E─čitimde Hedef: ADAM YET─░┼×T─░RMEK

YAZAR : B. Cahit ├ľZDEM─░R bcahit@hotmail.com

Yeni bir e─čitim y─▒l─▒ daha ba┼čl─▒yor; ilk-orta ve y├╝ksek e─čitim olarak hesaba kat─▒ld─▒─č─▒nda, yirmi milyonun ├╝zerinde bir talebe kitlesi ders ba┼č─▒ yap─▒yor. Bu say─▒, AvrupaÔÇÖdaki bir k─▒s─▒m devletlerin toplam n├╝fusundan daha fazla. Kalk─▒nmakta olan bir ├╝lke i├žin lehte say─▒lmas─▒ gereken bu husus, bir├žok kalk─▒nm─▒┼č ├╝lkeyi k─▒skand─▒ran bir durum. Onun i├žin de ├╝lkemiz aleyhinde pl├ónlar yapmakta olan yabanc─▒ gizli servislerin en fazla fitne tohumlar─▒ sa├žt─▒klar─▒, karga┼ča anaforunda heder ettikleri bir kesim.

├ťlkemizde demokratik sisteme ge├žmeden ├Ânce; okullar, mevcut idarenin yerle┼čtirmek istedi─či i├žtim├ó├« yap─▒ ├žer├ževesindeki bir m├╝fred├ót─▒ esas al─▒yordu. Bu c├╝mleden olarak, ┼čanl─▒ bir ge├žmi┼či toptan reddetme; varl─▒k sebebi olan mill├« de─čerlerinin yerine, bat─▒ k├╝lt├╝r├╝ unsurlar─▒n─▒ ikame etme d├╝┼č├╝ncesi h├ókimdi. Bu gayretlerin kirli izlerini bir t├╝rl├╝ temizlemek m├╝mk├╝n olamam─▒┼č; kal─▒nt─▒lar─▒ yak─▒n zamanlara kadar da devam etmi┼čtir. Demokrasi sonras─▒ bunca y─▒ll─▒k tecr├╝beye ra─čmen, hen├╝z yerli yerine oturmam─▒┼č bir sistem manzaras─▒ olarak; baz─▒ beyinler h├ól├ó ideolojik kal─▒plardan kurtulabilmi┼č de─čil. Onun i├žin h├╝k├╗metler kurulurken; kabinenin te┼čekk├╝l├╝nde dikkatlerin ├ževrildi─či bakanl─▒k, gen├žli─čin e─čitilmesi ile vazifeli olan Mill├« E─čitim Bakanl─▒─č─▒ olur. Koalisyon h├╝k├╗metlerinde en ├žetin pazarl─▒klar, bu bakanl─▒─ča sahip olabilmek i├žin yap─▒l─▒r. Tek parti h├╝k├╗metlerinde de; ves├óyet├ži mihraklar─▒n bu bakanl─▒─č─▒ ┬źkar┼č─▒ taraf┬╗a kapt─▒rmamak i├žin, b├╝y├╝k gayret sarf ettiklerine ┼čahit olunur. H├ólbuki, akl─▒n yolu birdir; millet ├óidiyetini gelece─če ta┼č─▒yacak olan nesillerin e─čitiminin; milletin, tarihi i├žerisindeki m├╝kteseb├ót─▒ mes├óbesindeki mill├« de─čerleri ├žer├ževesinde y├╝r├╝t├╝lmesi, ├╝zerinde mutab─▒k kal─▒nmas─▒ gereken bir esast─▒r. Bu, ┬źadam yeti┼čtirme, milletin insan─▒n─▒ yeti┼čtirme┬╗ esas─▒; e─čitime hedef olarak oturtulabilse, te┼čkil├ót ve ders m├╝fred├ót─▒ buna g├Âre tanzim edilebilse; hem ├╝lkenin gelece─či, hem de e─čitim sistemimizin maksad─▒na ula┼čabilmesi i├žin en ├Ânemli merhale kat edilmi┼č olur.

