EN DE─×ERL─░ M─░RAS: G├ťZEL TERB─░YE

YAZAR : Yard. Do├ž. Dr. Mustafa CANLI canli20@hotmail.com

B─░R HAD─░S:

ěş┘Äě»┘Ĺ┘Äěź┘Ä┘ć┘Äěž ěú┘Ä┘Ő┘Ĺ┘Ć┘łěĘ┘Ć ěĘ┘ĺ┘ć┘Ć ┘ů┘Ć┘łě│┘ë ě╣┘Ä┘ć┘ĺ ěú┘ÄěĘ┘É┘Ő┘ç┘É ě╣┘Ä┘ć┘ĺ ěČ┘Äě»┘Ĺ┘É┘ç┘É ěú┘Ä┘ć┘Ĺ┘Ä ě▒┘Äě│┘Ć┘ł┘ä┘Ä ěž┘ä┘ä┘Ĺ┘Ä┘ç┘É ěÁ┘Ä┘ä┘Ĺ┘Ä┘ë ěž┘ä┘ä┘Ĺ┘Ä┘ç┘Ć ě╣┘Ä┘ä┘Ä┘Ő┘ĺ┘ç┘É ┘ł┘Äě│┘Ä┘ä┘Ĺ┘Ä┘ů┘Ä ┘é┘Äěž┘ä┘Ä: ┬ź ┘ůěž ┘ć┘Äěş┘Ä┘ä┘Ä ┘ł┘Äěž┘ä┘Éě»┘î ┘ł┘Ä┘ä┘Äě»┘őěž ┘ů┘ć ┘ć┘Äěş┘ĺ┘ä┘Ź ěú┘Ä┘ü┘ĺěÂ┘Ä┘ä┘Ä ┘ů┘É┘ć┘ĺ ěú┘Äě»┘ÄěĘ┘Ź ěş┘Äě│┘Ä┘ć┘Ź┬╗

ÔÇťHi├žbir anne-baba, ├žocu─čuna g├╝zel terbiyeden daha k─▒ymetli bir ba─č─▒┼čta bulunmam─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ (Tirmiz├«, Birr, 33)

B─░R MESAJ: ├çocuklar─▒n─▒za b─▒rakabilece─činiz en de─čerli miras; g├╝zel terbiyedir.

Edep bir t├óc imi┼č n├╗r-i Hud├óÔÇÖdan,
Giy ol tâcı emîn ol her belâdan.

├çocuklar─▒m─▒z; bizim s├╝r├╗r kayna─č─▒m─▒z… ├çocuklar─▒m─▒z; Rabbimizin bizlere lutf u keremi… ├çocuklar─▒m─▒z; Rabbimizin bizlere em├óneti…

Allah Rasûlü -sallâllâhu aleyhi ve sellem-;

ÔÇť├çocu─čunun senin ├╝zerinde hakk─▒ var.ÔÇŁ (M├╝slim, S─▒y├óm, 183) buyuruyor.

Evet, yavrular─▒m─▒z─▒n bizler ├╝zerinde haklar─▒ var. Bu haklardan biri de; onlara Rabbimiz Te├ól├óÔÇÖn─▒n ho┼čnut olaca─č─▒ bir terbiye verebilmektir. Hakikatte terbiye; kalp, beyin ve davran─▒┼člarda tez├óh├╝r eden b├╝y├╝k bir de─či┼čimdir. Terbiyeye ├Ânce g├Ân├╝l d├╝nyas─▒ndan ba┼člamal─▒. Sevgimizi ve merhametimizi de i┼čin i├žine katarak, yavrumuzun kalbine AllahÔÇÖtan ba┼čka il├óh olmad─▒─č─▒n─▒ nak┼četmeliyiz. Sonra do─čru, isabetli ve hak bilgilerle ├žocu─čumuzun beynini donatmal─▒y─▒z. Ve en sonunda g├Ân├╝l ve beynin birle┼čerek ├žocu─čumuzda g├╝zel davran─▒┼člar olarak yans─▒mas─▒n─▒ sa─člamal─▒y─▒z.

Terbiyenin, insan─▒n yeme i├žmesinden giyimine, s├Âz ve davran─▒┼člar─▒ndan yat─▒p kalkmas─▒na kadar b├╝t├╝n hayat─▒n─▒ ku┼čatan bir mahiyeti vard─▒r. Neticede insan, ald─▒─č─▒ terbiye ve e─čitime g├Âre konu┼čur, yer i├žer ve buna g├Âre oturup kalkar. Bu bak─▒mdan;

Terbiye temeldir. Temeli nas─▒l tesis ederseniz bina ona g├Âre ┼čekillenecek, sa─člaml─▒─č─▒ da o derece olacakt─▒r.

