┬źAllah kimseyi, iyi g├Âr├╝nen k├Ât├╝lerden eylemesin!┬╗
MEHMED SA─░D HOCAEFEND─░

YAZAR : Can ALPG├ťVEN├ç alpguvenc@gmail.com

├ľ─čretmenlik yapan eski talebelerinden biri, yan─▒na birka├ž arkada┼č─▒n─▒ da alarak Mehmed Said HocaefendiÔÇÖnin yan─▒na gelmi┼čti. Hepsi kravatl─▒, ├╝t├╝l├╝ pantolonlu idi. Hoca, kendilerini k─▒sa bir s├╝re dikkatle s├╝zd├╝kten sonra;

ÔÇťHocalar, gelin size bir h├ót─▒ram─▒ anlatay─▒m.ÔÇŁ dedi. ÔÇťY─▒llar ├Ânceydi, buray─▒ gezip g├Ârmek i├žin Amerikal─▒ birka├ž turist gelmi┼čti. Kendileriyle tan─▒┼č─▒p, biraz sohbet etti─čimizde hepsinin y├╝ksek tahsil yapm─▒┼č kimseler oldu─čunu ├Â─črenmi┼čtim. Kendilerine;

┬źBizde okumu┼č olman─▒n al├ómeti, kravat takmak ve ├╝t├╝l├╝ elbise giymektir. Bak─▒yorum da sizde ne kravat var, ne de ├╝t├╝…┬╗ dedim.

Bana ┼č├Âyle cevap verdiler:

┬źKravat ve ├╝t├╝ tembellik al├ómetidir, o k─▒yafetle ne gezilir, ne de ├žal─▒┼č─▒l─▒r!┬╗ÔÇŁ

***

Bu ay sizlere; bir insan─▒n, doyduktan sonra yiyece─či her lokmaya bir alt─▒n verseler dah├«, daha fazla yemesinin israf oldu─čunu; a├ž bir insan─▒n da yiyece─či her lokmay─▒ bir alt─▒na satsalar dah├«, al─▒p yemesinin israf olmayaca─č─▒n─▒ s├Âyleyen bir Allah dostundan;

ÔÇťHaram yememenin en basit yolu, ├Âlmeyecek kadar yemektir. ├ç├╝nk├╝ haram g─▒dalardan ├Âlmeyecek kadar yemek c├óizdir.ÔÇŁ diyerek, ┼č├╝pheli g─▒dalardan ka├ž─▒n─▒lmas─▒ gerekti─čini vurgulayan bir ┬źG├Ân├╝l Sultan─▒┬╗ndan s├Âz etmeye, ┬źAd─▒yamanl─▒ Mehmed Said Hocaefendi┬╗yi tan─▒tmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒m.

┼×U K├ťPE SAKLANDI!

1896ÔÇÖda MalatyaÔÇÖn─▒n H─▒sn-─▒ Mansur (Ad─▒yaman) kaz├ós─▒n─▒n Artan (P─▒naryayla) K├Ây├╝ÔÇÖnde ailenin ilk ├žocu─ču olarak d├╝nyaya gelen Mehmed Said HocaefendiÔÇÖnin babas─▒, ┼×eyh Hac─▒ Mustafa Efendi; annesi ise, K├óhtaÔÇÖya ba─čl─▒ Alut (Salk─▒mba─č─▒) K├Ây├╝ÔÇÖnden Hami K├ÂseÔÇÖnin (K├Âse Hamo) k─▒z─▒ Ay┼če Han─▒mÔÇÖd─▒. ├çocuklu─ču k├Âyde, babas─▒ Hac─▒ MustafaÔÇÖn─▒n yan─▒nda ge├žmi┼č; ilk tahsili babas─▒ndan yapm─▒┼č, daha sonra ┼×eyh H├ólid-i N├╗r├ón├«ÔÇÖnin Siverek Karacada─čÔÇÖdaki medresesinde okuyup ondan ic├ózet alm─▒┼č; 1925ÔÇÖte medreselerin kapat─▒lmas─▒ ├╝zerine k├Ây├╝ne d├Ânmek zorunda kalm─▒┼čt─▒.

