D├ľNMEYE DE─×─░L ├ľLMEYE…

YAZAR : Ahmet Z─░YLAN

a_ziylan-SAYI-118

Bir zamanlar bu d├╝nya hayat─▒ g├Âz├╝m├╝zde de─čersizdi. Kadere bamba┼čka bir derinlikte ├«m├ón edilirdi.

D├╝nya de─čersiz, kader de AllahÔÇÖtan olunca; ba┼ča gelene sabredilirdi. Hele b├╝y├╝klere h├╝rmet i┼čin i├žine girmi┼čse, sabretmek tabi├« bir vazife h├ólini al─▒rd─▒.

Babalar babayd─▒. S├Âzleri emirdi. Emir demiri keserdi. Evl├ótlar babalar─▒na hem itaatk├ór hem de h├╝rmetk├ór idi.

Kocalar kocayd─▒. Han─▒mlar da han─▒m. Han─▒mlar beylerine itaatli, beyler han─▒mlar─▒na muhabbetli idi.

├ç─▒raklar kalfalar─▒na, kalfalar ustalar─▒na ayn─▒ sayg─▒ ve ba─čl─▒l─▒k i├žinde olurlard─▒. ├ľ─črenciler, hocalar─▒na ayn─▒ ihtiram ve sad├ókat i├žinde teslim olurlard─▒.

Bu h├╝rmet ve itaatin aksi bilinmezdi. Bir evl├ód─▒n babas─▒na, bir han─▒m─▒n kocas─▒na, bir kalfan─▒n ustas─▒na h├╝rmetsizli─či, isyan─▒, en b├╝y├╝k edepsizlikti. Kimse bunu ho┼č kar┼č─▒lamazd─▒.

├ľyle ki, k─▒zlar─▒n─▒ gelin eden babalar, koca evine yollarken;

ÔÇťK─▒z─▒m! Oraya d├Ânmeye de─čil, ├Âlmeye gidiyorsun!ÔÇŁ derlerdi.

D├╝┼č├╝n├╝n bir k─▒z ├žocu─ču; ┼čimdiki gibi de─čil, ├žok daha erken ya┼čta, bir aileye gelin gidiyor. Orada ├ódeta kay─▒nv├ólide ve kay─▒npederin evl├ód─▒ gibi olacak. Onlara hizmet edecek. H├╝rmet edecek. ─░taat edecek. Hayatta o k─▒za sahip ├ž─▒kacak en ├Ânemli ki┼či, ├Âz babas─▒ ona diyor ki:

ÔÇťK─▒z─▒m ├Âl├╝nceye kadar bu kap─▒n─▒n evl├ód─▒s─▒n. Buradan d├Ânmeyeceksin. Gelinli─činle girdi─čin bu kap─▒dan ancak kefeninle ├ž─▒kabilirsin.ÔÇŁ

B├Âyle tembihlenen bir k─▒z, kime g├╝venip de ┼č─▒marabilir, itaatsizlik edebilir?

Bu evlilikler d├╝n├╝rc├╝ usul├╝ ile olurdu. O─član anas─▒, teyzesi vs. yak─▒nlar─▒; k─▒z─▒ olan tan─▒d─▒klar─▒ veyahut tavsiye edilen ailelere gider k─▒z bakarlard─▒. K─▒z anas─▒, gelen misafirlere h├╝rmet eder; k─▒z─▒n kahve getirmesi, hareketleri kontrol edilir, eksiler, art─▒lar tart─▒l─▒rd─▒. G├Âr├╝c├╝ler oradan h├╝rmetle ayr─▒l─▒rlard─▒.

ÔÇťK─▒z─▒ olan─▒n kap─▒s─▒ ├žal─▒n─▒r.ÔÇŁ denirdi. K─▒z g├Âr├╝ld├╝kten sonra d├╝┼č├╝n├╝l├╝r; ailenin soyu-sopu, k─▒z─▒n boyu-posu, huyu-suyu, g├╝zelli─či nazar-─▒ itibara al─▒n─▒rd─▒.

Kafaya yatt─▒ysa; k─▒z evine tekrar gidilir; o─član─▒n ad─▒, i┼či, ya┼č─▒ s├Âylenirdi. Aile kendisini tan─▒t─▒r, o─član─▒n babas─▒n─▒n ad─▒n─▒ s├Âyleyip;

ÔÇťÔÇôSorun soru┼čturun, k─▒z─▒n─▒za talibiz. Siz de uygun g├Âr├╝rseniz akraba olmak istiyoruz.ÔÇŁ derlerdi. K─▒z taraf─▒ da soru┼čturduktan sonra ya;

ÔÇťÔÇôHay─▒r!ÔÇŁ diye bir bahane s├Âyler ya da;

ÔÇťK─▒z ile o─član birbirlerini bir g├Ârs├╝nler…ÔÇŁ derlerdi.