Terbiye en g├╝zel mirast─▒r. Serlevha had├«simizde de ifade edildi─či ├╝zere; bir anne-baba, evl├ód─▒na g├╝zel bir terbiyeden daha de─čerli bir miras b─▒rakamaz.

Terbiye kurtulu┼čtur. G├╝zel terbiye ve e─čitim alan bir insan, d├╝nya ve ├óhirette kurtulu┼ča erer. Ald─▒─č─▒ terbiye ve e─čitim sayesinde d├╝nyada hem ba┼čar─▒ya ula┼č─▒r, hem de huzura kavu┼čur. ├éhiret hayat─▒nda ise g├╝zel ahl├óka sahip olanlar i├žin Rabbimiz Te├ól├ó; tarifi m├╝mk├╝n olmayan nimetler haz─▒rlam─▒┼čt─▒r. Onun i├žin terbiye, d├╝nya ve ├óhiret kurtulu┼čunun anahtar─▒d─▒r.

Terbiye ikramd─▒r. ─░nsan─▒n e─čitimine, terbiyesine yap─▒lan her t├╝rl├╝ ├žaba, ona yap─▒lan bir ikramd─▒r. Zira Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-;

ÔÇť├çocuklar─▒n─▒za ikram edin ve onlar─▒ g├╝zelce terbiye edin.ÔÇŁ (─░bn-i M├óce, Edeb, 3) buyurmu┼čtur. ├çocu─čuna ikram m─▒ yapmak istiyorsun? Onun terbiyesine ├Ânem vereceksin. Ona iyilik mi yapmak istiyorsun? Onun terbiyesi i├žin gayret g├Âstereceksin.

Terbiye zenginliktir. Hem de y├╝kler dolusu alt─▒na sahip olmaktan daha fazla zenginlik… Anne-babas─▒ndan, b├╝y├╝klerinden g├╝zel terbiye alan bir gen├ž, ne b├╝y├╝k bir servete sahiptir. Terbiye sahibi, b├╝y├╝klerine sayg─▒l─▒, k├╝├ž├╝klerine merhametli bir evl├óda sahip olan anne ve baba, ne muhte┼čem ve bitmek t├╝kenmek bilmeyen bir hazinenin sahibidir.

Terbiye anne karn─▒ndayken ba┼člar. Annenin s├Âzleri ve tav─▒rlar─▒, yemesi i├žmesi, hatt├ó giyim ku┼čam─▒, karn─▒ndaki yavrusu ├╝zerinde ├Âyle veya b├Âyle bir etki olu┼čturur. Sonra insan─▒n terbiye ser├╝veni anne kuca─č─▒ ile devam edip baban─▒n da devreye girmesiyle hayat boyu s├╝rer. Dolay─▒s─▒yla terbiyenin ilk dura─č─▒, anne-babad─▒r. ─░nsan, ilk e─čitimini anne ve babas─▒ndan al─▒r. Sonras─▒nda anne-baban─▒n e─čitiminin yan─▒nda okul hayat─▒n─▒n, insan─▒n e─čitim ve terbiyesinde ├Ânemli yeri vard─▒r. Asl─▒nda insan, ├ževresiyle bir etkile┼čim i├žerisindedir. Bu etkile┼čim i├žerisinde her g├╝n yeni bilgi ve davran─▒┼člar edinir. Bu, can bedenden ├ž─▒k─▒ncaya kadar b├Âyle devam eder durur. Dolay─▒s─▒yla insan─▒n terbiye yolculu─ču, ├Âl├╝nceye kadar devam eder.

├çocu─čun g├╝zel bir terbiye edinmesi ve iyi bir e─čitim almas─▒ a├ž─▒s─▒ndan, i┼čin ba┼č─▒nda ve devam─▒nda, yani her merhalesinde, anne-baban─▒n k├╝├ž├╝msenmeyecek bir yeri vard─▒r. Bu bak─▒mdan;

Terbiye sorumluluktur. Allah, ├žocuklar─▒ ana-babas─▒na em├ónet olarak lutfetmi┼čtir. Bunun i├žin yavrular─▒m─▒z─▒n g├Ân├╝l, beyin ve davran─▒┼člar─▒n─▒ RabbimizÔÇÖin r─▒z├ós─▒ do─črultusunda ┼čekillendirmemiz gerekmektedir. Bu ayn─▒ zamanda ├╝zerimizde a─č─▒r bir sorumluluktur. Sevgili Peygamberimiz, ana-baban─▒n evl├ótlar─▒ ├╝zerindeki bu sorumlulu─čunu ┼ču veciz ifadesiyle i┼čaret buyurmu┼čtur:

