18.Y├ťZYIL AYDINLANMA S├ťREC─░NDE D─░N-B─░L─░M ─░L─░┼×K─░S─░ -2-

YAZAR : Ahmet MERAL ahmetmeral61@gmail.com

a_meral

POZ─░T─░V─░STLER─░N ─░DD─░ALARI

Bilimin d├«n├« de─čerlerin temellerini sarst─▒─č─▒n─▒ iddia eden Pozitivistler; astronomideki geli┼čmelerin ve t─▒ptaki baz─▒ geli┼čmelerin mukaddes metinlerin iddialar─▒n─▒ ├ž├╝r├╝tt├╝─č├╝n├╝, d├«nin bilimin ├Ân├╝nde yenik d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ iddia etmi┼člerdir. Bu iddia; baz─▒ siyas├« gruplar─▒n AvrupaÔÇÖdaki din adamlar─▒n─▒n toplumlar─▒ harekete ge├žirme g├╝c├╝n├╝ k─▒rma ve siyas├« iktidar─▒ ele ge├žirme ad─▒na kas─▒tl─▒ olarak y├╝r├╝tt├╝kleri bir ideolojik propaganda faaliyetidir.

Din ve bilimin z─▒tl─▒─č─▒ tezinin merkeze al─▒nmas─▒nda, her ┼čeyden ├Ânce Orta ├ça─čÔÇÖdaki D├╝nya merkezli k├óinat modeli ile G├╝ne┼č merkezli ├ólem modeli aras─▒ndaki ├žat─▒┼čmada KiliseÔÇÖnin GalileoÔÇÖyu yarg─▒lamas─▒n─▒n pay─▒ b├╝y├╝kt├╝r. Oysa ─░sl├óm d├╝nyas─▒na bakt─▒─č─▒m─▒z zaman ┬źGalileo VakÔÇśas─▒┬╗na benzeyen bir olay bulmak m├╝mk├╝n de─čildir. ─░sl├ómÔÇÖ─▒n zuhuruyla, do─čuda bilimin y├╝kseli┼či paralel olmu┼čtur. Yani Galileo vakÔÇśas─▒ndaki hatal─▒ tavr─▒n, t├╝m dinlere mal edilmesi haks─▒zl─▒k oldu─ču kadar do─čru da de─čildir.

B├╝y├╝k ve teorisyen astronomlardan Kepler, Kopernik ve GalileoÔÇÖnun; -baz─▒ hususlarda KiliseÔÇÖyle ters d├╝┼čseler de- d├«nin temellerine, All├óhÔÇÖa ve mukaddes metinlere y├Ânelik bir ele┼čtirisine rastlanmam─▒┼čt─▒r. Galileo, k─▒z─▒n─▒ manast─▒ra g├Ândermi┼č ve hayat─▒n─▒n sonuna kadar KiliseÔÇÖyle temas i├žinde olmu┼čtur. Kepler, samim├« bir h─▒ristiyand─▒ ve KiliseÔÇÖnin de─čerlerine ├Âl├╝nceye kadar ba─čl─▒ kald─▒. ÔÇťTanr─▒, eserleri arac─▒l─▒─č─▒yla bilinir.ÔÇŁ diyen Newton, All├óhÔÇÖa g├Ân├╝lden ba─čl─▒ bir bilim adam─▒yd─▒. KiliseÔÇÖye bir├žok y├Ânden ters d├╝┼čse de Darwin; biyolojik tezlerini d├«n├« tezlere kar┼č─▒l─▒k olsun diye savunmamakta, problemin bu ikilemde ele al─▒nmas─▒na ┼ču s├Âzleriyle kar┼č─▒ ├ž─▒kmaktayd─▒: ÔÇťBir insan hem Tanr─▒ÔÇÖya hem de evrim fikrine inanabilir. Bundan ┼č├╝phe edilmesi bana sa├žma geliyor.ÔÇŁ1