Ak─▒l, idrak, irade, nefis… gibi r├╗h├ón├« unsurlarla te├žhiz edilmi┼č; ─░nsan─▒ e─čitmek, yola getirmek kolay bir mesele de─čildir. Bu; ÔÇť─░─čne ile kuyu kazmak.ÔÇŁ misali ├žal─▒┼čma ile; insan─▒ insan yapan bu de─čerler, hedefe g├Ât├╝ren bir istikamet ├╝zerinde birle┼čtirilerek, maksada ula┼čmaya gayret edilir. Bu meselenin zorlu─čuna i┼čaret b├ób─▒nda; eski bir Mill├« E─čitim bakan─▒n─▒n; ÔÇťOkullar olmasayd─▒, bakanl─▒─č─▒ ne g├╝zel idare ederdim.ÔÇŁ dedi─či riv├óyet olunur. ├ťstelik insana yap─▒lan yat─▒r─▒mda, verimlili─činin nisbeti ├Ânceden kestirilemeyece─či gibi, sonu├žlar─▒ da k─▒sa zamanda al─▒namaz. E─čitimin uzun v├ódeli bir i┼č oldu─čuna i┼čaret eden bir ├çin atas├Âz├╝nde;

ÔÇťBir y─▒l sonras─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorsan bu─čday ek; on y─▒l sonras─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorsan meyve dik; y├╝z y─▒l sonras─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorsan insan─▒ e─čit.ÔÇŁ denilir. Yine bir ├çin atas├Âz├╝nde, ┬źinsana her g├╝n bal─▒k vermek yerine, ona bal─▒k tutmas─▒n─▒ ├Â─čretmek┬╗ olarak tarif edilen e─čitim; uzun v├ódeli ve zor bir mesele olmas─▒ yan─▒nda, ayn─▒ zamanda y├╝ksek mebl├ó─člara ihtiya├ž g├Âsteren bir faaliyettir. Fatih Sultan Mehmed Han, b├╝t├žeden EnderunÔÇÖa ay─▒rd─▒─č─▒ tahsis├ót─▒ fazla bulan vezirine;

ÔÇťBurada e─čitimini tamamlayanlardan ne kadar─▒n─▒n kendilerinden beklenen y├╝ksek ba┼čar─▒y─▒ g├Âsterdi─činiÔÇŁ sorar.

Vezirin nisbetin d├╝┼č├╝k oldu─čunu belirtmesi ├╝zerine de;

ÔÇťG├Âr├╝yorsun; adam yeti┼čtirmek kolay de─čil. Ke┼čke daha fazla tahsisat ay─▒rabilsek.ÔÇŁ diye, meselenin ├Ânemi hakk─▒nda onu ikaz eder.

Bir├žok ├ómilin birlikte ili┼čkili oldu─ču e─čitim meselesini, sadece devletin okullarda alaca─č─▒ ak─▒lc─▒ ve ilm├« tedbirlerle ba┼čar─▒l─▒ k─▒lmak m├╝mk├╝n de─čildir. ─░├žtim├ó├« b├╝nyedeki hastal─▒klar, e─čitim meselesini derinden etkiler. Aile m├╝essesesinin gittik├že ├ž├Âz├╝lmesi, cemiyetin b├╝t├╝n kesimlerinde ┼čiddetin t─▒rmanmas─▒, madde ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒n─▒n ilkokullara kadar inmesi, cins├« yak─▒nla┼čman─▒n bir modernlik olarak g├Âr├╝ld├╝─č├╝ d├╝nyev├« cereyanlar─▒n yozla┼čt─▒r─▒c─▒ etkilerinin bir t├╝rl├╝ bertaraf edilememesi… gibi bir├žok menf├« ┼čartlarla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya bulundu─čumuz g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nd─▒─č─▒nda; meselenin h├ólli i├žin, ne kadar zorlu engelleri a┼čmak gerekti─či anla┼č─▒labilir.

