GELENE─×E TAPINMAK ve GELENEKTEN KOPMAK

YAZAR : Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× ogmusharun@yahoo.com

Eski siyas├«lerden biri demokrasinin darbelerle ink─▒t├óa u─črat─▒lmas─▒n─▒ tenkit ederken;

ÔÇťHac─▒ BekirÔÇÖi her on y─▒lda bir kapat─▒n bakal─▒m, bir daha ┼čeker ├╝retebilir mi?ÔÇŁ ┼čeklinde bir l├óf etmi┼čti. Bu l├óf, ge├žmi┼čin tecr├╝belerini yabana atman─▒n ne kadar b├╝y├╝k bir yanl─▒┼č oldu─čunu g├Âsteren ├žok yerinde bir tepkiydi.

Demokrasi gelene─činin kesintiye u─črat─▒lmas─▒na verilen bu tepkiyi d├«n├« hayat─▒m─▒z hakk─▒nda sergilenen baz─▒ tutumlara da ayn─▒yla tatbik edebiliriz.

Yeni g├Âr├╝┼čler ortaya atma hevesiyle midir, bilemiyorum; bir k─▒s─▒m de─čerli hocalar─▒m─▒z ├Âyle g├Âr├╝┼čler ortaya at─▒yorlar, ├Âyle yorumlar yap─▒yorlar ki, do─črusu insan ┼ča┼č─▒r─▒yor. Mesel├ó bu g├Âr├╝┼č ve yorumlar─▒n en son ted├óv├╝le ├ž─▒kanlar─▒ndan biri namazla ilgilidir. Me─čer biz namaz─▒n nas─▒l k─▒l─▒naca─č─▒n─▒ gelenekte (bu kelimeyi bu yaz─▒da s├╝nnetin yan─▒ s─▒ra f─▒k─▒h, kel├óm gibi ─░sl├óm d├╝┼č├╝ncesinin ├╝r├╝nleri m├ón├ós─▒nda kullan─▒yorum) belirtildi─či gibi Hazret-i PeygamberÔÇÖden ├Â─črenmemi┼čiz! C├óhiliyye m├╝┼črikleri zaten namaz k─▒l─▒yorlarm─▒┼č! Onlar Hazret-i ─░brahim ve Hazret-i ─░smailÔÇÖin torunlar─▒ym─▒┼č. Namaz bilmeyen ahf├ód-─▒ Ras├╗l m├╝ olurmu┼č hi├ž? Nitekim;

ÔÇťOnlar─▒n Beytullah yan─▒ndaki du├ólar─▒ da ─▒sl─▒k ├žalmak ve el ├ž─▒rpmaktan ba┼čka bir ┼čey de─čildir.ÔÇŁ (el-Enf├ól, 8/35) ├óyeti de m├╝┼čriklerin namaz k─▒ld─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒k├ža vurguluyormu┼č! Kez├ó yahudiler i├žinde de namaz─▒ ayn─▒ r├╝k├╝nlerle ve ayn─▒ vakitlerde ed├ó eden bir grup varm─▒┼č. Zaten KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim;

ÔÇťR├╝k├╗ edenlerle beraber r├╝k├╗ edin!ÔÇŁ (el-Bakara, 2/43) diyerek namaz─▒n nas─▒l ├Â─črenilece─činin yolunu g├Âstermi┼č! Namaz; n├╝z├╗l ├ža─č─▒nda namaz k─▒lanlar─▒n, yani m├╝┼čriklerin nas─▒l k─▒ld─▒klar─▒na bak─▒larak ├Â─črenilmi┼č. Nitekim biz de ana-babam─▒za ve b├╝y├╝klerimize bakarak ├Â─črenmemi┼č miyiz? vs…

G├Âr├╝yor musunuz ┼ču anlay─▒┼č─▒? Namaz─▒ bize Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin ├Â─čretmi┼č olmas─▒n─▒ kabullenemiyor da m├╝┼čriklerden ├Â─črenilmi┼č oldu─čunu s├Âyl├╝yor! Bu g├Âr├╝┼č├╝n savunucusu, s─▒k─▒nt─▒s─▒n─▒ a├ž─▒k├ža s├Âyleyemiyor ama;

