HAYAT TERC─░HT─░R

YAZAR : H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

hatice_kubra_ergin-yuzakidergisi-mayis2015

─░nternette bir arama esnas─▒nda; ┬źHayat Tercihtir┬╗ ba┼čl─▒kl─▒ bir yaz─▒ya rastlad─▒m. Bir psikolo─čun kaleme ald─▒─č─▒ yaz─▒n─▒n ba┼čl─▒─č─▒ ├žok ├žarp─▒c─▒ geldi, ancak okuyunca birden suk├╗t-i hayale u─črad─▒m. ├ç├╝nk├╝ yaz─▒da, imtihan tercihi ve meslek se├žiminin hayat─▒n─▒zda ne kadar ├Ânemli olaca─č─▒ndan bahsediliyordu. O zaman dikkat ettim; yaz─▒, ┼čahsiyet geli┼čimi ve imtihanlara haz─▒rl─▒k konulu bir sitede yay─▒nlan─▒yormu┼č.

─░nsanlara ├óhirzaman hikmetleri niyetine sunulan ├Â─čretilerde (!) bu duruma s─▒k s─▒k rastl─▒yoruz. ─░nsanlara hayat─▒n bir sahas─▒na dair bir teferruat; ┬źhayat─▒n anlam─▒┬╗ diye sunuluyor:

ÔÇťSevece─čin mesle─či se├žersen mutlu olursun. Yetene─čini ke┼čfeder, kendini o sahada geli┼čtirirsen ba┼čar─▒l─▒ olur, hayat─▒n zirvelerine t─▒rman─▒rs─▒n. B├Âylece tatmin olur, kendini de─čerli hissedersin.ÔÇŁ

Ya sonra?

Benzerlerini ba┼čka sahalardaki rehber yaz─▒larda da g├Ârebilirsiniz:

ÔÇťE┼činizi se├žerken ┼čuna dikkat edin. Evlili─činizin ilk g├╝nk├╝ heyecan─▒n─▒ korumak i├žin ┼ču ┼ču kurallara uyun.ÔÇŁ

Sa─čl─▒─č─▒n─▒z─▒ korumak i├žin, zay─▒flamak i├žin, gen├ž kalmak i├žin tavsiyeler… Hepsi de d├╝nya hayat─▒n─▒n ┼čekline dair kurallar listesi. ├çe┼čitli kaynaklardan rastgele toplama, derme ├žatma hayat kurallar─▒. Modern ├ža─č─▒n insan─▒n─▒n, uymakla kendini g├╝vende ve de─čerli hissedece─či; ┬źf─▒k─▒h kaideleri┬╗ bo┼člu─čunu dolduran, s├Âzde bilim ve hur├ófenin tuhaf kar─▒┼č─▒m─▒, pazarlanmaya elveri┼čli ┬źlife style┬╗ teklifleri.

Psikologlar─▒n orta ya┼č krizi diye adland─▒rd─▒klar─▒ bir viraj var. Sanki ├Âl├╝mden ├Ânce r├╗hun son ikaz l├ómbas─▒ gibi… Aynalar─▒n y├╝z├╝n├╝ze eskisi kadar g├╝lmedi─či; sa├ž─▒n─▒zda k─▒rl─▒klar, y├╝z├╝n├╝zde ├žizgiler belirmeye ba┼člad─▒─č─▒ g├╝nlerde, r├╗hun o vakte kadar pek kulak verilmeyen anlam ├ž─▒─čl─▒─č─▒ duyuluyor birden.

