BUHRANLARIMIZIN KAYNA─×I

YAZAR : Hayrettin DURMU┼× hayrettindurmus@gmail.com

hayrettin_durmus_yuzakidergisi_aral─▒k2015

Said Halim Pa┼ča, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n yeti┼čtirdi─či son ayd─▒nlardand─▒r. Kelimenin ger├žek m├ón├ós─▒yla tam bir m├╝nevverdir o. Sadrazaml─▒k da yapt─▒, idamla da yarg─▒land─▒. 5 Aral─▒k 1921 tarihinde evinin ├Ân├╝nde u─črad─▒─č─▒ sil├óhl─▒ sald─▒r─▒da ┼čehid edilinceye kadar hak bildi─či s├Âzleri s├Âyledi. Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n yok olu┼ča giden y─▒k─▒l─▒┼č─▒n─▒ durdurmak i├žin unutulmaz bir m├╝cadele verdi. Devlet adaml─▒─č─▒n─▒n yan─▒nda iyi bir kalem erbab─▒ olan Said Halim Pa┼ča, m├╝tefekkir olarak pek ├žok eser kaleme ald─▒. Kolay bulunabilen ve yayg─▒n olan eseri ┬źBuhranlar─▒m─▒z┬╗ kitab─▒d─▒r.

O d├╝┼č├╝nen bir kafa idi. Hi├žbir zaman ba┼čkas─▒n─▒n kafas─▒yla d├╝┼č├╝nmedi. Kendine has bir yap─▒s─▒ vard─▒. Kendi kanad─▒yla u├žmas─▒n─▒ bilenlerdendi. Ba┼čkas─▒n─▒n kanatlar─▒yla u├žman─▒n m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒n─▒ gen├ž ya┼č─▒nda g├Ârm├╝┼čt├╝.

Hayat─▒n─▒n b├╝y├╝k k─▒sm─▒n─▒ AvrupaÔÇÖda ge├žirmi┼č; bat─▒ medeniyeti denilen bug├╝nk├╝ medeniyeti, i├žinden ve ger├žekten g├Ârm├╝┼č, onunla yak─▒ndan temasta bulunmu┼č olmas─▒ dolay─▒s─▒yla, ┼čark m├╝esseselerini garp m├╝esseseleriyle mukayese edebilme kudretine sahip olmu┼čtu. Onun i├žindir ki bat─▒ medeniyeti y├╝z├╝nden ─░sl├óm ├óleminin u─črad─▒─č─▒ zararlar─▒, a├ž─▒lan rahneleri gere─či gibi ke┼čfedip anlam─▒┼čt─▒…

M├╝sl├╝man d├╝nyas─▒n─▒n durumunu, onu bu h├óle getiren ┼čartlar─▒ dikkatle ara┼čt─▒rm─▒┼č ve sebebin, iddia edilenin aksine; d├«nimizi iyi bilmemek, yanl─▒┼č uygulamak ve bat─▒y─▒ k├Âr├╝ k├Âr├╝ne taklit etmek oldu─čunu g├Ârm├╝┼č, bunun sorumlusunun ise n├╝fuz d├óv├ós─▒na d├╝┼čen din adamlar─▒ ile makam-mans─▒p h─▒rs─▒na kap─▒lan devlet adamlar─▒ ve kendini be─čenmi┼č ┬źcahil ayd─▒nlar┬╗ oldu─čunu a├ž─▒klam─▒┼čt─▒r.

Hi├ž beklenmedik ┼čekilde, tecr├╝besiz gen├ž subaylar─▒m─▒z─▒n sava┼ča kat─▒lmas─▒ neticesinde ya┼čad─▒─č─▒m─▒z 1912 Balkan f├ócias─▒ ile RumeliÔÇÖnin elimizden ├ž─▒kmas─▒ sonucunda Said Halim Pa┼ča; ├žok daha b├╝y├╝k ve vahim bir harbin ├ž─▒kaca─č─▒n─▒, Osmanl─▒ topraklar─▒n─▒n ya─čmalanaca─č─▒n─▒ anlam─▒┼č ama etraf─▒nda kendi ├žap─▒nda tedbir alacak devlet adam─▒ bulmakta da zorlanm─▒┼čt─▒r. Eskilerin deyimiyle ┬źk├óht-─▒ rical┬╗ y─▒llar─▒d─▒r o y─▒llar…

Said Halim Pa┼čaÔÇÖn─▒n devlet siyasetine vermek istedi─či istikamet, devleti AvrupaÔÇÖn─▒n arac─▒l─▒─č─▒ndan ve tahakk├╝m├╝nden kurtarmaya y├Ânelikti…

D├ť┼×T├ť─×├ťM├ťZ HATA NEYD─░?