ÔÇťR├╝k├╗ edenlerle beraber r├╝k├╗ edin!ÔÇŁ ├óyetinin, namaz─▒n nas─▒l ├Â─črenilece─činin yolunu g├Âsterdi─čini belirterek bir ipucu veriyor. Onun s─▒k─▒nt─▒s─▒n─▒, daha do─črusu tak─▒nt─▒s─▒n─▒ biz daha a├ž─▒k s├Âyleyelim:

Her ┼čeyi KurÔÇÖ├ónÔÇÖdan ├ž─▒karmak.

KurÔÇÖ├ón; her ne kadar k─▒yam, r├╝k├╗, s├╝c├╗d, ku├╗d kelimelerini zikretse ve namaz─▒n vakitlerine dair baz─▒ i┼čaretler ihtiv├ó etse de bu r├╝k├╝nlerin nas─▒l yap─▒laca─č─▒n─▒ g├Âstermiyor. Bu durumda mezk├╗r tak─▒nt─▒dan kurtulamayan z├ót ne yap─▒yor?

ÔÇťR├╝k├╗ edenlerle beraber r├╝k├╗ edin!ÔÇŁ ├óyetinin namaz─▒n nas─▒l ├Â─črenilece─činin yolunu g├Âsterdi─čini iddia ediyor! B├Âylece namaz─▒n nas─▒l k─▒l─▒naca─č─▒n─▒ da KurÔÇÖ├ónÔÇÖdan ├ž─▒karm─▒┼č veya bir ┼čekilde ona ba─člam─▒┼č oluyor! Namaz─▒n detaylar─▒n─▒ Hazret-i PeygamberÔÇÖin ├Â─čretti─čini s├Âyleyemiyor. ├ç├╝nk├╝ KurÔÇÖ├ón ve S├╝nnetÔÇÖi sanki birbirine alternatif ve rakip iki kaynak gibi de─čerlendiriyor. (H├ólbuki S├╝nnet, KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n a├ž─▒klamas─▒d─▒r. ─░cm├ó─▒n KurÔÇÖ├ón ve S├╝nnetÔÇÖten bir temeli olur. K─▒yas ise yeni bir ┼čey ortaya koymay─▒p KurÔÇÖ├ón ve S├╝nnetÔÇÖte olan h├╝k├╝mlerin bir nevi a├ž─▒l─▒m─▒d─▒r. Yani kl├ósik anlay─▒┼ča g├Âre, di─čer delillerin hepsi Kit├óbÔÇÖa dayan─▒r.)

Diyelim ki c├óhiliyye Araplar─▒, namaz─▒n nas─▒l k─▒l─▒naca─č─▒n─▒ Hazret-i ─░brahimÔÇÖden itibaren nesilden nesile g├Ârerek ├Â─črendi. Peki, Hazret-i ─░brahim nereden ├Â─črendi? Ona verilen suhufta resimli namaz hocas─▒ m─▒ vard─▒? Yoksa Hazret-i ─░brahimÔÇÖin tevhide davet etti─či topluluklar da atalar─▒ndan namaz k─▒lmay─▒ ├Â─črenmi┼člerdi de onlara bakarak m─▒ ├Â─črenmi┼čti? Diyelim ki ikinci ihtimal do─čru ve bu ┼čekilde ├édem atam─▒za kadar ├ž─▒kt─▒k. Peki, ├édem atam─▒z; namaz k─▒lmay─▒ kendisine verilen sahifelerdeki ├žizimlerden mi ├Â─črendi, yoksa Allah ona Cebr├óilÔÇÖi g├Ândermek veya kalbine ilham etmek s├╗retiyle mi ├Â─čretti? Birinci ihtimalin mevzubahis olup olmad─▒─č─▒n─▒ bilemeyiz. Bize kal─▒rsa ikincisinden bir fark─▒ da yok. ├ç├╝nk├╝ biz -mahiyetleri farkl─▒ da olsa- ikisini de vahiy olarak g├Âr├╝yoruz. Ancak ikinci ihtimal do─čru kabul edilirse o zaman neden bize daha yak─▒n olan Hazret-i PeygamberÔÇÖi ├Ârnek alm─▒yoruz da t├ó ├édem babam─▒za kadar ├ž─▒k─▒yoruz? E─čer o da Cebr├óilÔÇÖden ├Â─črendiyse, daha yak─▒n─▒m─▒zda olan Hazret-i Peygamber Cebr├óilÔÇÖden ├Â─črenip bize ├Â─čretsin! Daha iyi ve daha sade de─čil mi? Ama hay─▒r, o tak─▒nt─▒ var ya kafadaki o tak─▒nt─▒, bir tak─▒lmayag├Ârs├╝n insan─▒ imk├ón─▒ yok rahat b─▒rakmaz.

KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim, m├╝┼čriklerin namazlar─▒n─▒n ─▒sl─▒k ├žalmak ve alk─▒┼č tutmaktan ibaret oldu─čunu s├Âyl├╝yor. Bunlar ise bu ├óyetten ─░sl├ómÔÇÖ─▒n namaz─▒n─▒ anl─▒yor ve m├╝┼črikleri m├╝sl├╝manlara namaz hocas─▒ olarak tayin ediyor!

Do─črudur, baz─▒ kaynaklarda m├╝┼čriklerin de namaz k─▒ld─▒klar─▒ belirtiliyor ve bir k─▒s─▒m tarifler de yap─▒l─▒yor. Bu tariflerin ┼ču an k─▒ld─▒─č─▒m─▒z namazla birebir ├Ârt├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ kabul etsek bile, namaz─▒n o ├ža─čda toplumun tamam─▒nda bilinecek kadar yayg─▒n oldu─čundan emin olabilir miyiz? Yayg─▒n olsa bile bunun Hazret-i PeygamberÔÇÖin tasvibinden ge├žmesi gerekmez mi? S├óhib-i ris├ólet olan Peygamber, mukted├ó bih (: ─░nsanlar─▒n kendisine uyup ├Ârnek ald─▒─č─▒ ki┼či) de─čil midir?

Ba┼čka din mensuplar─▒ i├žinde m├╝sl├╝manlar─▒n k─▒ld─▒─č─▒ namazla birebir ├Ârt├╝┼čen ib├ódetler olabilir. Neticede onlar da vahye dayal─▒d─▒rlar. ─░sl├óm ile ayn─▒ kaynaktan geliyorlar. Yahudi ve h─▒ristiyanlar─▒n her kabul etti─čini reddetmiyoruz. Hatt├ó kaynaklar─▒ itibar─▒yla vahiy oldu─ču ve tahrif edilmemi┼č bir├žok hakikati i├žerdi─či i├žin, onlar─▒n kitaplar─▒na da sayg─▒ duyuyoruz. Ancak bu, namaz─▒m─▒z─▒ onlardan alaca─č─▒m─▒z m├ón├ós─▒na gelmez. Nitekim -mezk├╗r g├Âr├╝┼č sahibinin beyan─▒na g├Âre- bahsi edilen yahudi grubunun k─▒ld─▒─č─▒ yats─▒ namaz─▒n─▒n rek├ót say─▒s─▒ bizim yats─▒ namaz─▒n─▒n rek├ót say─▒s─▒yla uyu┼čmuyor. Demek ki, bu kadar b├╝y├╝k ├Ârt├╝┼čme i├žerisinde bile tashih edilecek bir nokta; yani PeygamberÔÇÖin tasvibine ihtiya├ž duyulan bir detay olabiliyor.

