─░sl├óm Fetihleri ve M├ťSL├ťMANLARIN BUG├ťN├ť

YAZAR : Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× ogmusharun@yahoo.com

harun_ogmus_yuzakidergisi-mayis2015

─░sl├ómÔÇÖ─▒n yay─▒l─▒┼č─▒ d├╝nya tarihinin en dikkat ├žekici h├ódiselerinden biridir. ─░sl├óm; 3 milyon kilometrekareden daha geni┼č bir co─črafyada kab├«leler h├ólinde ibtid├ó├« bir hayat s├╝ren ve kan d├óv├ólar─▒, ya─čmac─▒l─▒k, merÔÇÖ├ó ihtil├óflar─▒ gibi sebeplerle s├╝r├╝p giden sava┼člardan dolay─▒ bir araya gelmeleri hayal dah├« edilemeyen bir toplum i├žerisinde zuhur etmi┼č ve 23 y─▒lda o toplumu bir araya getirerek inan─▒lmaz─▒ ger├žekle┼čtirdi─či gibi, takip eden 10 y─▒l i├žinde Ma─čripÔÇÖten (Kuzey Afrika) ├çinÔÇÖe kadar uzanan o zaman─▒n en meden├« ├╝lkelerine de h├ókim olmu┼čtur. Tarihte bu kadar, hatt├ó belki bundan da k─▒sa zamanda daha geni┼č co─črafyalara uzanan fetihler yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Ancak bu fetihler; varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rekli k─▒lacak dinamiklerden mahrum, ekseriya kurucular─▒yla birlikte da─č─▒l─▒p giden madd├« kuvvetlerden ibaret kalm─▒┼č, zamanla silinip giderek geride yaln─▒zca k├Ât├╝ h├ót─▒ralar b─▒rakm─▒┼čt─▒r. ─░sl├ómÔÇÖ─▒n yay─▒l─▒┼č─▒n─▒ onlardan ay─▒r─▒p m├╝stesn├ó k─▒lan, girdi─či yerlerdeki insanlar─▒n kalplerini kazanmas─▒ ve orada varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rekli k─▒labilmesidir.

─░sl├óm; Sicilya ve End├╝l├╝s gibi birka├ž ├Ârne─či istisn├ó edersek, girdi─či bir yerden bir daha ├ž─▒kmam─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝ gitti─či ├╝lkelerdeki insanlar─▒ d├Ân├╝┼čt├╝r├╝p, onlar─▒ kendine kazanm─▒┼čt─▒r. Bu itibarla ─░sl├óm fetihlerinden, ├Âzellikle de ilk devirlerdeki fetihlerden bahsederken; yaln─▒zca asker├« zaferlerden ve siyas├« h├ókimiyetten bahsediyor olmay─▒z. ├ç├╝nk├╝ ─░sl├ómÔÇÖ─▒n girdi─či ├╝lkelerde; tarih boyunca onlarca devlet kurulup y─▒k─▒lm─▒┼č, ancak ─░sl├óm o ├╝lkelerde ya┼čayan halklar─▒n g├Ânl├╝nde h├ókim de─čer olarak kalmaya devam etmi┼čtir, etmektedir.

Kald─▒ ki Tanzanya ve Kamer adalar─▒ gibi Bat─▒ Afrika ├╝lkelerine, Malezya ve ─░sl├óm d├╝nyas─▒n─▒n en kalabal─▒k n├╝fusuna sahip olan Endonezya gibi Uzak Do─ču ├╝lkelerine fetih ama├žl─▒ hi├žbir donanma gitmemi┼č, bu ├╝lkelerin halklar─▒ tamamen ticar├« vb. ili┼čkilerle ─░sl├ómÔÇÖ─▒ tan─▒y─▒p m├╝sl├╝man olmu┼člard─▒r.

Diyeceksiniz ki: ÔÇť─░sl├ómÔÇÖdan daha yayg─▒n benimsenmi┼č din ve k├╝lt├╝rler vard─▒r.ÔÇŁ Do─črudur, mesel├ó H─▒ristiyanl─▒k k─▒talara yay─▒lm─▒┼čt─▒r. Ancak biz ─░sl├ómÔÇÖ─▒n yay─▒l─▒┼č─▒n─▒n m├╝stesn├ó oldu─čunu savunurken sadece yay─▒lma sahas─▒n─▒n geni┼čli─čini ├Âl├ž├╝ alm─▒yoruz. Ayn─▒ zamanda bunun ne kadar s├╝ratli geli┼čti─čini ve kal─▒c─▒ olup olmad─▒─č─▒n─▒ da dikkate al─▒yoruz. H─▒ristiyanl─▒k bug├╝n en fazla benimsenen din olmakla birlikte, yay─▒lmas─▒ ├╝├ž asr─▒ ge├žen bir zamanda ger├žekle┼čmi┼čtir. Bu cihetten ─░sl├ómÔÇÖ─▒n yay─▒l─▒┼č─▒ ile mukayese edilemez.