E─čitim c├ómias─▒; ├╝├ž-be┼č sene ├Âncesine kadar, d├╝nyev├« zihniyetin akla ziyan ideolojik zorbal─▒klar─▒yla kan kaybetmi┼čtir. Meselelere bu ├žer├ževeden bak─▒ld─▒─č─▒ i├žin, e─čitimle asla ba─čda┼čt─▒r─▒lmas─▒ m├╝mk├╝n olmayan manzaralar ya┼čanm─▒┼č; insan─▒m─▒z uzun y─▒llar hesaba gelmeyen ma─čduriyetlere u─črat─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu c├╝mleden olarak; fazladan birka├ž din dersi g├Ârd├╝─č├╝ i├žin, ─░mam-Hatip liselerinin ve onlarla ayn─▒ grupta yer alan di─čer meslek liselerinin uzun y─▒llar ├╝niversiteye girme hakk─▒ndan mahrum b─▒rak─▒lmas─▒; k─▒l─▒k k─▒yafetinden dolay─▒, ├╝niversite son s─▒n─▒ftaki k─▒z talebelerin bile, a┼ča─č─▒lanarak okullardan at─▒lmalar─▒; ya┼čad─▒─č─▒ gayr-i me┼čr├╗ hayat─▒ kitap h├ólinde yay─▒nlayan kad─▒n ├Â─čretmen mesle─čine devam ederken, sokakta ba┼č├Ârt├╝s├╝ takan ├Â─čretmenin vazifeden at─▒lmas─▒; k─▒y─▒da k├Â┼čede namaz k─▒larken bas─▒n taraf─▒ndan yakalan─▒p hedefe konan talebelere hi├žbir yetkilinin destek olamamas─▒… gibi bize has tuhafl─▒klar zikredilebilir. Bu ├╝lkeye, eski bir cumhurba┼čkan─▒n─▒n da; ÔÇťGitsinler ArabistanÔÇÖda okusunlar.ÔÇŁ diye destekledi─či ba┼č├Ârt├╝s├╝ zulm├╝, aln─▒nda kara bir leke olarak y─▒llarca ta┼č─▒tt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Neticede, ma─čdur edilenlerden imk├ón─▒ olan binlerce talebe, yurt d─▒┼č─▒nda okumak mecburiyetinde kalm─▒┼čt─▒r. E─čitim faaliyetinin dev├ós├ó problemlerini ├ž├Âzme yerine, bahis mevzuu keyf├« tasarruflar b├╝t├╝n kat─▒l─▒─č─▒yla devam ederken; ├╝niversitelerimiz, d├╝nya ├╝niversiteleri i├žerisinde itibar kaybetmi┼č; d├╝nyadaki ilm├« geli┼čmelere herhangi bir katk─▒m─▒z olamam─▒┼č; ├že┼čitli orta ├Â─čretim ve ├╝niversite giri┼č imtihanlar─▒nda, e─čitimin zay─▒fl─▒─č─▒na bir i┼čaret mes├óbesinde, on binlerce talebe ┬źs─▒f─▒r┬╗ puan alm─▒┼č; halk─▒n ├že┼čitli kesimleri aras─▒na nifak girmi┼č; d├╝nyev├« cereyanlar─▒n girdab─▒nda ulv├« duygulardan mahrum kalan talebeler madde ba─č─▒ml─▒l─▒─č─▒, cins├« sebeplere ba─čl─▒ davran─▒┼č bozuklu─ču, ├žetele┼čme… gibi ├že┼čitli menf├« fiillere kap─▒lm─▒┼člard─▒r.

En ┼čerefli varl─▒k olarak yarat─▒lan insan─▒n tab├«at-─▒ asliyesi ile ilgili olarak KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde;

ÔÇťO h├ólde (Hab├«bim) Sen y├╝z├╝n├╝ bir muvahhid olarak d├«ne y├Ânelt. All├óhÔÇÖ─▒n insanlar─▒ yaratmas─▒nda esas ald─▒─č─▒ o f─▒trata uygun hareket et.ÔÇŁ (er-R├╗m, 30) buyuruluyor.

Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz de, yarat─▒lm─▒┼člar─▒n g├Âzbebe─či mes├óbesindeki insan─▒n ├ók─▒beti hus├╗sunda ┼č├Âyle buyurur:

ÔÇťHer do─čan ─░sl├óm f─▒trat─▒ ├╝zerine do─čar. Sonra anne-babas─▒, onu h─▒ristiyan, yahudi ve mec├╗s├« yapar.ÔÇŁ (Buh├ór├«, Cen├óiz, 92)