Mehmed Said Hocaefendi, 9-10 ya┼člar─▒nda iken ba┼č─▒ndan ge├žen bir h├ót─▒ray─▒ talebelerine ┼č├Âyle anlat─▒rd─▒:

Bir g├╝n k├Ây├╝m├╝ze zaptiyeler gelmi┼čti. K├Âyde bulunan gen├žleri askere al─▒p, Yemen veya Filistin cephelerine g├Ât├╝r├╝yorlard─▒. Fakat k├Âyde hi├ž gen├ž kalmam─▒┼čt─▒. Tamam─▒ ya cephede idiler, ya da ┼čehid olmu┼člar, k├╝nyeleri gelmi┼čti. Zaptiyeleri g├Âr├╝nce; beni de g├Ât├╝recekler, diye korkmu┼č, endi┼čeye kap─▒lm─▒┼čt─▒m. Babama;

ÔÇťÔÇôNereye saklanay─▒m?ÔÇŁ diye sordum. O da, camiyi i┼čaret ederek;

ÔÇťÔÇôCaminin k├╝p├╝ne saklan!ÔÇŁ dedi. Ben de k├╝pe girdim, k├╝p├╝n kapa─č─▒n─▒ ├╝st├╝me kapat─▒p bekledim. Zaptiyeler babama gelip;

ÔÇťÔÇôSenin de bir o─člun varm─▒┼č, nerede?ÔÇŁ diye beni sorunca, babam k├╝p├╝ g├Âstererek;

ÔÇťÔÇô┼×u k├╝pe sakland─▒!ÔÇŁ demi┼č. Bunun ├╝zerine onlar, benim k├╝pe s─▒─čacak kadar k├╝├ž├╝k oldu─čumu anlay─▒nca g├╝l├╝┼č├╝p gitmi┼čler.

ADINI MAHMUD KOYUN!

Mehmed Said Hocaefendi; her sabah namazdan sonra mihraba d├Âner, bir c├╝z KurÔÇÖ├ón, sonra da Del├óil-i HayratÔÇÖtan o g├╝ne ait salev├ót-─▒ ┼čer├«feleri okurdu. Talebelerine de g├╝nde bir c├╝z KurÔÇÖ├ón okumalar─▒n─▒ tavsiye eder;

ÔÇťBir c├╝z okuyam─▒yorsan─▒z, yar─▒m c├╝z okuyun, ama her g├╝n okuyun.ÔÇŁ derdi. Virdini bitirdikten sonra ayaklar─▒n─▒ uzat─▒r, s─▒rt─▒n─▒ bir yast─▒─ča dayayarak, oturur vaziyette bir s├╝re uyurdu. Talebeleri uzanarak yatt─▒─č─▒na hi├ž ┼čahit olmam─▒┼člard─▒. Ancak son yatt─▒─č─▒nda uzanm─▒┼čt─▒, ├ž├╝nk├╝ o g├╝n r├╗hu bedeninden ayr─▒lm─▒┼čt─▒.

Talebelerinden biri ┼č├Âyle anlat─▒yor:

ÔÇťEvlendikten sonra bir k─▒z─▒m olmu┼čtu, ona isim almak niyetiyle yan─▒na gitmi┼čtim. Kendisi daha ben sormadan, o g├╝ne kadar hi├ž duymad─▒─č─▒m bir isim s├Âyledi;

┬źK─▒z─▒n─▒n ad─▒ M├╝nife olsun.┬╗ dedi. Du├ós─▒n─▒ alarak yan─▒ndan ayr─▒ld─▒m. ─░ki y─▒l sonra ikinci ├žocu─čumuz do─čdu, o da k─▒zd─▒. ─░sim i├žin k├Âye gitti─čimde yine ben sormadan;

┬źBunun ad─▒n─▒ M├╝nire, bundan sonrakini ise Mahmud koyars─▒n─▒z.┬╗ dedi. B├Âylece ├╝├ž├╝nc├╝ evl├ód─▒m─▒z─▒n erkek olaca─č─▒n─▒ m├╝jdeledi.

