F─░TNE MESAJLARI

YAZAR : H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

─░leti┼čim bilimlerinde bir kurald─▒r, bir bilgiyi muhataba iletmek i├žin harekete ge├žen taraf─▒n gayesi hemen hemen her zaman ┬źikna etmek┬╗tir. ─░kna etmek, kar┼č─▒ taraf─▒n kanaati ├╝zerinde bir tesir yapmak demektir. ─░ster bir ┼čeye inand─▒rmak, ister inanc─▒nda ┼č├╝pheye d├╝┼č├╝rmek, isterse de inanc─▒n─▒ kuvvetlendirmek maksad─▒yla olsun; her ileti, muhatab─▒n bu y├Ânlendirmeyi reddetme veya direnme tem├óy├╝l├╝n├╝ a┼čmay─▒ hedefler. Bunun i├žin de ya akl─▒n─▒ ├želici ya duygular─▒n─▒ harekete ge├žirici veya temel arzu ve korkular─▒n─▒ tahrik edici nitelikte olmaya ├žal─▒┼č─▒r.

─░lk ak─▒l ├želici ikna ├žabas─▒n─▒, ilk insan─▒n cennetten ├ž─▒kar─▒lmas─▒na sebep olan hatay─▒ i┼čledi─či zamanda g├Ârebiliriz. Hazret-i ├édem ile Havva cennette huzur i├žinde yerle┼čmi┼č h├óldeyken ─░blis, onlar─▒n;

┬źEbediyyen cennette kalma arzusunu┬╗ tahrik edecek ┼čekilde vesvese vererek, onlar─▒ All├óhÔÇÖ─▒n emri hakk─▒nda fitneye d├╝┼č├╝rmeyi ba┼čarm─▒┼čt─▒r. Buradan da anla┼č─▒lmaktad─▒r ki insanlar ne kadar de─čerli olsalar da kand─▒r─▒labilir.

Hatt├ó insan ne kadar ak─▒ll─▒ olursa ikna edilebilirli─či o kadar y├╝kselmektedir. ─░lm├« bir ├žal─▒┼čmada; bir grup askere, sava┼č─▒n ├ž─▒kma sebebini anlatan bir film izletilmi┼čtir. Askerler aras─▒nda yap─▒lan ara┼čt─▒rmada, zek├ós─▒ y├╝ksek askerlerin filmin telkin etti─či g├Âr├╝┼če daha fazla ikna oldu─ču g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Bunun sebebi; zek├« insanlar─▒n dikkatini yo─čunla┼čt─▒rma, anlamaya ├žal─▒┼čma, akla hitap eden deliller ├╝zerinde d├╝┼č├╝nme ve hak verme kabiliyetinin y├╝ksek olmas─▒d─▒r. Bilhassa akl─▒na, vicdan─▒na, sel├«m duygular─▒na tesir eden, kabul edilmi┼č hakikatlere uygun g├Âr├╝nen, bariz bir ten├ókuza rastlanmayan, tutarl─▒ bir muhtev├ó; ak─▒l sahiplerini ikna etmektedir. KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖin hitaplar─▒nda ┬źak─▒l sahipleri┬╗ vurgusunun bir hikmeti de buradan anla┼č─▒lmaktad─▒r.

Demek ki dinlemek ve kabul etmek, sonu├žta da tesir alt─▒nda kal─▒p ikna olmak aslen bir kusur de─čildir. Fakat kand─▒r─▒labilirlik; yery├╝z├╝ne indirilen ana-babam─▒zdan bu yana, hepimizin ba┼č─▒n─▒ b├╝y├╝k dertlere sokabilmektedir. Bu da hangi mesajlara kendimizi a├ž─▒p hangisine kapataca─č─▒m─▒z─▒ iyi se├žmemiz gerekti─čini g├Âstermektedir.

Seleften;

ÔÇťAll├óhÔÇÖ─▒m g├╝deni de g├╝d├╝leni de ─▒slah eyle!ÔÇŁ (el-├émir├«, el-Cidd├╝ÔÇÖl-has├«s) ┼čeklinde bir du├ó aktar─▒l─▒r. ├élimler;

ÔÇťBurada; g├╝denden maksat kalptir, g├╝d├╝lenden maksat da ├óz├ólard─▒r.ÔÇŁ diyorlar. ─░nsan─▒n kalbi, ├óz├ólar─▒n─▒n ├žoban─▒na benzetilmi┼č.