O─član evi; damat aday─▒, ana-baba kahve i├žmeye giderlerdi. B├╝y├╝kler konu┼čurken; damat-gelin susar otururlard─▒. Misafirler gittikten sonra k─▒za sorarlar;

┬źSiz bilirsiniz!┬╗ derse i┼č bitmi┼čtir, o─članda da ayn─▒yd─▒.

Bir├žok delikanl─▒ da; gelini gerdek gecesi g├Âr├╝r, k─▒smetine, anas─▒n─▒n g├Âr├╝┼č├╝ne r├óz─▒ olurdu.

B├Âyle olmas─▒na ra─čmen; bo┼čanma y├╝zde iki, ├╝├ž ancak olurdu. ├ç├╝nk├╝ yukar─▒da dedi─čimiz gibi;

ÔÇťK─▒z─▒m sen d├Ânmeye gitmiyorsun!ÔÇŁ tembihat─▒ vard─▒. Gelinin, kay─▒nv├ólidesinin, varsa eltisinin, g├Âr├╝mcesinin her birinin bir avlu i├žinde birer m├╝tev├óz─▒ odas─▒ olurdu. O kadar… Hepsi bir sofrada yerlerdi, gelinin geldi─či evde sadece bir tabak artard─▒, masraf ayn─▒ idi, b├Âylece hayatlar─▒n─▒ devam ettirirlerdi. Gelin; oran─▒n geleneklerini, ya┼čant─▒lar─▒n─▒ ├Â─črenir, gelecekte o ailenin annesi olmaya haz─▒rlan─▒rd─▒.

Bu gelinler baz─▒ evlerde; evin ne┼česi, s├╝s├╝, ├ži├že─či, sevgilisi olurdu. O evlerde de huzur, bereket, muhabbet olurdu. B├Âyle evler, ┬źge├žimli aile┬╗ diye herkesin takdirini toplard─▒, ├Âvg├╝ ile bahsedilirdi.

Baz─▒ evlerde ise; kay─▒nv├ólide, gelinini ├ódeta bir has─▒m, sanki do─čurup b├╝y├╝tt├╝─č├╝ sevgili o─člunu elinden alan bir rakip gibi g├Âr├╝rd├╝. Gelininin yapt─▒─č─▒ g├╝zel davran─▒┼člar─▒n bile fark─▒nda olmaz, ne yapsa su├ž i┼člemi┼č gibi g├Âr├╝r, sevmezdi. Sevilmeyen gelinin de e─čildi─či bile su├ž say─▒l─▒rd─▒.

Eski gelinlerden biri anlat─▒yor:

Kaynana; kay─▒npederin, o─člunun ve gelinin yan─▒nda;

ÔÇťÔÇôBizim gelinler g├╝n g├Âr├╝yor, k─▒zlar─▒m─▒z zul├╝m g├Âr├╝yor.ÔÇŁ deyince, gelin;

ÔÇťÔÇôBenim annem de b├Âyle s├Âyl├╝yor; yani kendi gelinleri i├žin g├╝n g├Âr├╝yor, kendi k─▒zlar─▒m─▒z zul├╝m g├Âr├╝yor.ÔÇŁ diye cevap vermi┼č.

Kayınvâlide bunun üzerine;

ÔÇťÔÇôG├Ârd├╝n├╝z m├╝ gelini! Ne ┼čans─▒m─▒z varm─▒┼č! Gelinli─čin zor zaman─▒nda gelin, kaynanal─▒─č─▒n zor zaman─▒nda kaynana olmu┼čuz.ÔÇŁ demi┼č.

Ben de bir g├╝n kendi anneme sordum:

ÔÇťÔÇôAnne gelinlerinle aran nas─▒l, onlar─▒ seviyor musun?ÔÇŁ

Dedi ki:

ÔÇťÔÇôK─▒zlar─▒m kadar seviyorum. Senelerdir bir ┼čik├óyet duydun mu? Otuz sene kay─▒nv├ólidemle, otuz sene de gelinimle oturdum, ┼čik├óyetim yok elhamd├╝lill├óh!

Ama kayınvâlidem bana duâ etti;

┬źSana da senin gibi gelin versin!┬╗ dedi. Du├ós─▒ kabul oldu, ┼čimdi ben de gelinlerim ile mutluyum.ÔÇŁ

Bunu her yerde ├Ârnek olsun diye s─▒k s─▒k s├Âylerim.

