─▒n zamand─▒r, ─░sl├ómÔÇÖa uzak kalm─▒┼č insanlar─▒ ─░sl├ómÔÇÖ─▒n insan─▒ m├ónev├« olarak in┼ča ve ihy├ó edecek y├Ân├╝n├╝ i┼čledikleri eserleriyle ─░sl├ómÔÇÖla bulu┼čturmu┼člard─▒r. Sadece akl─▒ ve nakli ├Ân pl├óna alanlar─▒n tebli─č ve ir┼čadlar─▒ndan daha fazla bu ├ólimlerin eserleri insanlar─▒ ─░sl├ómÔÇÖla bulu┼čturmu┼čtur. ├ç├╝nk├╝ insan─▒n g├Ân├╝l d├╝nyas─▒na hitap edecek seslenmeler, onlar─▒ a┼čk─▒n (il├óh├«) sevgiye g├Ât├╝recek iksirler bu mutasavv─▒flar─▒n eserlerinde mevcuttur. Bu ger├žekli─če dikkat ├žeken HindistanÔÇÖda do─čmu┼č, ParisÔÇÖte doktora e─čitimi g├Ârm├╝┼č, ├Âmr├╝n├╝n b├╝y├╝k k─▒sm─▒n─▒ ParisÔÇÖte AvrupaÔÇÖda ge├žirmi┼č, ─░sl├óm devletleraras─▒ hukukunda d├╝nyan─▒n say─▒l─▒ ├ólimlerinden olan Muhammed Ham├«dullah ┼čunlar─▒ s├Âylemi┼čtir:

ÔÇť…Ger├žek ┼ču ki, tasavvuf hakk─▒nda bilgim olmad─▒─č─▒ h├ólde, ben ┼čahsen tasavvufa kar┼č─▒ h├╝rmet duymaktay─▒m. Bu konuda derin bilgim olmad─▒─č─▒ i├žin hata etmekten ├žekiniyorum. Bu sebeple size sadece ni├žin bu ilime h├╝rmet duydu─čumu izah edece─čim.

Bat─▒ toplumunda, Paris gibi bir muhitte ya┼čamaya ba┼člad─▒─č─▒m zamandan beri hayretle g├Ârmekteyim ki, h─▒ristiyanlar─▒n ─░sl├ómiyetÔÇÖi kabul├╝; onlar─▒ ─░sl├ómÔÇÖ─▒ kabule sevk eden ne Eb├╗ Hanife, ne de ─░mam M├ótur├«d├«ÔÇÖdir. Fakat Muhyiddin Arab├«ÔÇÖdir. Bu konuda benim de ┼čahs├« m├╝┼č├óhedelerim olmu┼čtur. ─░sl├óm├« bir konuda, benden izah istendi─či zaman, benim verdi─čim akl├« delillere dayanan cevap, soran─▒ tatmin etmiyordu; fakat tasavvuf├« izah meyvesini vermekte gecikmiyordu. Bu konuda tesir g├╝c├╝m├╝ gittik├že kaybettim. ┼×imdi inan─▒yorum ki, Hul├óg├╗ÔÇÖnun yak─▒p y─▒kan ist├«l├ólar─▒ndan sonra Gazan Han zaman─▒nda oldu─ču gibi, bug├╝n en az─▒ndan Avrupa ve AfrikaÔÇÖda ─░sl├ómÔÇÖa hizmet edecek olan ne k─▒l─▒├ž, ne de ak─▒ld─▒r; fakat kalp ve tasavvuftur.