Tasavvuf ├ólimleri; kalbi, ba┼čta g├Âz ve kulak olmak ├╝zere duyu organlar─▒ndan gelen mesajlarla dolan bir havuza benzetmi┼čler. Kalbin kap─▒s─▒nda bek├žilik etmeyi b├╝y├╝k bir faz├«let olarak tasvir etmi┼čler. ├ç├╝nk├╝ insan─▒n kalbine onu fitneye d├╝┼č├╝ren bir mesaj d├╝┼čt├╝─č├╝ zaman, bundan b├╝t├╝n ├óz├ólar─▒n─▒n kontrol├╝ etkilenecektir.

Fitne, insan─▒n sa─čduyusunu kaybetmesine sebep olan zorlu bir durumdur. Bazen ferd├« duygu ve arzulard─▒r, mal ve evl├ód─▒n fitne olmas─▒ gibi; bazen de i├žtim├ó├« huzursuzlu─ča sebep olan fikr├« m├╝naka┼čalard─▒r.

B├Âyle karga┼čal─▒ zamanlar; asr-─▒ sa├ódette, hen├╝z Peygamber Efendimiz insanlar─▒n aras─▒nda ya┼č─▒yorken dah├« olmu┼čtur. ├Äm├ón─▒ kalbinde hen├╝z k├Âkle┼čmemi┼č olan ki┼čiler; m├╝naf─▒klarla, m├╝┼črikler ve yahudilerle oturup kalkmaya devam edince, onlar─▒n tesirinde kalm─▒┼člard─▒r. Allah Te├ól├ó KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde; hem m├╝ÔÇÖminlerle hem de korku veya menfaat hisleri sebebiyle gayr-i m├╝slim ve m├╝naf─▒klarla i├žli d─▒┼čl─▒ olan ki┼čilerin durumu hakk─▒nda ┼č├Âyle uyar─▒yor:

ÔÇťBirtak─▒m kimseler bulacaks─▒n─▒z ki; hem sizden emin olmak, hem de kavimlerinden emin olmak ister (iki tarafa da dost g├Âr├╝n├╝rler). Fitne i├žin her davet olunu┼člar─▒nda onun i├žine ba┼č a┼ča─č─▒ dalarlar…ÔÇŁ (en-Nis├ó, 91)

─░┼čte b├Âyle arada kalm─▒┼č ki┼čiler; bir fitne ├ž─▒kt─▒─č─▒ zaman, hemen ona t├ób├« oluverip m├╝ÔÇÖminleri zorda b─▒rakm─▒┼člard─▒r. Mesel├ó; Uhud HarbiÔÇÖnde m├╝sl├╝manlar─▒n ordusundan ├╝├ž y├╝z ki┼či, b├Âyle telkinler sebebiyle ayr─▒l─▒p moral bozmu┼čtur. Ve bunun gibi ba┼čka bir├žok fitneler olmu┼čtur. Bu sebeple Rabbimiz; m├╝ÔÇÖminleri fitnelere kar┼č─▒ uyar─▒rken, evvel├ó, kulak verip dinleyecekleri s├Âzler hususunda ikaz ediyor:

ÔÇťO, size KitapÔÇÖta;

┬źAll├óhÔÇÖ─▒n ├óyetlerine k├╝fredildi─čini ve onlarla alay edildi─čini i┼čitti─činizde, onlar bir ba┼čka s├Âze dal─▒p ge├žinceye kadar, onlarla oturmay─▒n, yoksa siz de onlar gibi olursunuz.┬╗ diye indirdi. Do─črusu Allah; m├╝naf─▒klar─▒n da, k├ófirlerin de t├╝m├╝n├╝ cehennemde toplayacak oland─▒r.ÔÇŁ (en-Nis├ó, 140)

Allah Te├ól├ó, m├╝ÔÇÖminlere; dostlar─▒n─▒, sohbet arkada┼člar─▒n─▒ se├žmekte son derece dikkatli olmalar─▒n─▒ emretmi┼č;

ÔÇťSizin dostunuz ancak; AllahÔÇÖt─▒r, Ras├╗l├╝ÔÇÖd├╝r ve All├óhÔÇÖ─▒n emirlerine boyun e─čerek namaz─▒ k─▒lan, zek├ót─▒ veren m├╝ÔÇÖminlerdir.ÔÇŁ (el-M├óide, 55) buyurmu┼čtur.