Zikretti─čim b├╝t├╝n bu tenkit noktalar─▒na ra─čmen -PeygamberÔÇÖin tasvibi eklenmesi kayd─▒yla- bu g├Âr├╝┼č├╝ be─čenebilir, hatt├ó benimseyebilirim bile. Zira benim hi├žbir tak─▒nt─▒m yok. Yani benim itiraz etti─čim, bu kadar cevap verilmeye de─čer g├Ârd├╝─č├╝m, namaz─▒n ├Â─črenili┼či hakk─▒nda b├Âyle bir g├Âr├╝┼č├╝n ileri s├╝r├╝lmesi de─čildir. Bu g├Âr├╝┼č├╝n neden ileri s├╝r├╝ld├╝─č├╝d├╝r! Yani g├Âr├╝┼č sahibinin bahsini etti─čim tak─▒nt─▒s─▒d─▒r. Bu g├Âr├╝┼č sahibi; b├Âyle bir tak─▒nt─▒s─▒ olmad─▒─č─▒n─▒, bunlar─▒n tamam─▒yla benim vehmimden ibaret oldu─čunu beyan etsin, s├Âylediklerimi memnuniyetle geri almaya haz─▒r─▒m!

Peki, bu ┬źtak─▒nt─▒┬╗ya neden bu kadar tak─▒l─▒yorum? ┬źKurÔÇÖ├ón ─░sl├ómÔÇÖ─▒┬╗ denilen, ┬źher ┼čeyi KurÔÇÖ├ónÔÇÖdan ├ž─▒karmak┬╗ anlay─▒┼č─▒ yanl─▒┼č bir yol da ondan. Bu yol;

ÔÇťEfendim, ben zekiyim, Arap├žay─▒ da iyi bilirim, KurÔÇÖ├ón nasslar─▒n─▒ de─čerlendirerek b├╝t├╝n problemlere ├ž├Âz├╝m bulabilirim!ÔÇŁ yoludur.

Evet, do─črudur, bu yoldaki biri; KurÔÇÖ├ónÔÇÖdan her ┼čeye bir ├ž├Âz├╝m bulabilir. Yani KurÔÇÖ├ónÔÇÖa istedi─či her ┼čeyi s├Âyletebilir. ├ç├╝nk├╝ ├Ân├╝ndeki eli kolu ba─čl─▒ bir metindir! Onun d─▒┼č─▒nda dikkate almas─▒ gereken bir ┼čey de yoktur. Ne o metnin olu┼čtu─ču ortam hakk─▒nda bilgi veren s├╝nnet, siyer, sebeb-i n├╝z├╗l vb. ne de onun anla┼č─▒lmas─▒ i├žin 14 as─▒rd─▒r ortaya konan ├žaban─▒n herhangi bir ├╝r├╝n├╝! Sadece o ki┼či ve onun kendi i├žindeki ┼čartlardan hareketle yorumlad─▒─č─▒ ├Ân├╝ndeki metin! B├Âyle bir tutum i├žindeki ki┼či, hele hele s├╝nneti de devreden ├ž─▒karm─▒┼čsa asl─▒nda il├ón edilmedik bir peygamberlik konumuna yerle┼čtirmektedir kendini. Hazret-i AliÔÇÖnin haric├«lerle tart─▒┼čmak ├╝zere g├Ânderdi─či ─░bn-i AbbasÔÇÖa;

ÔÇťOnlarla KurÔÇÖ├ónÔÇÖdan hareketle tart─▒┼čma, s├╝nnetle tart─▒┼č! ├ç├╝nk├╝ KurÔÇÖ├ón z├╗-v├╝c├╗htur, farkl─▒ m├ón├ólar i├žerir.ÔÇŁ demesindeki isabet, bu noktada daha iyi anla┼č─▒lmaktad─▒r.

─░yi ama, yorum yapmayal─▒m m─▒, yeni bir g├Âr├╝┼č ortaya koymayal─▒m m─▒?