Her hareketin ba┼člang─▒c─▒nda co┼čku y├╝ksek olur. Hicretin ilk asr─▒ndaki m├╝sl├╝manlar da dinlerine co┼čkun bir ruhla ve son derece i├žten ba─čland─▒lar. Bu sebeple ├Âzellikle hulef├ó-i r├ó┼čid├«n devrinde ger├žekle┼čen fetihlerin neticeleri ├žok muazzam oldu. O kadar ki, fethedilen ├╝lkelerin halklar─▒ yaln─▒z ─░sl├ómiyetÔÇÖi benimsemekle kalmay─▒p, zamanla ─░sl├ómÔÇÖ─▒n ana kaynaklar─▒n─▒n ve onu tan─▒tanlar─▒n dili olan Arap dilini de benimsediler. Mesel├ó M─▒s─▒rl─▒lar K─▒pt├«, Ma─črip ├╝lkelerinde ya┼čayan halklar Berber├« olup kendilerine mahsus dilleri vard─▒. Ancak bug├╝n bu ├╝lkelerin tamam─▒nda, hatt├ó halk─▒ zenci olan Sudan, Moritanya ve Somali gibi ├╝lkelerde ana dil Arap├žad─▒r. ArapÔÇÖ─▒ bir ─▒rk de─čil de; ┬źArap├ža konu┼čan insan┬╗ olarak tarif etmeyi gerektiren ve iyi de─čerlendirilse ├žok b├╝y├╝k bir avantaja ├ževrilebilecek olan bu dil birli─činin olu┼čmas─▒nda, s├Âz konusu ├╝lke halklar─▒n─▒n Araplarla evlilik yaparak kar─▒┼čmalar─▒n─▒n da elbette tesiri vard─▒r. Ancak bu halklar─▒n Arap├ža konu┼čur h├óle gelmesini sadece evliliklerle izah etmek ger├žek├ži olmaz.

Arap├žan─▒n h├ókim oldu─ču halklar ├╝zerindeki tesiri hakk─▒nda bug├╝n tarihte kalm─▒┼č ba┼čka enteresan ├Ârnekler de vard─▒r. Mesel├ó End├╝l├╝sÔÇÖte halk─▒n bir k─▒sm─▒; h─▒ristiyan olarak kalmakla birlikte, Arap├ža konu┼čan ve ┬źm├╝staÔÇśrib (Arapla┼čm─▒┼č)┬╗ olarak adland─▒r─▒lan z├╝mrelerden olu┼čmaktayd─▒. Ba┼čta ─░spanyolca olmak ├╝zere, bat─▒ dillerine ge├žen Arap├ža kelimeler ise ba┼čl─▒ ba┼č─▒na ele al─▒nmas─▒ gereken bir mevzudur.

─░sl├óm d├╝nyas─▒n─▒n bat─▒s─▒n─▒ derinden tesir alt─▒na alan Arap├ža, do─čuda kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ Farslar ve T├╝rkler gibi kavimler ├╝zerinde ayn─▒ ├Âl├ž├╝de tesirli olamad─▒. ├ç├╝nk├╝ Farslar─▒n k├╝lt├╝r├╝, T├╝rklerin ise bile─či ├žok g├╝├žl├╝ idi. Bu sebeple Araplara kom┼ču olsalar da Farslar ve T├╝rkler dillerini de─či┼čtirmediler. Afganlar, Hintliler, Uzak Do─ču ve Balkan milletleri ise Arap├ža konu┼čulan co─črafyalara zaten ├žok uzakt─▒lar. Bununla birlikte KurÔÇÖ├ón dili olarak Arap├ža b├╝t├╝n ─░sl├óm milletleri i├žin her zaman ├Ânemli oldu. D├«n├« ilimlerle ilgili kitaplar Arap├ža konu┼čulmayan co─črafyalarda bile, modern zamanlara gelene kadar Arap├ža kaleme al─▒nd─▒. D├«n├« kavramlar ba┼čta olmak ├╝zere ─░sl├óm milletlerinin dillerinde bir├žok Arap├ža kelime yerle┼čti. Cumhuriyet devrindeki ideolojik tasfiyeye ra─čmen, bug├╝n bile T├╝rk├ženin takriben ├╝├žte biri Arap├ža as─▒ll─▒ kelimelerden olu┼čmaktad─▒r.