┼×├╝k├╝r; iki g├╝nl├╝k d├╝nyada, ho┼čg├Âr├╝l├╝ olmak, sevmek gerek. Sevgi olursa her ┼čey kendili─činden d├╝zelir. ─░nat├ž─▒ olmay─▒p; ┬źBen bilirim!┬╗ dememeli. Kar┼č─▒dakinin de insan oldu─čunu unutmamak l├óz─▒m. Yapt─▒─č─▒n zulm├╝n kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ hem bu d├╝nyada g├Âr├╝rs├╝n, hem de ├óhirette azab─▒n─▒n ├žok ┼čiddetli oldu─čunu unutmamal─▒s─▒n.

Ne olur iki g├╝nl├╝k d├╝nyay─▒ kendimize de kar┼č─▒m─▒zdakine de zehir etmeyelim. Ho┼č g├Ârmeyi, sabr─▒ unutmayal─▒m.

Maalesef ge├žmi┼čte de ge├žimsiz aileler olurdu. Kom┼čular birbirlerini g├Ârd├╝─č├╝ zaman hemen ortaya ┬źgelin mevzuu┬╗nu atar; ├žeki┼čtirmeye ba┼člarlard─▒.

D├«nimiz bunun ad─▒na ┬źg─▒ybet┬╗ diyor. G─▒ybet d├«nimizde kesinlikle yasaklanm─▒┼č. ├ľl├╝ eti yemeye benzetilmi┼č. ┬źBaz─▒lar─▒ ben olmu┼č bir ┼čeyi s├Âyl├╝yorum.┬╗ diye savunmaya ge├žiyorlar, zaten olmam─▒┼č ┼čeyi olmu┼č gibi s├Âylemen iftirad─▒r. Aman karde┼člerim g─▒ybetten, iftiradan uzak dural─▒m.

Bir g├╝n bir kay─▒nv├ólide, eve gelen kom┼čusu ile gelinini ├žeki┼čtirememi┼č, o da yanlar─▒nda diye… D─▒┼č kap─▒ya ├ž─▒k─▒nca gelin burada duymaz diye bir hayli ├žeki┼čtirmi┼čler. Olacak ya gelin de durumu fark etmi┼č;

Duvarda elek mi olur?
El k─▒z─▒ melek mi olur?
K├Âr olas─▒ kaynana,
Kap─▒da hanek mi olur?

diye duyurarak s├Âyleyivermi┼č. Hanek bizim y├Ârede s├Âz, konu┼čma demektir. Bu d├Ârtl├╝k, Kilis t├╝rk├╝s├╝ olarak s├Âylenmektedir.

Asl─▒nda bug├╝n├╝n kaynanas─▒, ge├žmi┼čin gelinidir. Gelin gitti─činde kaynanas─▒ndan zul├╝m g├Âr├╝r, fakat bir g├╝n kendisi kay─▒nv├ólide olunca o da gelinlerini azarlar, eziyet ├žektirirdi.

Her ┼čeye ra─čmen; ┬źEl kap─▒s─▒, dedikodusu var.┬╗ diyerek; anneler k─▒zlar─▒na a┼č yapmay─▒, i┼č yapmay─▒, sevgiyi, sayg─▒y─▒ ve edebi ├Â─čretirlerdi.

Tabiî bütün bunlar eskide kaldı.

Yanl─▒┼č elbette eskide kals─▒n. Fakat m├óz├«nin g├╝zel taraflar─▒ da, yanl─▒┼člara kurban gitmesin.

┼×imdi babalar, anneler k─▒zlar─▒na;

ÔÇťAman kendini ezdirme!ÔÇŁ diyor. Zaten evlenme ya┼č─▒ ilerledi. Kay─▒nv├ólideli, gelinli b├╝y├╝k aile kalmad─▒. Buna ra─čmen; ┬źkendini ezdirmeme┬╗ ├Â─č├╝d├╝ alan gelinler, kocalar─▒ndan g├Ârd├╝kleri en ufak bir s─▒k─▒nt─▒da kalk─▒p baba evinin yolunu tutuyorlar. Erkek de umursamaz ise y─▒k─▒ld─▒ bir aile… Umursarsa nereye kadar?..

Zul├╝m, eziyet olmas─▒n elbette. Fakat, biraz da sab─▒r olsun, anlay─▒┼č olsun, fed├ók├órl─▒k olsun. Bu d├╝nyada tam anlam─▒yla rahat olmad─▒─č─▒, -hay─▒rl─▒ bir niyetle- bir zorlu─ča sabredilirse, ├óhirette b├╝y├╝k ecir ve m├╝k├ófat al─▒naca─č─▒ hat─▒rlans─▒n.

Nedir o hay─▒rl─▒ niyet?