Elbette! Ben de gelene─če tap─▒nal─▒m demiyorum ki zaten! Ancak gelenekte olan her ┼čeyi ba┼č t├óc─▒ yap─▒p, ├╝zerinde ta┼č─▒d─▒─č─▒ tarih├« izleri g├Ârmezden gelerek, onu oldu─ču gibi g├╝n├╝m├╝ze dayatmak nas─▒l yanl─▒┼čsa, onu b├╝t├╝n├╝yle g├Ârmezden gelmek de o kadar yanl─▒┼čt─▒r! Do─čru olan se├žici olmakt─▒r. KurÔÇÖ├ón, m├╝tev├ótir s├╝nnet ve ittifak edilen ilkeleri de─či┼čmez s├óbiteler olarak al─▒p di─čerlerini bunlara g├Âre g├Âzden ge├žirerek gelenekten kopmadan gelene─či yenilemeliyiz. Gelene─če tap─▒nmakla, gelenekten kopmak se├ženeklerine mahk├╗m olmam─▒z ise ┼ču anda y├╝z y├╝ze oldu─čumuz bir├žok problemin kayna─č─▒d─▒r.

├ç├╝nk├╝ bunlar─▒n ilkinden T├óliban, I┼×─░D vb. ├ž─▒k─▒yor, Orta ├ça─čÔÇÖdaki te├óm├╝lleri din olarak bize dayat─▒yor; ikincisinden ise -yukar─▒da ge├žen namaz hakk─▒ndaki g├Âr├╝┼č gibi- garip, birbirini tutmayan farkl─▒ ┬ź─░sl├óm┬╗ anlay─▒┼člar─▒ ├ž─▒k─▒yor. Bu anlay─▒┼člar kendilerinin yaln─▒zca KurÔÇÖ├ónÔÇÖa dayand─▒klar─▒n─▒ ileri s├╝r├╝yorlar.

Peki, bu anlay─▒┼člar─▒n sahipleri, KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n bizim bilmedi─čimiz bir seras─▒ var da orada m─▒ yeti┼čmi┼člerdir? Bu sebeple hi├žbir farkl─▒ cereyandan, ki┼čiden, g├Âr├╝┼čten vb. etkilenmemi┼čler midir? Hi├žbir etki alt─▒nda olmad─▒klar─▒ i├žin mi yaln─▒zca onlar─▒n g├Âr├╝┼č├╝ KurÔÇÖ├ónÔÇÖa dayal─▒ g├Âr├╝┼č olmaktad─▒r? Yapmay─▒n beyler, yaz─▒k oluyor! Gelene─či b├╝t├╝n├╝yle atan ki┼či, -tabi├« onu da ne kadar atabiliyorsa- kim bilir ka├ž y├Ânden r├╝zg├ór yemi┼č zihnini, gelene─čin yerine ik─üme eder. Hi├žbir etki alt─▒nda kalmayan bir yakla┼č─▒m yoktur. Toptanc─▒ davranmak hem yanl─▒┼č hem de y─▒k─▒c─▒d─▒r.

Geleneksizlik k├Âks├╝zl├╝kt├╝r.
TanzimatÔÇÖtan beri, ├Âzellikle de CumhuriyetÔÇÖten itibaren her alanda gelene─či tahrip ettik. ┼×u anda bir├žok sahada gelenekten mahrumuz. Mesel├ó; neden s├Âz├╝ dinlenir, otorite kabul edilen, s├Âz gelimi I┼×─░DÔÇÖin pe┼činden gidenlere engel olabilecek bir ├ólim yok. ├ç├╝nk├╝ ├ólimin yeti┼čece─či gelenek yok! ├élimin yeti┼čti─či gelene─či bilip takdir eden yok! Bunlar─▒ bilen olmad─▒─č─▒ i├žin ├ólimin otoritesine sayg─▒ duyan yok! M├╝sl├╝manlar─▒n ba┼čka din ve mezhep mensuplar─▒yla bir arada bar─▒┼č i├žinde ya┼čad─▒klar─▒ bir geleneklerinin oldu─čundan haberdar olan bile yok! Yok, yok! Geleneksizlik i┼čte b├Âyle bir ┼čey! Daha ├žok i┼čimiz var… Allah yard─▒mc─▒m─▒z olsun!