Modern felsefenin kurucusu kabul edilen filozof, matematik├ži Ren├ę DescartesÔÇÖe g├Âre; Tanr─▒ d├╝┼č├╝ncesi zihinde a├ž─▒k ve se├žik olarak bulunmasayd─▒, insan a├ž─▒s─▒ndan onu bilmenin herhangi bir yolu bulunamazd─▒. Descartes; Tanr─▒ d├╝┼č├╝ncesinin nereden geldi─čini ara┼čt─▒r─▒rken, bu d├╝┼č├╝ncenin duyular yoluyla elde edilemeyece─čini, ayr─▒ca zihnin b├Âyle bir kavram─▒ kendili─činden ortaya koyamayaca─č─▒n─▒ s├Âyledikten sonra, bu Tanr─▒ d├╝┼č├╝ncesinin do─ču┼čtan geldi─čini belirtmektedir.

─░nsan bu d├╝┼č├╝nceyi duyumlar─▒yla edinmemi┼č ve zihniyle de kurgulamam─▒┼čt─▒r. Dolay─▒s─▒yla yarat─▒ld─▒─č─▒ zaman kendisiyle birlikte do─čmu┼č ve meydana getirilmi┼čtir. Tanr─▒ÔÇÖn─▒n insan─▒ yarat─▒rken kendi d├╝┼č├╝ncesini insan─▒n zihnine koymu┼č olmas─▒ garip kar┼č─▒lanmamal─▒d─▒r. Tanr─▒ÔÇÖn─▒n varl─▒─č─▒n─▒ ispatlamak i├žin insana verdi─či do─ču┼čtan zihne yerle┼čtirilmi┼č h├ólde bulunan Tanr─▒ idesinden yola ├ž─▒k─▒lmal─▒d─▒r.2

Baz─▒ Naturalist bilim adamlar─▒n─▒n ideolojik tutumlar─▒ ve k├Âr inatlar─▒na ra─čmen; ├ólemdeki nizam ve ├óhenk, insan─▒ bu ├ólemin yarat─▒c─▒s─▒na ├ž─▒kar─▒r. Nitekim i├žinde bar─▒nd─▒─č─▒m─▒z k├óinat; b├╝t├╝n de─či┼čmelerine ra─čmen, bir d├╝zen ve b├╝t├╝n ayr─▒nt─▒lar─▒na ra─čmen bir ├óhenk i├žindedir.3

Bilin├žli bir dindar─▒n tabiat kanunlar─▒ ve bilimi g├Ârmezden gelmesi m├╝mk├╝n de─čildir. Tarihte baz─▒lar─▒ Tanr─▒ ad─▒na bilime sava┼č a├žm─▒┼člarsa bile, bu onlar─▒n teistik (tanr─▒c─▒) d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝n├╝ kavrayamamalar─▒ndan kaynaklanmaktad─▒r. Nitekim ba┼čta ─░sl├ómÔÇÖ─▒n mukaddes kitab─▒ KurÔÇÖ├ón olmak ├╝zere, t├╝m mukaddes kitaplar; tabiattaki d├╝zene at─▒fta bulunmakta, bizi fizik kanunlar─▒n─▒ incelemeye y├Ânlendirmektedir.

K─▒sacas─▒ ortada dinle bilimin kar┼č─▒ kar┼č─▒ya gelmesini gerektirecek m├ókul bir sebep bulunmamaktad─▒r. Problem ya din alg─▒s─▒n─▒n s─▒n─▒rlar─▒n─▒n iyi tespit edilememesinden, ba┼čka bir ifadeyle s├Âylemek gerekirse, dinle toplumlar─▒n mozaik bir bi├žimde ta┼č─▒d─▒─č─▒ gelenekleri aras─▒nda sa─čl─▒kl─▒ bir ayr─▒m─▒n yap─▒lamay─▒┼č─▒ndan ya da bilimin putla┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒ Naturalist ideolojik tutumdan kaynaklanmaktad─▒r. Bilim adamlar─▒m─▒zdan fizik├ži ve felsefeci Enis DOKOÔÇÖnun g├╝zel form├╝le etti─či gibi; ÔÇťBilimden NaturalizmÔÇÖi, dinden gelene─či ay─▒r─▒rsan─▒z din ile bilim aras─▒nda hi├žbir ├želi┼čki olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝rs├╝n├╝z.ÔÇŁ

Ancak d├╝nya alg─▒lar─▒n─▒ metafizik d├╝nyay─▒ ink├ór ├╝zerine oturtan Naturalistler deney ve g├Âzlem d─▒┼č─▒nda bir ger├žekli─či kabul etmedikleri gibi ├ólem ve ├ólemin kanunlar─▒n─▒n k├Âr rastlant─▒ya g├Âre olu┼čtu─ču iddias─▒ndad─▒rlar.