ÔÇťBu zamana kadar sana ┬źgaye┬╗ diye g├Âsterilen hedeflere ko┼čtun, bir k─▒sm─▒n─▒ ba┼čard─▒n da… ─░┼činde hedeflerinin bir├žo─čunu ba┼čard─▒n. ├çocuklar─▒n─▒ yeti┼čtirdin, evlili─čin de art─▒k kuru bir tekrara d├Ând├╝; eski heyecan ve mutlulu─ču hissettirmiyor. Peki, ┼čimdi ne olacak?ÔÇŁ

Bir bat─▒l─▒ m├╝tefekkir;

ÔÇťHayat gen├žlik ├ža─č─▒nda ileriye d├Ân├╝k olarak ya┼čan─▒r, orta ya┼čta ise geriye d├Ân├╝k olarak sorgulan─▒r.ÔÇŁ demi┼č. Genel bir kabul h├óline gelmi┼č art─▒k; gen├žlik hayaller pe┼činde ko┼čmakla, ya┼čl─▒l─▒k h├ót─▒ralarla avunmak veya ge├žmi┼či sorgulamakla ge├žer… Nihayet ├Âl├╝m kap─▒ya dayan─▒r. Sanki bu durum ├žoktan kabullenilmi┼čtir. Yapacak bir ┼čey yoktur.

Kahramanl─▒─č─▒n modas─▒ ge├žmi┼čtir art─▒k. Hayat─▒n─▒ bir gayeye adamak; efs├ónelere, kurtar─▒c─▒lara, k─▒y├ómet sava┼člar─▒na, alt─▒n ├ža─ča inanmak; insanl─▒─č─▒n ├žocukluk ├ža─č─▒nda kalm─▒┼č eski bir aldan─▒┼čt─▒r. Art─▒k modern insan inanmaz, ┬źbilir┬╗. Ak─▒l ├ža─č─▒nda inanc─▒n ve adanm─▒┼čl─▒─č─▒n hi├žbir de─čeri yoktur.

Zaten d├╝nyay─▒ kana boyayanlar da hep ┬źkurtar─▒c─▒lar┬╗ de─čil midir? II. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan ├ž─▒kan ya┼čl─▒ Avrupa k─▒tas─▒; ge├žmi┼činden pi┼čman, ac─▒l─▒ ve yorgundur. T─▒pk─▒ bir y├╝z y─▒l ├Âncesinde mezhep sava┼člar─▒ y├╝z├╝nden dinden so─čudu─ču gibi, art─▒k ideolojilerden de usanm─▒┼čt─▒r. U─čruna m├╝cadele edecek hi├žbir ┼čey yoktur. Ad├ólet, iyilik, insan─▒n ┼čerefine yak─▒┼čan bir d├╝nya d├╝zeni, koskoca bir hayaldir. Sava┼člar k├Ât├╝d├╝r, kahramanl─▒k iddias─▒yla ortaya f─▒rlayan liderlerden, nutuklardan, vaatlerden nefret edilmelidir.

Sava┼č─▒n galibi olan Anglo-Sakson d├╝nya, kendi ideolojisini g├Âr├╝n├╝┼čte ┬źideolojisizlik┬╗ ├╝zerine kurmu┼čtur. ├ľzg├╝rl├╝k, ferd├« giri┼čim, liberalizm, demokrasi ve bar─▒┼č kelimeleri, gizli ideolojinin ├╝st├╝n├╝ ├Ârten bir perdedir. Bilhassa Amerikan felsefesi, ├╝lkesindeki y─▒─č─▒n─▒n da durumunu g├Âz ├Ân├╝ne alarak kendine uygun bir felsefe ileri s├╝rm├╝┼čt├╝r:

Pragmatizm.

Hakikat aray─▒┼č─▒n─▒ fed├ó edip; ┬źfayda┬╗y─▒ temel alan g├Âr├╝┼če g├Âre, inan├ž ve idealler bi-z├ótih├« hakikat kayna─č─▒ olduklar─▒ i├žin de─čil, insanlara faydal─▒ oldu─ču i├žin bir k─▒ymet ta┼č─▒rlar. Bu sebeple insan─▒n kendini hakikate adamas─▒na gerek yoktur; herhangi bir hakikat iddias─▒ndan istedi─či k─▒sm─▒ al─▒p modernize edip, g├╝n├╝birlik faydalanmaya bakmal─▒d─▒r.