Bir aileyi ayakta tutmak… ├çocuklar─▒n; anas─▒ bir tarafa, babas─▒ bir tarafa da─č─▒lmam─▒┼č, s─▒cak, huzurlu bir yuvada yeti┼čmeleri…

Bu g├╝zellikler i├žin, birka├ž s─▒k─▒nt─▒ya sabretmeye de─čmez mi? Birka├ž k├Ât├╝ huy, g├Ârmezden gelinemez mi?

─░nsan e┼čini seviyorsa, onun annesinin s├Âz├╝ne de katlan─▒r, babas─▒n─▒n ka┼č─▒na da…

20 sene ├Ânce yan─▒m─▒zda ├žal─▒┼čan Peter isimli bir Alman vard─▒, taban i┼činde uzmand─▒. Bir T├╝rk han─▒mla evli idi. M├╝sl├╝manlar─▒ ├žok severdi; camilere, hay─▒r yerlerine yard─▒m yapard─▒. Kanser hastal─▒─č─▒ndan AlmanyaÔÇÖda ├Âld├╝. ─░n┼č├óallah m├╝sl├╝man olarak ├Âlm├╝┼čt├╝r. Bu arkada┼č;

ÔÇťSiz T├╝rklerin ├╝├ž ┼čeyine hayran oluyorum.ÔÇŁ derdi.

ÔÇť1. Fabrikalarda i┼č├žilere ├žok g├╝zel yemek veriyorsunuz. AlmanyaÔÇÖda hi├žbir fabrika i┼č├žisine yemek vermez, i┼č├ži ya ak┼čamdan haz─▒rlad─▒─č─▒ ekme─či yer ya da paras─▒ ile kantinden yer.

2. Evlere girerken ayakkab─▒n─▒z─▒ ├ž─▒kar─▒p terlik giyiyorsunuz.

3. Aile yap─▒n─▒z var. Dede, baba, torun bir evde oturuyorsunuz. Bir sofrada yemek yiyorsunuz. Sevgi, h├╝rmet ve edep var. Bunlar AlmanyaÔÇÖda yok. K─▒ymetini bilin!ÔÇŁ derdi.

Maalesef k─▒ymetini bilemedik. ┼×imdi evlenenlerin b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču m├╝stakil evde oturuyorlar. Hatt├ó kay─▒nvalide ile ayn─▒ apartmanda olmay─▒ bile istemiyorlar. Gelen gidenlerin, yak─▒nlar─▒ taraf─▒ndan bilinmesinden ho┼članm─▒yorlar. A┼č─▒r─▒ h├╝rriyet, sorumsuz ya┼čama, televizyon, internet… bunlara ba─č─▒ml─▒ yuva kuruyorlar. Bu ba─č─▒ml─▒l─▒k da bir├žok ailenin da─č─▒lmas─▒na sebep oluyor.

H├ólbuki yeni evlenenler nas─▒l tan─▒┼č─▒rlarsa tan─▒┼čs─▒nlar; ├╝├ž ay, alt─▒ ay hatt├ó bir sene beraber geziyor, tozuyor, huyunu suyunu tam olarak ├Â─čreniyor, ondan sonra da evleniyorlar. Birbirlerini bu kadar yak├«nen tan─▒d─▒ktan sonra bir├žo─čunun bir m├╝ddet sonra evlilikten so─čudu─čunu, ayr─▒ld─▒─č─▒n─▒, bo┼čand─▒─č─▒n─▒ duyuyoruz.

Bu ayr─▒l─▒klar neden?

1. ─░sl├óm├« ya┼čant─▒ ve k├╝lt├╝r eksikli─činden, ├«man zay─▒fl─▒─č─▒ndan.

2. Aile k├╝lt├╝r├╝ne, e─čitimine ├Ânem vermedi─čimizden.

3. Sevgiyi tam bilmedi─čimizden.

4. ┼×─▒mar─▒k ve bencil olu┼čumuzdan.

5. ─░stemedi─čimiz h├ólde hat─▒r i├žin evlendi─čimizden.

6. Ailelerin dengesi uyu┼čmad─▒─č─▒ndan.

7. Ad├óletsiz, hep kendi taraf─▒m─▒z─▒ hakl─▒ g├Ârmemizden.

8. Hâinlikten, namus dâvâsı gibi affedilemeyecek sebeplerden.

Gelecek yaz─▒m─▒zda da in┼č├óallah bunlar─▒n ├╝zerinde dural─▒m.

Mevl├óÔÇÖm hepimize muhabbetinden nasip eylesin, yavrular─▒m─▒za hay─▒rl─▒, s├ód─▒k e┼č nasip etsin.

├ém├«n…