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n; son y─▒llarda koskoca bir cihan devletinin par├žalanmas─▒na sebep olan, ├ž├Âk├╝┼č├╝ h─▒zland─▒ran i├žine d├╝┼čt├╝─č├╝ hata neydi? ─░sterseniz bu sorunun cevab─▒n─▒ Said Halim Pa┼čaÔÇÖn─▒n dilinden aktaral─▒m:

ÔÇťMilliyet m├╝cadeleleri, ─▒rk rekabetleri, gitgide artarak Osmanl─▒lar aras─▒nda bir ├╝lk├╝ birli─či b─▒rakmad─▒. D├╝nk├╝ casus ve r├╝┼čvet├žiler; ba┼č─▒m─▒za h├╝rriyet├ži, ink─▒l├óp├ž─▒ ve vatanperver kesildiler… Biz; memleketimizin mesut olmas─▒ i├žin, Avrupa kanunlar─▒n─▒ terc├╝me edip alman─▒n k├óf├« gelece─čini zannettik. Mesel├ó ad├ólet sistemimizi ─▒slah etmek i├žin Frans─▒z ad├ólet sistemini esas ald─▒k. H├ólbuki Frans─▒z cemiyeti; bizimkine asla benzemeyen, asl─▒ ve men┼čei, ruh h├óli, ├ódetleri ve gelenekleri, irfan─▒ ve medeniyet seviyesi ile bizden pek farkl─▒ olan, ihtiya├žlar─▒ ise ├žok ├že┼čitli bulunan bir toplumdu. Frans─▒z ad├ólet sisteminin memleketimiz i├žin uygun olup olmad─▒─č─▒n─▒ kimse d├╝┼č├╝nmedi…ÔÇŁ2

hayrettin_durmus_2_yuzakidergisi_aral─▒k2015

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n siyas├« birli─či; Avrupa h─▒ristiyan h├╝k├╗metlerinde oldu─ču gibi milliyet esas─▒na de─čil, ─░sl├óm birli─či ve karde┼čli─či esas─▒na dayan─▒yordu. Ne zaman bu birlik par├žaland─▒, ─░sl├óm diyarlar─▒nda i┼čgal, bask─▒ ve s├Âm├╝r├╝ y─▒llar─▒ ba┼člad─▒. H├ól├ó kaynayan Orta Do─ču kazan─▒nda ba┼ča gelenler, bu birlik anlay─▒┼č─▒ndan fersah fersah uzakla┼č─▒lm─▒┼č olmas─▒ndan kaynaklanm─▒yor mu?

Said Halim Pa┼ča; ─▒rk├ž─▒l─▒k d├╝┼č├╝ncesinin ve partizanl─▒─č─▒n bize b├╝y├╝k zararlar verdi─čini, m├óz├«mizdeki o tertemiz dostlu─ču zedeleyerek gelece─čimizi de tehlikeye att─▒─č─▒n─▒ ├Ârnekleriyle anlat─▒r kitapta ve ba┼č─▒m─▒za gelen musibetlerin sebebini ┼ču ana fikre dayand─▒r─▒r:

ÔÇť─░┼čte g├Âr├╝l├╝yor ki, b├╝t├╝n fenal─▒klar─▒n as─▒l kayna─č─▒ bir tanedir. Bu da; ┬źYabanc─▒ kanun ve m├╝esseseleri al─▒p kabul etti─čimiz takdirde, yenilik ve ilerlemeye mazhar olaca─č─▒m─▒za inanmak┬╗ hatas─▒d─▒r… Fikrimizce b├╝t├╝n bu fenal─▒klar─▒ do─čuran, bat─▒ medeniyetini anlamadan taklit edi┼čimizdir.ÔÇŁ3