Asl─▒nda bu felsefe, insanl─▒k tarihinde ilk kez bencilli─či ve d├╝nyev├«li─či bu derece me┼čr├╗la┼čt─▒ran bir kand─▒rmacad─▒r. Biraz da bu yeni k─▒tan─▒n sundu─ču i┼č ve a┼č imk├ónlar─▒na ko┼čan, etnik ve din y├Ân├╝nden karma┼č─▒k y─▒─č─▒nlar─▒ kolayca cezbedebilecek ve aralar─▒nda birli─či sa─člayabilecek beh├«m├« bir d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝d├╝r. ─░nsanlar─▒n f─▒tr├« bencilli─či ve rekabet├žili─čini, madd├« kalk─▒nma i├žin de─čerlendiren bu d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝, y─▒─č─▒nlar─▒ sopadan ├žok havu├žla terbiye etmesiyle me┼čhurdur. Bu k─▒tadan b├╝t├╝n d├╝nyaya yay─▒lan, son ideoloji budur; art─▒k kahramanl─▒─ča l├╝zum yoktur!

Art─▒k insan akl─▒, d├╝nya kabu─čunun ger├žeklerine boyun e─čip uyum sa─člam─▒┼čt─▒r. As─▒l olan maddedir. Madde bize az ├žok avunaca─č─▒m─▒z bir d├╝nya cenneti sunabilir. Onun bize nimetler sunmas─▒ i├žin biz de ona kulluk etmeliyiz. ├çocuklar─▒m─▒z─▒ maddenin kanunlar─▒n─▒ ├Â─črenecek ┼čekilde yeti┼čtirmeliyiz. Matematik, maddenin akaid esaslar─▒d─▒r; fen ve teknik bilimleri, f─▒kh─▒d─▒r. Bunlar─▒ belleyip tatbik etmeli, b├Âylece maddeyle uyumlu h├óle gelmeliyiz. E─čitim sisteminin eksik b─▒rakt─▒─č─▒ m├óneviyat─▒ da psikologlar, ÔÇťki┼čisel geli┼čimcilerÔÇŁ ve benzeri rehberlik iddias─▒ndaki ┬źiyi hatipler┬╗ doldursun. ─░nsanlar─▒ teselli ediyorsa; arkas─▒nda sahih, g├╝venilir bir hakikat olmas─▒ da ┼čart de─čildir.

─░mam Gaz├ól├«, hayranl─▒k uyand─▒ran bir ileri g├Âr├╝┼čl├╝l├╝kle as─▒rlar ├Âncesinde haber vermi┼čtir bu gelece─či; ÔÇťM├ónev├« bir e─čitim ile r├╗ha hayat─▒n gayesi inanc─▒n─▒ yerle┼čtirmeden verilen riy├óz├« ve fenn├« ilimlerin, insan─▒n m├ónev├« k├Âkeninden koparaca─č─▒n─▒ÔÇŁ bildirmi┼čtir. Ger├žekten de vahye; insan r├╗hunun tutunabilece─či yeg├óne hakikate yabanc─▒la┼čt─▒r─▒larak m├ónev├« k├Âklerinden kopar─▒lan ak─▒l, maddenin kuca─č─▒nda ├ódeta ├ž├╝r├╝meye terk edilmektedir.

G├Âr├╝n├╝┼čte ak─▒l, bilgi sayesinde tabiata ve maddeye h├ókim olmaktad─▒r. Ama maddeye h├ókim k─▒laca─č─▒ daha y├╝ce de─čerlere inanc─▒ kalmad─▒─č─▒ i├žin; asl─▒nda madd├« bedenin ihtiya├žlar─▒n─▒ temin edip getiren bir k├Âleye d├Ân├╝┼čmektedir.