ÔÇťHer do─čan, f─▒trat ├╝zere do─čar. Sonra anne babas─▒ onu yahudi yahut h─▒ristiyan veya mec├╗s├« yapar…ÔÇŁ (Buh├ór├«, Tefs├«r, [er-R├╗m] 2) Bu ba─člamda;

Terbiye f─▒trata d├Ân├╝┼čt├╝r. Terbiye ile insan, f─▒trat─▒nda var olan ├Âzellik ve g├╝zelliklere kavu┼čur. Yani ├Âz├╝ne d├Âner. Asl─▒nda terbiye ile yapt─▒─č─▒m─▒z ┼čey; insan─▒ f─▒trat─▒na uygun s├Âz ve davran─▒┼člara y├Ânlendirmektir.

ÔÇťA─ča├ž ya┼čken e─čilir.ÔÇŁ diye bir atas├Âz├╝m├╝z vard─▒r Onun i├žin insan─▒n e─čitimi a├ž─▒s─▒ndan erken ya┼člar ├žok ├Ânemlidir. Sevgili Peygamberimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-;

ÔÇť├çocu─ča namaz─▒ yedi ya┼č─▒nda ├Â─čretin…ÔÇŁ (Titmiz├«, Sal├ót, 299) buyurmu┼čtur. ├çocu─čun hayat─▒ boyunca devam ettirece─či al─▒┼čkanl─▒klar─▒n, erken ya┼člardan itibaren yerle┼čmesi ├Ânemlidir. Yerle┼čmesi gereken bu al─▒┼čkanl─▒klar─▒n en ├Ânemlisi namazd─▒r. ├élemlere rahmet olarak g├Ânderilen Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; namaz al─▒┼čkanl─▒─č─▒n─▒n erken ya┼člardan itibaren yerle┼čmesine ├žok ehemmiyet vermi┼čtir. Bir seferinde Abdullah bin Abbas -rad─▒yall├óhu anh├╝m├ó- geceyi teyzesi Hazret-i Meym├╗neÔÇÖnin yan─▒nda ge├žirecekti. Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; Meym├╗ne annemize; ÔÇť├çocuk namaz k─▒ld─▒ m─▒?ÔÇŁ diye sordu. (Eb├╗ D├óv├╗d, TatavvuÔÇś, 26) Evet, Allah inanc─▒ndan sonra ├žocuklar─▒m─▒za vermemiz gereken ilk terbiye, namaz terbiyesidir.

Nebev├« terbiye metodunda erken ya┼člar─▒n b├╝y├╝k ├Ânemi vard─▒r. Fahr-i K├óin├ót Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-, ├Âzellikle k├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒n g├╝zel davran─▒┼člar edinmesi ├╝zerinde ├Ânemle dururdu. Bir seferinde yemek yerken taba─č─▒n i├žinde elini rastgele dola┼čt─▒ran ├ľmer bin Eb├╗ Seleme -rad─▒yall├óhu anh-ÔÇÖa merhametle ┼č├Âyle seslenmi┼čti:

ÔÇťYavrucu─čum! Besmele ├žek, sa─č elinle ve ├Ân├╝nden ye.ÔÇŁ (Buh├ór├«, Et’─▒me, 2) G├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-, bir vesileyle ├žocu─ča yemekle ilgili ├╝├ž edep hus├╗sunu hat─▒rlatm─▒┼č oluyor.

Bu h├ódise vesilesiyle Nebev├« Terbiye Metodu ile ilgili bir hususa i┼čaret etmek isterim. Nebev├« Terbiye m├╝d├óhildir. Yani ortada yanl─▒┼č giden bir husus varsa an─▒nda m├╝dahale edilmelidir. ÔÇťK├╝├ž├╝kt├╝r, ┼čimdi s─▒ras─▒ de─čil, acaba ay─▒p olur mu?ÔÇŁ gibi mazeretlerin arkas─▒na s─▒─č─▒nmadan, us├╗l├╝nce olaya m├╝dahale etmek, i┼čin do─črusunu s├Âylemek, en ba┼čta o ki┼činin hayr─▒na olan bir husustur.