End├╝l├╝sÔÇÖle birlikte fethedilip yar─▒m as─▒r sonra bo┼čalt─▒lan Bat─▒ FransaÔÇÖy─▒ ve hicr├« III. as─▒rda TunusÔÇÖta h├╝k├╝mran olan A─čleb├«lerÔÇÖin yer yer Alp Da─člar─▒na kadar uzanan ─░talyaÔÇÖn─▒n baz─▒ b├Âlgelerinde k─▒sa s├╝reli─čine h├ókim olmalar─▒n─▒ istisn├ó edersek; m├╝sl├╝manlar hicr├« V. asr─▒n ortalar─▒na kadar hi├žbir cephede mevz├« kaybetmediler. ─░├žeride G─üliyye (a┼č─▒r─▒ ┼×i├« gruplar), Zen├ódika (z─▒nd─▒klar), Karmat├«ler, B├ót─▒n├«ler gibi y─▒k─▒c─▒ muhalif gruplarla bo─ču┼čsalar, zaman zaman sosyal ad├óletsizlikle m├ólul olsalar da; bu safhada asker├« ve siyas├« bak─▒mdan oldu─ču gibi ilm├«, fikr├« ve edeb├« bak─▒mdan da rakipsizdiler. Hicr├« V. asra kadarki birikimin kazand─▒rd─▒─č─▒ ivme ile ilm├« ve fikr├« ├╝st├╝nl├╝klerini hicr├« X-XI. as─▒rlara kadar b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de korudular. Ancak asker├« ve siyas├« vaziyetleri, hicr├« V. as─▒rdan itibaren co─črafyalara g├Âre de─či┼čen dalgal─▒ bir seyir takip etmeye ba┼člad─▒. Mesel├ó AkdenizÔÇÖde Sicilya, End├╝l├╝sÔÇÖte Tuleytula kaybedilir, Kud├╝s ve Suriye sahilindeki limanlar ha├žl─▒lara kapt─▒r─▒l─▒rken Anadolu fethedildi. Kez├ó mil├ód├« XIV ve XV. as─▒rda End├╝l├╝s d├╝┼čerken Rumeli ve ─░stanbul fethedildi. Yani m├╝sl├╝manlar hi├žbir devirde, her cephede ayn─▒ anda ma─čl├╗p olmad─▒lar. Bir co─črafyada geriliyorlarsa di─čerinde ilerlediler.

Ne zamana kadar?

Vez├«r-i ├ézam Merzifonlu Kara Mustafa Pa┼ča, 1683ÔÇÖte AvusturyaÔÇÖy─▒ cezaland─▒rmak ├╝zere sefere ├ž─▒kana kadar! ViyanaÔÇÖy─▒ fethedip Kanun├«ÔÇÖnin bile eri┼čemedi─či bir ┼čerefi elde etme hayaline kap─▒lan Pa┼ča, ├ž─▒kt─▒─č─▒ bu seferde -aktar─▒ld─▒─č─▒na g├Âre K─▒r─▒m Han─▒ÔÇÖn─▒n ih├ónetiyle- Viyana ├Ânlerinde yap─▒lan Alaman Da─č─▒ MuharebesiÔÇÖnde yenilip ├žekildikten sonra, 16 y─▒l sava┼č devam etti ve akabinde Macaristan, Mora, Dalma├žya ve AzakÔÇÖ─▒n kaybedildi─či Karlof├ža Mu├óhedesi imzaland─▒. ─░lk defa ├╝lke kaybedilen bu mu├óhededen sonra 1711ÔÇÖde Ruslar─▒n, 1736-39ÔÇÖda hem Avusturya hem de Ruslar─▒n yenilmesinde oldu─ču gibi ├žizilen karizmay─▒ nisbeten d├╝zelten baz─▒ ba┼čar─▒lar elde edilse de, ├Âzellikle 1768-1774 Rus Harbi sonras─▒ imzalanan K├╝├ž├╝k Kaynarca Mu├óhedesi ile birlikte K─▒r─▒m da kaybedildi ve sonras─▒nda Ruslar taraf─▒ndan ilhak edildi. Bu, ilk defa Osmanl─▒ Devleti h├ókimiyetindeki m├╝sl├╝man bir ├╝lkenin elden ├ž─▒kmas─▒ demekti. B├Âylece yukar─▒da dalgal─▒ seyretti─čini s├Âyledi─čimiz vaziyette ibreler hep eksiyi g├Âstermeye ba┼člad─▒.