Genellikle b├╝y├╝k bir hata eseri olarak bat─▒n─▒n ak─▒lc─▒ oldu─ču ileri s├╝r├╝l├╝r; h├ólbuki bat─▒, akl─▒ kendinden daha a┼ča─č─▒ olana hizmet ettirerek akla eziyet etmektedir. Bat─▒ d├╝nyas─▒n─▒n putudur ak─▒l; ama ac─▒k─▒nca yemekten ├žekinmedi─či di─čer putlar─▒ gibi, yine nefsin arzular─▒na vas─▒ta durumundad─▒r.

├ľte yandan modern d├╝nya, bug├╝n geldi─či durumdan endi┼čeli ve ┼ča┼čk─▒nd─▒r. Tabiat─▒ bozmu┼č, aileyi y─▒km─▒┼č, ahl├ók├« ├ž├Âk├╝nt├╝ ve ┼čiddet sarmal─▒na ├žare bulamamaktad─▒r. Yeti┼čtirdi─či bencil ve a┼č─▒r─▒ rekabet├ži fertler, kendi yumurtas─▒n─▒ pi┼čirmek i├žin memleketi ate┼če verebilmektedir. Ter├Âr korkusuyla maskeledi─či bir├žok problem, bat─▒y─▒ kendi ge├žmi┼čini sorgulamaya itmektedir.

G├╝n├╝m├╝zde bat─▒da felsef├« aray─▒┼člar─▒n ├žo─ču bug├╝ne nas─▒l gelindi─činin kriti─či ve bat─▒ d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝n├╝n ele┼čtirisi ├╝zerine kuruludur. Mesel├ó;

ÔÇťAcaba neden bu kadar bencil, rekabet├ži, ac─▒mas─▒z bir d├╝nya kurduk? K├╝lt├╝r├╝m├╝zdeki hangi kodlamalar bizi bu h├óle getirdi? Acaba duyguyu ihmal edip, akl─▒ m─▒ ├žok y├╝celttik? Kad─▒nlar─▒ a┼ča─č─▒lay─▒p ÔÇťerkek egemenÔÇŁ bir d├╝nya kurdu─čumuz i├žin mi bu h├óle geldik? Tabiat─▒, kad─▒n─▒, maddeyi, duyguyu, hor g├Âr├╝p akl─▒ putla┼čt─▒rman─▒n sonu├žlar─▒n─▒ m─▒ ya┼č─▒yoruz? Bunlardan nas─▒l geri d├Ânebiliriz?ÔÇŁ gibi fikirler, sorgulamalar…

H├ólbuki problemin kayna─č─▒ ak─▒lda de─čil akl─▒n rehbersiz kalmas─▒ndayd─▒. Ayn─▒ ┼čekilde d├╝nyay─▒ kana boyayan; ┬źKahramanlara, ideallere, hakikate inanmak┬╗ de─čil, aksine ad├óletsiz bir d├╝nyada biriken tepkinin, sahte kahramanlar─▒n arkas─▒ndan sava┼ča s├╝r├╝klenmesiydi.

Tuhaf bir alg─▒ operasyonuna maruz kal─▒yoruz. Bilmiyorum seyrettiniz mi, ─░skenderiyeli HypatiaÔÇÖn─▒n ba─čnaz h─▒ristiyanlarca hunharca katledili┼čini anlatan bir film var. Filmde ┬źilk h─▒ristiyanlar┬╗ diye sunulan karakterlerin giyim tarz─▒, son zamanlarda ─░sl├óm d├╝nyas─▒nda sahneye s├╝r├╝len sava┼č├ž─▒larla tuhaf bir benzerlik ta┼č─▒yor. Film boyunca ilk h─▒ristiyanlar; ezilenlerin ac─▒lar─▒n─▒ istismar edip onlar─▒ k─▒┼čk─▒rtarak RomaÔÇÖn─▒n bilim, sanat ve felsefeye, bilhassa kad─▒na sayg─▒l─▒ ve m├╝samahak├ór medeniyetini (!) y─▒kt─▒rd─▒─č─▒n─▒ anlat─▒yor. Sanki ├ža─č─▒m─▒zda, ─░sl├óm co─črafyas─▒nda y├╝kselen isyan duygular─▒n─▒, alel├óde k├Âle isyanlar─▒ seviyesine indirgemek istiyorlar. S─▒k s─▒k da kad─▒n konusuna vurgu yap─▒l─▒yor.