Said Halim Pa┼ča, bat─▒ medeniyetinin k├Âr├╝ k├Âr├╝ne taklit edilmesine kar┼č─▒d─▒r. S├╗-i istimallerin ├╝st├╝n├╝n ├Ârt├╝lmemesi gerekti─čine inan─▒r, ad├óletsizli─če ve ceh├ólete kar┼č─▒ sava┼č a├ž─▒lmas─▒ndan yanad─▒r. Bat─▒n─▒n ├Ârnek al─▒nmaya de─čer taraf─▒n─▒n, onlardaki ├žal─▒┼čma azmi oldu─čunu s─▒k s─▒k vurgular ve bir ferdin veya toplumun d├╝zelmesinin, m├ónen ve fikren y├╝celmesinin ancak kendi gayretiyle olaca─č─▒ kanaatindedir ve g├Âr├╝┼člerini ┼č├Âylece ├Âzetler:

ÔÇťS├Âz├╝n ├Âz├╝; kendi kendimizi tan─▒mam─▒za bile engel olan, bu taklitler ve iktibaslar vas─▒tas─▒yla, durumumuzu d├╝zeltmemiz m├╝mk├╝n de─čildir. Bu gidi┼čin sonu; ancak, elem verici bir sosyal karga┼ča ve bir siyas├« anar┼či olacakt─▒r. Taklit├žilik ederek, bundan ba┼čka bir sonu├ž alamayaca─č─▒m─▒zdan hi├ž ┼č├╝pheniz olmas─▒n.ÔÇŁ4

BUHRANLARDAN KURTULMANIN YOLU

Bizim toplumumuzun buhranlardan kurtulmas─▒ ve y├╝celmesi i├žin; bilgiyle beraber hatt├ó bilgiden de ├Ânce ahl├ók├« eksikliklerimizin tamamlanmas─▒ gerekti─či g├Âr├╝┼č├╝ndedir. Gurur, bencillik, kendini be─čenme gibi huylar─▒m─▒z─▒n bizi tembel, kay─▒ts─▒z ve rahat─▒na d├╝┼čk├╝n kimseler h├óline getirece─činden endi┼čelidir Pa┼ča.

┬ź─░lmin vas─▒ta, terbiyenin ise gaye┬╗ olmas─▒ gerekti─či g├Âr├╝┼č├╝ndedir.

D├«nimiz ilerlemeye engel mi? Bat─▒l─▒lar─▒n bize olan d├╝┼čmanl─▒─č─▒n─▒n ger├žek sebebi ne? ─░sl├óm d├╝nyas─▒ neden geri kald─▒? M├╝sl├╝man─▒n ahl├ók─▒, siyaseti, cemiyet anlay─▒┼č─▒ nas─▒l olmal─▒d─▒r? Ayd─▒nlar─▒n vazifesi nedir? ─░sl├óm devletinin siyas├« yap─▒s─▒ nas─▒l olmal─▒d─▒r? Birinci Cihan HarbiÔÇÖne neden ve nas─▒l girdik? Bu sava┼ča girmemek m├╝mk├╝n m├╝yd├╝? Son derece hayat├« ├Âneme sahip, bu can al─▒c─▒ sorular─▒n cevaplar─▒n─▒ merak ediyorsan─▒z Said Halim Pa┼čaÔÇÖn─▒n kitab─▒ ┬źBuhranlar─▒m─▒z┬╗ sizi bekliyor.

Said Halim Pa┼čaÔÇÖn─▒n d├╝┼č├╝ncelerinden, tecr├╝besinden, ufkundan bug├╝n bizim de alaca─č─▒m─▒z ├žok dersler vard─▒r. K─▒l─▒k de─či┼čtirse de, her ├ža─čda ya┼čanan problemler ├Âz├╝ itibar─▒yla ayn─▒d─▒r. Buhranlar i├žinde y├╝zmemek, girdapta k─▒vranmamak i├žin Said Halim Pa┼čaÔÇÖya kulak vermek gerek. Siz ne dersiniz?..

____________________________________

1Said Halim Pa┼ča, Buhranlar─▒m─▒z, Haz─▒rlayan. M. Ertu─črul D├ťZDA─×, ─░stanbul, 2011, (7. bask─▒-304 sayfa)
2 a.g.e., s. 57.
3 a.g.e., s. 60.
4 a.g.e., s. 90.