ÔÇťAll├óhÔÇÖa, el├žisine ve ├óhiret g├╝n├╝ne inanm─▒┼č bir topluluk g├Âremezsin ki; All├óhÔÇÖa ve el├žisine kar┼č─▒ gelenleri dost edinsin. Hatt├ó onlar; kendilerinin analar─▒, babalar─▒, ├žocuklar─▒, o─čullar─▒, karde┼čleri ve akrabalar─▒ bile olsa…ÔÇŁ (el-M├╝c├ódile, 22)

Hatt├ó m├╝ÔÇÖminler i├žinde de All├óhÔÇÖa verdi─či ahde sad├ókat g├Âsteren, sa─člam duru┼člu m├╝ÔÇÖminleri tercih etmeleri tavsiye edilmi┼čtir:

ÔÇťAll├óhÔÇÖa kar┼č─▒ gelmekten sak─▒n─▒n ve s├ód─▒klarla beraber olun.ÔÇŁ (et-Tevbe, 119)

Ger├žekten de KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖi dikkatle okudu─čumuz zaman, bize insan tabiat─▒na dair ├žok ├Ânemli ipu├žlar─▒ verdi─čini ve k─▒y├ómete kadar gelecek b├╝t├╝n h├ódiselerde, bize ├žok g├╝zel rehberlik yapt─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝r├╝z. Mesel├ó, b├╝t├╝n as─▒rlardaki m├╝sl├╝manlara hid├óyet kayna─č─▒ olan ┼ču ├óyet-i ker├«me; zaman─▒m─▒zdaki enformasyon kirlili─či kar┼č─▒s─▒nda, m├╝ÔÇÖminin tak─▒nmas─▒ gereken tavr─▒ ne kadar g├╝zel ortaya koyar:

ÔÇťEy ├«m├ón edenler! Herhangi bir f├ós─▒k size bir haber getirecek olursa, onu iyice tahkik edin, do─črulu─čunu ara┼čt─▒r─▒n. Yoksa ger├že─či bilmeyerek birtak─▒m kimselere kar┼č─▒ fenal─▒k edip sonra yapt─▒─č─▒n─▒za pi┼čman olursunuz.ÔÇŁ (el-Hucur├ót, 6)

Ger├žekten de zaman─▒m─▒zda medya ve sosyal medya el ele vermi┼č, fitneler pazarlamaktad─▒r. Teknoloji, dedikodu ve iftira ├╝retimine ├že┼čitlilik kazand─▒rm─▒┼č; g├Âr├╝nt├╝l├╝, sesli, d─▒┼č destekli, t├╝rl├╝ t├╝rl├╝ haberler piyasaya s├╝r├╝lebilmektedir. ┼×u zamanda en fazla dikkat edece─čimiz husus; i├žy├╝z├╝n├╝ iyice bilmedi─čimiz bir mal├╗mata hemen kap─▒lmamak, bilhassa payla┼čt─▒─č─▒m─▒z ve aktard─▒─č─▒m─▒z bilgilere ├žok dikkat etmek olmal─▒d─▒r.

Allah Te├ól├ó bizleri duydu─čumuz her ┼čeye itibar etmememiz, rast geldi─čimiz her ak─▒nt─▒ya kap─▒lmamam─▒z i├žin uyarmaktad─▒r:

ÔÇťBilmedi─čin ┼čeyin pe┼čine d├╝┼čme! ├ç├╝nk├╝ kulak, g├Âz, kalp gibi organlar─▒n hepsi de sorguya ├žekilecektir.ÔÇŁ (el-─░sr├ó, 36)

─░nsano─člu ├žo─ču zaman dinlediklerini de konu┼čtuklar─▒n─▒ da ├Ânemsemez. A─č─▒zdan kolayca ├ž─▒k─▒veriyor, hatt├ó bir t─▒klamayla aynen kopyalan─▒p iletiliveriyor diye bunu bir amel saymaz. H├ólbuki s├Âz de ki┼činin en ├Ânemli amellerinden say─▒lmaktad─▒r:

ÔÇť─░nsan hi├žbir s├Âz s├Âylemez ki, yan─▒nda onu g├Âzetleyen ve dediklerini kayda ge├žen bir melek haz─▒r bulunmas─▒n.ÔÇŁ (K─üf, 18)

Topluma yay─▒lan fitneler, bazen o kadar ak─▒l kar─▒┼čt─▒r─▒c─▒d─▒r ki; hak ile b├ót─▒l─▒ birbirinden ay─▒rmak o kadar kolay olmaz. Hatt├ó fitneleri yayanlar, bunu g├╝ya ─▒slahat n├óm─▒na yapar, kendilerine kurtar─▒c─▒ s├╝s├╝ verirler:

ÔÇťOnlara; ┬źYery├╝z├╝nde fitne-fesat ├ž─▒karmay─▒n!┬╗ dendi─či zaman; ┬źBiz ancak ─▒slah edicileriz.┬╗ derler.ÔÇŁ (el-Bakara, 11)