Bu m├╝┼č├óhededen sonra tasavvuf konusunda yaz─▒lm─▒┼č baz─▒ eserleri incelemeye ba┼člad─▒m. Bu, benim g├Âzlerimi a├žt─▒. Anlad─▒m ki; Hazret-i Peygamber zaman─▒ndaki tasavvuf ve b├╝y├╝k ─░sl├óm mutasavv─▒flar─▒n─▒n yolu ne kelimeler ├╝zerinde u─čra┼čmak, ne de m├ón├ós─▒z ┼čeylerle me┼čgul olmakt─▒r; fakat insan ile Allah aras─▒ndaki en k─▒sa yolda y├╝r├╝mektir, ┼čahsiyetin (insan─▒ di─čer hayvanlardan ay─▒ran m├ón├óda karakter, ahl├ók ve insanl─▒k) geli┼čtirilmesi yolunu aramakt─▒r. ─░nsan kendisine y├╝klenen vazifelerin sebeplerini ar─▒yor. M├ónev├« sahada madd├« izahlar bizi pek uza─ča g├Ât├╝rmektedir; ancak m├ónev├« izahlard─▒r ki, insan─▒ tatmin etmektedir.ÔÇŁ (M. Aziz Lahb├ób├«, ─░sl├óm ┼×ahsiyet├žili─či, ├žev. ─░smail Hakk─▒ AKIN, Ya─čmur Yay., ─░stanbul, 1972, s. 114-116)

Bu ifadelerden anla┼č─▒ld─▒─č─▒na g├Âre tasavvuf; insan─▒ ihy├ó etmek, onu hayra, iyili─če y├Ânlendirmek i├žin iyi bir yoldur. Zira insana All├óhÔÇÖ─▒ hat─▒rlatacak, onu m├╝sl├╝manca ya┼čamak noktas─▒nda y├Ânlendirecek rehberlere ihtiya├ž vard─▒r. Tasavvufa kar┼č─▒ olan ve bunu hep konu┼čmalar─▒nda g├╝ndemde tutan kanaat ├Ânderleri bile asl─▒nda kendisini takip eden insanlar a├ž─▒s─▒ndan bir rehberdir. Bunun i├žin kendisi rehber kabul edilen birisinin, insanlar─▒ iyi m├╝sl├╝man olmaya sevk eden, bunu da tasavvuf├« ├žer├ževede yapan bir rehberi dind─▒┼č─▒ g├Ârmesi do─čru de─čildir. O kendisini ne kadar All├óhÔÇÖa sevk eden bir tebli─čci olarak g├Âr├╝yorsa, tasavvuf ├Ânderini de ayn─▒ ┼čekilde tebli─čci olarak g├Ârmelidir. Bu noktada ├Âtekile┼čtirmeden t─▒pk─▒ hicr├« ilk as─▒rlarda oldu─ču gibi insanlara en do─čru ┼čekilde All├óhÔÇÖ─▒, KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒, All├óhÔÇÖ─▒n Ras├╗l├╝ÔÇÖn├╝ anlatan insanlar─▒ kucaklamak icap etmektedir.

Modernitenin insanlar─▒ sek├╝ler cenderede eritti─či, d├«nin ikinci pl├óna itilmeye ba┼čland─▒─č─▒ ┼ču as─▒rda; d├«ne ├ža─č─▒ran ├Ârnek davet├žilere, k─üliyle birlikte h├óliyle de tem├óy├╝z eden rehberlere ihtiya├ž vard─▒r. ─░nsan─▒n g├Ânl├╝ bir g├Ânle kay─▒p ona meyletti─či zaman, o g├Ân├╝lde ne varsa ondan hisse al─▒r, onun gitti─či yoldan gitmek i├žin ├žabalar. Bunun i├žin tasavvuf; g├Ânle girmeyi, g├Ân├╝lle in┼ča etmeyi esas alm─▒┼čt─▒r. Bu ├Ânceli─čiyle t─▒pk─▒ tarihte ve g├╝n├╝m├╝zde oldu─ču gibi biiznill├óh k─▒y├ómete kadar ihy├ó ve in┼ča ├žal─▒┼čmalar─▒na devam edecektir. ├ľnemli olan ise ├Âtekile┼čtirmeden bu ├žabay─▒ m├╝himsemektir.