Oysa i├žinde d├╝nyan─▒n da yer ald─▒─č─▒ bu muazzam sem├óv├« sistemi yarat─▒c─▒ Tanr─▒ÔÇÖdan ba─č─▒ms─▒z nas─▒l izah edebiliriz? Kalplere, i├ž d├╝nyam─▒za seslenen il├óh├« sesi nas─▒l duymazdan gelebiliriz? Hayat i├žin uyulmas─▒ gereken kurallara ne kadar ihtiyac─▒m─▒z varsa bir o kadar da k├óin├ót─▒n i┼čleyi┼č kanunlar─▒n─▒ anlamaya ihtiyac─▒m─▒z vard─▒r. Zaten NewtonÔÇÖun da a├ž─▒k bir bi├žimde ifade etti─či gibi tabiat, Tanr─▒ÔÇÖn─▒n ikinci kitab─▒d─▒r.

Pozitivistlerin t─▒p alan─▒ndaki geli┼čmeler y├╝z├╝nden d├«nin ├Âneminin azald─▒─č─▒ iddias─▒ hi├žbir tutarl─▒l─▒─ča sahip de─čildir. 17. y├╝zy─▒ldan itibaren insan ├Âl├╝mlerinin azalmas─▒nda; t─▒ptaki g├╝zel geli┼čmelerden ├žok, koruyucu sa─čl─▒k hizmetlerinin rol├╝ b├╝y├╝k olmu┼čtur. D├╝nyay─▒ ve Bat─▒ AvrupaÔÇÖy─▒ s├╝rekli tehdit alt─▒nda bulunduran ve kitle ├Âl├╝mlerine yol a├žan veba, tifo ve dizanteri gibi hastal─▒klar zenginle┼čmeyle paralel olarak ├Ânlenebilir h├óle geldi. Batakl─▒klar─▒n kurutulmas─▒, dere ─▒slahlar─▒, kanalizasyonlar─▒n in┼ča edilmesi sinek ve sivrisinek say─▒s─▒nda azalmaya yol a├žt─▒. 18. y├╝zy─▒la gelindi─činde h─▒yarc─▒kl─▒ veba t├╝m AvrupaÔÇÖda yok oldu. Bu durum insan ├Âmr├╝n├╝n nisbeten uzamas─▒na, kitle ├Âl├╝mlerinin azalmas─▒na yol a├žt─▒. T─▒ptaki geli┼čmeler ise 18. y├╝zy─▒lda yava┼č ilerledi. Dindarl─▒─č─▒ ve hay─▒rseverli─či ile tan─▒nan Louis Pasteur (1822-1895) taraf─▒ndan kuduz a┼č─▒s─▒n─▒n bulunmas─▒, ├ži├žek a┼č─▒s─▒n─▒n yayg─▒nla┼čmas─▒ da Avrupa n├╝fusunu olumlu etkiledi. Frans─▒z mikrobiyolog, kimyager ve ├ža─č─▒n─▒n b├╝y├╝k ├ólimi PasteurÔÇÖun a├žt─▒─č─▒ yoldan a┼č─▒ sistemleri geli┼čti ve geli┼čimini s├╝rd├╝rmektedir.

______________________

1 Charles Darwin (John FordyceÔÇÖe mektubu)
2 ─░lyas ALTUNER, I─čd─▒r ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, sa: 2, Ekim 2012, s. 34.
3 ─░bn-i Heysem (├Â. 432/1041) Makale-i fi keyfiyeti er-re┼čad.