Bu eskiden beri b├Âyle olmu┼čtur. Peygamber Efendimiz ve ash├ób─▒; bizim gibi ufak tefek meselelerle de─čil, toptan yok olmaya g├Ât├╝rebilecek ├žok tehlikeli sava┼člarla, ku┼čatmalarla imtihan edildiler. B├Âyle zamanlarda, ├«man bak─▒m─▒ndan zay─▒f olan ki┼čiler; yay─▒lan dedikodular─▒ kulaktan kula─ča yayarak, toplumda endi┼čeye ve g├╝vensizli─če sebep oldular. Allah Te├ól├ó, onlar─▒n ┼čahs─▒nda ├╝mmete ┼č├Âyle ├Â─č├╝t veriyor ve b├Âyle durumlarda nas─▒l davran─▒lmas─▒ gerekti─čini ├Â─čretiyor:

ÔÇťKendilerine bar─▒┼č veya sava┼č ile ilgili bir haber geldi─činde onu yayarlar. H├ólbuki onu, PeygamberÔÇÖe ve i├žlerinden yetki sahibi kimselere g├Ât├╝rselerdi; elbette bunlardan, onu de─čerlendirip sonu├ž (h├╝k├╝m) ├ž─▒karabilecek nitelikte olanlar─▒, onu anlay─▒p bilirlerdi. All├óhÔÇÖ─▒n size lutfu ve merhameti olmasayd─▒, pek az─▒n─▒z h├óri├ž, muhakkak ┼čeytana uyard─▒n─▒z.ÔÇŁ (en-Nis├ó, 83)

Demek ki m├╝ÔÇÖmin; bir haber duydu─ču zaman, alelacele h├╝k├╝m vermemeli ve onu aktarmamal─▒; aksine onun asl─▒n─▒ ara┼čt─▒r─▒p gerekli tedbirleri almas─▒ i├žin ├╝mmetin i├žindeki ├ókil ve bas├«retli ki┼čilerin h├╝k├╝m vermesini beklemelidir. ├ç├╝nk├╝ b├Âyle aceleyle yaymak, m├╝ÔÇÖminleri; anl─▒k ┼č├óyialarla dalgalan─▒veren, birli─či-dirli─či kolayca bozuluveren bir toplum h├óline getirir.

├ťlkemizde, h├ókim g├╝├žlerin bu co─črafyaya bi├žti─či rol├╝ reddeden bir h├╝k├╗met i┼č ba┼č─▒na geldi─činden beri; sokaklar─▒ sava┼č alan─▒na ├ževiren fitneler tezg├óhlan─▒yor. Bunlar─▒n bir├žo─ču da sosyal medya ├╝zerinden ├Ârg├╝tleniyor. Hatt├ó ┼ču anda hem ├╝lkemizde hem b├╝t├╝n d├╝nyada, neye hizmet etti─čini tam bilemedi─čimiz s├Âzde ─░sl├óm ad─▒na cihad yapan ├Ârg├╝tlere insan toplamaya ├žal─▒┼čanlar da sosyal medya imk├ónlar─▒ndan faydalan─▒yor.

Muhtemelen PeygamberimizÔÇÖin bizi uyard─▒─č─▒ fitnelerle ku┼čat─▒ld─▒─č─▒m─▒z bir zamanday─▒z:

ÔÇťK─▒y├ómete yak─▒n, karanl─▒k gecelerin par├žalar─▒ gibi fitneler vard─▒r ki; ki┼či o fitnelerde m├╝ÔÇÖmin olarak sabaha erer, ak┼čama k├ófir olur; m├╝ÔÇÖmin olarak ak┼čama erer, sabaha k├ófir ├ž─▒kar…ÔÇŁ (Eb├╗ D├óv├╗d, Fiten, 2)

Allah Ras├╗l├╝; b├Âyle kar─▒┼č─▒k zamanlarda, aceleyle tav─▒r almaktan sak─▒nd─▒r─▒yor. M├╝sl├╝manlar─▒n cemaatine uymay─▒ emrediyor, karma┼čay─▒ terk etmeyi, fitneyi yaln─▒z b─▒rakarak ak├«m k─▒lmay─▒ tavsiye ediyor. (Buh├ór├«, Fiten, 11; M├╝slim, ─░m├óret, 51)

Peygamberimiz buyuruyor:

ÔÇťFitne ve anar┼či d├Âneminde ib├ódet, sevap bak─▒m─▒ndan bana hicret etmek gibidir.ÔÇŁ (M├╝slim, Fiten, 130; Tirmiz├«, Fiten, 31; ─░bn-i M├óce, Fiten, 14; M├╝sned, 525)