Zaman zaman modern ├ža─čda kad─▒nlar─▒n erkekle┼čtirildi─činden yak─▒n─▒yoruz ama erkeklerin kad─▒ns─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒na hi├ž dikkat etmiyoruz. KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde; ┬źer-rical┬╗ kavram─▒, methedici bir ifade kal─▒b─▒ olarak zaman zaman kullan─▒l─▒r. Bu; T├╝rk├žedeki ┬źadam olmak┬╗ veya ┬źs├Âz├╝n├╝n eri olmak┬╗ deyimlerinde adam─▒n veya erin, s─▒rf erkek olmak m├ón├ós─▒na gelmemesi gibi, ├Âzel ve ideal m├ón├óda ┬źer ki┼či olmak, yi─čitlik, adaml─▒k┬╗ m├ón├ós─▒na gelir.

S─▒rf erkek olarak do─čmakla elde edilmeyen bir ├Âzel m├ón├ó, kad─▒nlar─▒n bir├žo─ču gibi hayat─▒n s├╝s├╝n├╝, zevkini, g├╝venli─čini gaye h├óline getirmemeyi, bilhassa bunlar u─čruna ┬źkendini satmamay─▒┬╗ ┼ču ge├žici hayat─▒, y├╝ce gayeler u─čruna harcayabilmeyi, bu u─čurda tehlikeye at─▒l─▒p, s─▒k─▒nt─▒lara g├Â─č├╝s germeyi anlat─▒r.

┬źRical┬╗ olmak, ┼čekl├« bir kahramanl─▒k de─čildir. Bir adam tepeden t─▒rna─ča sil├óhl─▒ olabilir, g├Âz├╝n├╝ k─▒rpmadan adam ├Âld├╝rebilir ama m├ónev├« a├ž─▒dan y├╝ce bir gayesi yoksa, zalime veya zalim bir d├╝zene hizmet etmek i├žin, ge├žici d├╝nyan─▒n makam─▒na, mal─▒na, rahat─▒na kar┼č─▒l─▒k ┬źsat─▒lm─▒┼č┬╗ ise, asla kahraman de─čildir. ├ľte yandan seccadesinin ├╝st├╝ndeki ya┼čl─▒ bir kad─▒n, ├žocu─čunu emziren bir anne, ├žorba pi┼čiren bir ev kad─▒n─▒; y├╝re─činde saklad─▒─č─▒ ├«m├ón─▒yla, takv├ós─▒yla, z├╝hd├╝yle, duru┼ču ve direni┼čiyle, se├žti─či taraf─▒yla pek├ól├ó kahraman olabilir.

Hayat tercihtir. Tercihlerimiz bizi ideal insan, idealist insan yapar. Ge├žici olan─▒ ebed├« olan i├žin fed├ó edebilirsek; maddeyi, m├ón├óya boyun e─čdirirsek; bedenimiz i├žin de─čil, r├╗humuz ve r├╗humuzun ait oldu─ču as─▒l yurdumuz i├žin ya┼čayabilirsek ve bilhassa All├óhÔÇÖ─▒n r─▒z├ós─▒n─▒ kazanmay─▒, d├╝nyada kazan─▒lacak her ┼čeyden daha ├Ânemli tutar, bu u─čurda yar─▒┼č─▒rsak hayat─▒m─▒z de─čerlidir. Yoksa, iki d├╝nyada da nasibimiz hasret ve pi┼čmanl─▒k olacakt─▒r.