Terbiye iz b─▒rak─▒r. Bir ├žocuk, anne babas─▒ndan, ├ževresinden edindi─či davran─▒┼člar─▒ ola─čan├╝st├╝ aksi bir durum olmad─▒─č─▒ s├╝rece ├Âm├╝r boyu devam ettirir.

Terbiye onurlu ve mukaddes bir faaliyettir. ├ç├╝nk├╝ terbiyede, ├Â─črenme vard─▒r, g├╝zel al─▒┼čkanl─▒klar edinme, duygular─▒ kontrol etme vard─▒r.

Terbiye ┼čekil vermedir. G├Ânle, beyne ve davran─▒┼člara ┼čekil verme… Bu m├ón├óda anne-babaya ├žok i┼č d├╝┼čmektedir. Yavrular─▒n─▒ ┼čekillendirmek, terbiyelerini vermek noktas─▒nda Cen├ób-─▒ Hak, onlar ├╝zerine hem yetki hem de sorumluluk y├╝klemi┼čtir.

Terbiye ┼čekle ruh verir. Ayn─▒ faaliyette bulunmam─▒za ra─čmen i┼čin i├žerisine terbiye girdi─činde yapt─▒─č─▒m─▒z i┼čin mahiyeti, sonucu de─či┼čir. Mesel├ó yemek yerken, besmele ├žekip sa─č elimizle ve ├Ân├╝m├╝zden yedi─čimizde, o yemek; bize ┼čif├ó olur, enerji olur, aksi durumda hastal─▒k olur, kilo olur.

D├«nimizde k─▒z ├žocuklar─▒n─▒n terbiyesi ayr─▒ bir ├Ânem arz eder. ├ç├╝nk├╝ k─▒z ├žocu─ču; istikbalde e┼čtir, annedir. Ailenin sa─člam temeller ├╝zerine bina edilmesinde kad─▒n─▒n yeri b├╝y├╝kt├╝r. Onun i├žin Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; s├óliha kad─▒n─▒, kendisine sevdirilen d├╝nya nimetleri aras─▒nda zikreder. (Nes├ó├«, ─░┼čretuÔÇ║n-Nis├ó, 1) Bunun yan─▒nda kad─▒n annedir. ─░nsan─▒n ilk m├╝rebb├«si de annesidir. Anne bir bak─▒ma gelece─čin in┼čas─▒nda ilk tu─člay─▒ koyar. Bu bak─▒mdan k─▒z ├žocuklar─▒n─▒n terbiyesi ├Ânemlidir. Bu ├Âneminden dolay─▒ kendisi de k─▒z babas─▒ olan Sevgili Peygamberimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-;

ÔÇťKim ├╝├ž k─▒z ├žocu─čunun ge├žimini ├╝stlenir, onlar─▒ terbiye edip evlendirir ve onlara g├╝zel davran─▒rsa, ona cennet vard─▒r.ÔÇŁ (Eb├╗ D├óv├╗d, Edeb, 120) buyurmu┼čtur.

En b├╝y├╝k m├╝rebb├« Hazret-i Muhammed -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖdir. Zira o c├óhiliyye insan─▒n─▒ ├Âyle bir dereceye getirmi┼čtir ki, k─▒z─▒n─▒ diri diri g├Âmen c├ón├«likten, kar─▒ncay─▒ bile ezemeyecek merhametli bir konuma d├Ân├╝┼čt├╝rm├╝┼čt├╝r. Bu m├ón├óda;

Terbiye d├Ân├╝┼č├╝md├╝r… G├Ân├╝lde, beyinde, davran─▒┼člarda d├Ân├╝┼č├╝m├╝ sa─člamakt─▒r. Bu bak─▒mdan r─▒z├ó-y─▒ il├óh├« ├žer├ževesinde bu d├Ân├╝┼č├╝m├╝ sa─člamak durumunday─▒z.

Terbiye r─▒z├ód─▒r. Cen├ób-─▒ HakkÔÇÖ─▒n r─▒z├ós─▒, g├╝zel bir terbiyeye sahip olan insan ├╝zerinedir. G├╝zel terbiye alan ve iyi e─čitim g├Âren bir gen├ž, Allah kat─▒nda y├╝ksek derecelere sahip olur.

Terbiye insan─▒n s├╝s├╝d├╝r. G├╝zel terbiyeye sahip olan ki┼či en g├╝zel s├╝se sahiptir.