Ger├žekten iki y─▒l sonra bir erkek evl├ód─▒m─▒z do─čdu, ad─▒n─▒ Mahmud koyduk. Ancak Hocam─▒zÔÇÖa giderek onun do─čumunu bildirmek istedim. Yeniden;

┬ź├çocu─čun ad─▒n─▒ ya Mahmud ya da Muhammed Emin koy.┬╗ dedi. Bebe─če zaten Mahmud ad─▒n─▒ vermi┼čtik. D├Ârd├╝nc├╝ ├žocu─čumuz Hocam─▒zÔÇÖ─▒n vefat─▒ndan be┼č y─▒l sonra d├╝nyaya geldi ve yine erkekti. O, y─▒llar ├Ânce ├ódeta;

┬źBir erkek ├žocu─čunuz daha olacak, ama o zaman bana soramayacaks─▒n─▒z; ben ┼čimdiden onun da ismini vereyim.┬╗ demi┼čti!ÔÇŁ

KATIKSIZ EKMEK LEZZETL─░ OLMAZ!

O─člu Bekir DO─×AN ┼č├Âyle anlat─▒yor:

ÔÇťBabamla beraber ┼čehre gidiyorduk. Ziyaret ├çay─▒ÔÇÖn─▒ ge├žerken k├Ây├╝m├╝z├╝n ├Â─čretmenlerinden Yusuf Beye rastlad─▒k, k├Âye d├Ân├╝yordu. ─░nan├žl─▒ biri de─čildi; du├óya, ker├ómete hi├ž inanmazd─▒. Sel├ómla┼č─▒p h├ól hat─▒r sorduktan sonra, babam ├Â─čretmene bir avu├ž ceviz i├ži verdi ve;

┬źBunlar─▒ al, ekme─čine kat─▒k yapars─▒n; kat─▒ks─▒z ekmek lezzetli olmaz!┬╗ dedi. ├ľ─čretmenin rengi de─či┼čti; sararm─▒┼č, terlemeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Babamla birlikte hayvanlar─▒m─▒z─▒ s├╝r├╝p ┼čehre vard─▒k. Daha sonra k├Âye d├Ând├╝─č├╝m├╝zde Yusuf ├Â─čretmen;

┬źO g├╝n ger├žekten b├╝t├╝n param─▒ harcam─▒┼čt─▒m, ├žantamda sadece yar─▒m ekme─čim vard─▒, ama hi├ž kat─▒─č─▒m yoktu. Baban cevizleri uzat─▒nca anlad─▒m ki, o ger├žekten ker├ómet ehli, b├╝y├╝k bir hoca imi┼č!┬╗ dedi. ├ľ─čretmenin, o g├╝nden sonra hayat─▒ de─či┼čti, namaza bile ba┼člad─▒.ÔÇŁ

C├ťBBEM─░ BEN ZANNETM─░┼×!

Bir g├╝n kom┼ču k├Âylerden birinde oturan bir adam ┼č├Âyle anlatm─▒┼čt─▒:

ÔÇťVaktiyle h─▒rs─▒zl─▒k yapard─▒m… Gece camileri a├žar, oradan hal─▒ ve kilim ├žal─▒p satard─▒m. ├çevre k├Âylerde girmedi─čim cami kalmam─▒┼čt─▒. Artan camisini a├žmay─▒ da birka├ž defa denemi┼čtim; ama ne zaman gelmi┼č, caminin penceresinden i├žeriye bakm─▒┼čsam, Mehmed Said HocaÔÇÖy─▒ c├╝bbesi ve sar─▒─č─▒yla mihrapta namaza durmu┼č h├ólde g├Âr├╝yordum, korktum… Bir daha buraya yana┼čmad─▒m, Artan camisini soymaktan vazge├žtim…ÔÇŁ

K├Âyl├╝ler; olay─▒ Said HocaÔÇÖya sorduklar─▒nda, o g├╝l├╝mseyerek ┼č├Âyle cevap verdi:

ÔÇťBen c├╝bbemi mihraptaki bir ├živiye as─▒yor, ├╝st├╝ne de sar─▒─č─▒m─▒ koyuyordum. Demek h─▒rs─▒z; sar─▒k ve c├╝bbemi g├Âr├╝nce, onlar─▒ ben zannetmi┼č!ÔÇŁ

YALANDAN UZAK DURACAKSIN!

ArtanÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapan Zeynel Y├ťCEL, Mehmed Said Hoca ile ilgili bir h├ót─▒ras─▒n─▒ ┼č├Âyle anlat─▒yor:

1971 y─▒l─▒ Kas─▒m ay─▒n─▒n so─čuk bir g├╝n├╝yd├╝. K├Ây odas─▒nda Hoca ile sohbet ediyorduk. O s─▒rada Ad─▒yamanÔÇÖa yolcu ta┼č─▒yan k├Ây arabas─▒ gelmi┼čti. Birka├ž dakika sonra da arabadan inen yabanc─▒ bir misafir yan─▒m─▒za girdi. H├ól hat─▒r sorulduktan sonra, kendini tan─▒tt─▒, ard─▒ndan bizi ┼ča┼č─▒rtan ┼ču konu┼čmay─▒ yapt─▒:

ÔÇťÔÇôHocam, ben kendimi bildim bileli h─▒rs─▒zl─▒k yap─▒yorum. Fakat bug├╝ne kadar hi├ž rahat ve huzur y├╝z├╝ g├Ârmedim, ├žok pi┼čman─▒m. Bu h├ólimden vazge├žmek istiyorum. Bana yol g├Âstermeniz i├žin yan─▒n─▒za geldim.ÔÇŁ

Said Hoca, kendisine ┼čunlar─▒ ├Â─č├╝tledi:

ÔÇťÔÇôEvl├ód─▒m, sana iki yol g├Âsterece─čim:

Birincisi; haram odadan hel├ól odaya ge├žmek i├žin bulundu─čun b├Âlgeden ba┼čka bir yere g├Â├ž edecek, evini oraya ta┼č─▒yacaks─▒n. Mesel├ó; ├çukurovaÔÇÖya gidebilirsin… Gitti─čin yerlerde a├ž bile kalsan, yerde buldu─čun paraya dah├« bakmayacak, yeni kom┼čular─▒na g├╝ven verecek, ayr─▒ca yalandan uzak duracaks─▒n. Bu s├Âylediklerime uyarsan, k─▒sa zamanda yeni ikamet etti─čin yerde g├╝venli bir insan olarak tan─▒n─▒r, ┼čeref kazan─▒rs─▒n.

─░kincisi; e─čer bulundu─čun yerden ayr─▒lmak istemiyorsan sab─▒rl─▒ olmal─▒s─▒n. Mesel├ó; k├Ây├╝nde bir h─▒rs─▒zl─▒k olsa, birinin koyunlar─▒ ├žal─▒nsa, koyunlar─▒ ├žal─▒nan adam; kap─▒na gelip sana hakaret edebilir, seni bir yerlere ┼čik├óyet edebilir. Cevab─▒n her zaman ┼č├Âyle olacak:

┬źHakl─▒s─▒n, bug├╝ne kadar h─▒rs─▒zl─▒k yap─▒yordum; ama art─▒k t├Âvbek├ór oldum, yemin ettim, bu ├žirkin i┼či b─▒rakt─▒m.┬╗

Daha sonra bu adam, i┼čin esas─▒n─▒ ara┼čt─▒r─▒r, koyunlar─▒ senin ├žalmad─▒─č─▒na kanaat getirir ve senden ├Âz├╝r diler. Bir de d├╝r├╝st ve ahl├ókl─▒ insanlarla arkada┼č ol, yanl─▒┼č yolda y├╝r├╝yenlerden uzak dur… Sana edece─čim du├ó budur!ÔÇŁ

Yabanc─▒ adam;

ÔÇťÔÇôBana g├╝zel ├Â─č├╝tlerde bulundunuz, bu yanl─▒┼č─▒ terk edece─čim.ÔÇŁ diyerek gitti.

Bir y─▒l sonra yeniden geldi─činde; hatalar─▒ndan d├Ând├╝─č├╝n├╝, ib├ódetlerini noksans─▒z yapt─▒─č─▒n─▒, art─▒k huzurlu bir hayat─▒ oldu─čunu anlatarak te┼čekk├╝r etti.*

Mehmed Said Hocaefendi; 23 ┼×ubat 1982ÔÇÖde 86 ya┼č─▒nda iken vefat etti─činde, cenazesi k├Ây├╝nde k─▒l─▒nan namaz─▒n ard─▒ndan k├Ây mezarl─▒─č─▒ndaki aile kabristan─▒na defnedilmi┼čti. Hocaefendi, ├žok iyi bildi─či T├╝rk├že, Arap├ža ve Fars├žan─▒n yan─▒ s─▒ra; ─░ngilizce, Frans─▒zca, Almanca, hatt├ó Rus├ža bile ├Â─črenmi┼čti.

____________________

* Artanl─▒ Mehmed Said Hoca, Eb├╗bekir AYTEK─░N, ─░stanbul, 2011, s. 279.