─░sl├óm d├╝nyas─▒n─▒n en b├╝y├╝k g├╝c├╝ olan ve 400 sene o d├╝nyaya liderlik eden Osmanl─▒ Devleti; XX. asr─▒n ba┼člar─▒nda ├ž├Âkt├╝─č├╝nde, i┼čgal edilip m├╝stemleke h├óline getirilmemi┼č bir ─░sl├óm ├╝lkesi neredeyse kalmam─▒┼čt─▒.

Peki, ordu bozuldu─ču i├žin mi netice b├Âyle olmu┼čtu? Asl─▒nda de─čildi. Ancak asker├« hezimet ma─čl├╗biyeti g├Âr├╝n├╝r k─▒ld─▒─č─▒ndan dolay─▒, Karlof├ža travmas─▒ndan sonra hep ordu ├╝zerinde duruldu. Yabanc─▒ uzmanlar getirildi, yeni top├žu s─▒n─▒flar─▒ olu┼čturuldu, yeni asker├« okullar a├ž─▒ld─▒, yeni ordular kuruldu. Bunlar faydal─▒ ve gerekli idi; fakat meseleyi yaln─▒zca orduya ba─člamak yanl─▒┼č bir te┼čhisti. ├ç├╝nk├╝ asker├« ma─čl├╗biyet asl─▒nda sebep de─čil bir sonu├žtu. As─▒l sebep ise ilim ve fendeki ma─čl├╗biyetti. Avrupal─▒lar─▒n; co─čraf├« ke┼čiflerle elde ettikleri zenginlikleri, R├Ânesans ve Ayd─▒nlanmaÔÇÖyla birlikte sanayile┼čmeye tahvil etmeleri ve bu geli┼čmelerin ─░sl├óm d├╝nyas─▒nda iyi takip edilememesi, ├╝st├╝nl├╝─č├╝n AvrupaÔÇÖya kapt─▒r─▒lmas─▒yla sonu├žlanm─▒┼čt─▒.

II. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan sonra ─░sl├óm ├╝lkeleri s├Âzde ba─č─▒ms─▒z h├óle geldiler. Ancak bug├╝nk├╝ h├ódiseler, ac─▒ ger├že─či g├Âz ├Ân├╝ne serdi. Ba┼člar─▒ndaki diktat├Ârler d├╝┼č├╝nce; Suriye, Irak, Libya, Yemen gibi ├╝lkelerin -maalesef- devlet de─čil, asl─▒nda a┼č├«ret yap─▒lar─▒ndan ve d├«n├« kantonlardan olu┼čtu─ču ortaya ├ž─▒kt─▒. Afganistan, Somali vb. de ekleyebilece─čimiz bu ├╝lkelerin durumunun ─░sl├ómÔÇÖ─▒n do─čdu─ču as─▒rda birbirini bo─čazlayan Arap kab├«lelerinin durumunu and─▒rd─▒─č─▒n─▒ -dilimiz varmasa da- s├Âylemeliyiz.

Peki, ne yapmak gerek?

Allah bizi birle┼čtirmek i├žin yeni bir peygamber g├Ândermeyece─čine g├Âre son PeygamberÔÇÖiyle g├Ânderdi─či son mesaja kulak vermemiz l├óz─▒m:

ÔÇťHep birlikte All├óhÔÇÖ─▒n ipine s─▒ms─▒k─▒ sar─▒l─▒n, b├Âl├╝n├╝p par├žalanmay─▒n! All├óhÔÇÖ─▒n size olan nimetini hat─▒rlay─▒n: Hani siz birbirinize d├╝┼čman ki┼čiler idiniz de O, g├Ân├╝llerinizi birle┼čtirmi┼čti ve OÔÇÖnun nimeti sayesinde karde┼č kimseler olmu┼čtunuz. Siz bir ate┼č ├žukurunun kenar─▒nda iken oradan sizi kurtarm─▒┼čt─▒.ÔÇŁ (├él-i ─░mr├ón, 3/103)

Duyun ey m├╝sl├╝manlar!

ÔÇťAllah ve Ras├╗l├╝ÔÇÖne itaat edin, birbirinizle ├žeki┼čmeyin; sonra y─▒lg─▒nl─▒─ča d├╝┼čersiniz de g├╝c├╝n├╝z gider.ÔÇŁ (el-Enf├ól, 8/46)