Terbiyenin temelinde merhamet vard─▒r. ├çocuklar─▒m─▒z─▒n terbiye ve e─čitimi ├╝zerinde titrememizin sebeplerinden birisi, onlara olan merhamet duygumuzdur. Yine terbiye ve e─čitimi ├žocuklar─▒m─▒z ├╝zerinde icra ederken de onlara kar┼č─▒ merhametimizden dolay─▒, bunu merhametle icra ederiz.

Terbiye bir ├ž─▒rp─▒n─▒┼čt─▒r. ├Ämandan yoksun, vicdans─▒z ve ac─▒mas─▒z d├╝nyan─▒n ├žarklar─▒ndan yavrumuzu ├žekip almakt─▒r, sel├ómete erdirmektir. Cen├ób-─▒ Hak;

ÔÇťEy inananlar! Kendinizi ve ailenizi, yak─▒t─▒ insanlar ve ta┼č olan ate┼čten koruyun…ÔÇŁ (et-Tahr├«m, 66/6) buyuruyor. Onun i├žin terbiye bu ├ža─čr─▒ya kulak vermektir. Bu m├ón├óda;

Terbiye sahiplenmedir. Ne olursa olsun, yavrumuza sahip ├ž─▒kmakt─▒r. ÔÇťOlmuyor, yapam─▒yorum.ÔÇŁ deyip i┼čin pe┼čini b─▒rakmamad─▒r. Nuh -aleyhissel├óm- gibi, isyank├ór evl├ód─▒na;

ÔÇť…Yavrucu─čum! Bizimle beraber sen de (gemiye) bin, ink├órc─▒larla birlikte olma…ÔÇŁ (H├╗d, 11/42) diye son dakikaya kadar hayk─▒rmakt─▒r. Biricik yavrumuzu aslan─▒n pen├želerine nas─▒l terk edebiliriz ki?..

Terbiye sab─▒r ister. ├ç├╝nk├╝ d├Ân├╝┼č├╝m sab─▒r ister. Al─▒┼čkanl─▒klar─▒ b─▒rakt─▒rmak veya de─či┼čtirmek zaman ister, sab─▒r ister. Bunlar bug├╝nden yar─▒na olacak i┼čler de─čildir. Kilim dokur gibi ilmek ilmek i┼čleyeceksin. Onun i├žin;

Terbiye emek ister. B├╝y├╝k bir tesl├«miyet ve tevekk├╝l ile ├žocu─čunun terbiyesi i├žin ├žal─▒┼čacaks─▒n, gayret edeceksin. Gerisini Cen├ób-─▒ HakkÔÇÖa havale edeceksin. Neticede lutfedecek olan O…

Terbiye gelece─či in┼ča etmektir. Bizden sonra gelece─či ├žocuklar─▒m─▒z in┼ča edecek, gelece─či onlar imar edecekler. Onun i├žin onlar─▒n terbiye ve e─čitimi ile u─čra┼čmak, gelece─čimizi in┼ča etmek ve ┼čekillendirmektir.

Terbiye ihmale gelmez. Terbiye ve e─čitim ├╝zerine ihtimam g├Âstermemiz gerekiyor. Aksi takdirde hem kendimizi hem de ailemizi h├╝srana s├╝r├╝klemi┼č oluruz. Y├╝ce Allah bu hususta ┼č├Âyle seslenir bizlere:

ÔÇť…Ger├žekten h├╝srana u─črayanlar, k─▒yamet g├╝n├╝ hem kendilerini, hem de ailelerini ziyana sokanlard─▒r. Bilesiniz ki, bu apa├ž─▒k bir h├╝srand─▒r.ÔÇŁ (ez-Z├╝mer, 39/15)

Onun i├žin gelece─čimizin ayd─▒nl─▒k olmas─▒n─▒ istiyorsak, yavrular─▒m─▒z─▒n terbiye ve e─čitimine b├╝y├╝k ihtimam g├Âstermemiz gerekmektedir.

Cen├ób-─▒ Hak, ├žocuklar─▒m─▒z─▒n terbiyesi hususunda bizlere g├╝├ž kuvvet versin. C├╝mle yavrular─▒m─▒za Sevgili PeygamberimizÔÇÖin o g├╝zel ahl├ók─▒n─▒ nasip eylesin.

Cen├ób-─▒ Hak, yeni e─čitim-├Â─čretim d├Âneminde b├╝t├╝n yavrular─▒m─▒za zihin berrakl─▒─č─▒ ve g├Ân├╝l ferahl─▒─č─▒ lutfetsin. Onlar─▒ yanl─▒┼č d├╝┼č├╝ncelerden, uygunsuz s├Âz ve davran─▒┼člardan uzak eylesin…

Âmin.