Bu durumda; ┼čanl─▒ bir m├óz├«nin v├órisi olan bir ─░sl├óm memleketinin, her t├╝rl├╝ i├žtim├ó├« hastal─▒─č─▒n me┼čheri olmas─▒ nas─▒l izah edilebilir? ─░sl├óm f─▒trat─▒ ├╝zerine do─čan nesiller ne oluyor da, kimlik de─či┼čtirip ba┼čkala┼č─▒yorlar; Cengiz AYTMATOVÔÇÖun tiplemesiyle ┬źmankurt┬╗la┼č─▒yorlar? ÔÇťZul├╝m ─░stanbulÔÇÖun fethiyle ba┼člad─▒.ÔÇŁ diyecek kadar; ┬źMalazgirt┬╗ ad─▒ verilen bir caddenin a├ž─▒l─▒┼č─▒nda, Bizans askeri k─▒yafeti giyerek polislere sald─▒racak kadar ecd├ód─▒ndan ve milletinden nefret eder h├óle gelebiliyorlar?..

E─čitim sistemi ├╝zerinde bir tabu olarak belirleyici rol oynayan d├╝nyev├« zihniyet ├žer├ževesinde nesillere g├Âsterilen istikamet ve hedefle, ├ódeta i├žtim├ó├« b├╝nyemizin hayat damarlar─▒ kurutulmu┼č; cemiyet her t├╝rl├╝ anar┼či, ter├Âr, ┼čiddet, soygun-vurgun, ih├ónet, fitne-fesat… gibi menf├« fiillerin kaynad─▒─č─▒ bir batakl─▒─ča s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. ├ça─čda┼čl─▒k kompleksiyle d├«nin r├╗ha verdi─či huzurdan mahrum b─▒rak─▒lan nesiller eliyle, buhranlardan buhranlara s├╝r├╝klenmek, savrulmak, memleketimizin kaderi olmu┼čtur. H├ólbuki ├ža─čda┼čl─▒k bahis mevzuu olunca; insan├« de─čerlerden mahrum, d├╝nyay─▒ kana boyayan ba┼čkalar─▒n─▒n pe┼čine tak─▒l─▒p, k├Âr├╝ k├Âr├╝ne onlar─▒n hayat tarz─▒n─▒ taklit ederek kendini kaybetmek de─čil; huzur davet├žisi olarak, in┼ča etti─či medeniyetiyle ├ža─ča damgas─▒n─▒ vurup, kendi ulv├« de─čerlerini insanl─▒─ča sunabilmek anla┼č─▒lmal─▒d─▒r; t─▒pk─▒ ┼čanl─▒ m├óz├«de oldu─ču gibi.

Tabiat, bo┼čluk kabul etmez. ─░m├óm-─▒ ┼×├ófi├« -rahmetull├óhi aleyh- Hazretleri;

ÔÇťHak ile me┼čgul edilmeyen kalbi, b├ót─▒l i┼čgal eder.ÔÇŁ buyuruyor.

E─čitim; ├Ânce aile ve ├ževre ile ba┼člay─▒p, sonra okulla beraber devam ederek, hayat boyu s├╝ren bir faaliyettir. Hazret-i Ali -kerremall├óhu vecheh├╗-;

ÔÇť├çocuklar─▒n─▒z─▒, kendi zaman─▒n─▒za g├Âre de─čil, onlar─▒n ya┼čayaca─č─▒ zamana g├Âre yeti┼čtiriniz.ÔÇŁ buyuruyor.

E─čitimin maksada uygun ve verimli olabilmesi i├žin; t├ólim-terbiyenin, b├╝t├╝n safhalarda, do─čru istikamet ├╝zerinde ve us├╗l├╝ne uygun icr├ó edilmesi gerekir. Burada, gen├ž nesillerin em├ónet edildi─či ┬źMill├« E─čitim┬╗ te┼čkil├ót─▒n─▒n, em├ónete ri├óyet edilerek, d├╝nyev├« zihniyetin tasallutundan kurtar─▒lmas─▒; gen├ž g├Ân├╝llerin, il├óh├« de─čerler manz├╗mesi ├žer├ževesinde vatan, millet, bayrak gibi mukaddeslerle doyurulup, zaman─▒n ula┼čt─▒─č─▒ ilm├« seviyeyi kavram─▒┼č birer m├╝nevver olarak yeti┼čtirilmesi ├žok ├Ânemlidir. Y├╝ksek e─čitimli fakat ceh├óletin karanl─▒─č─▒ndan kurtulamayan ki┼čilerle ilgili olarak Amerikal─▒ yazar Alwin Toffler;

ÔÇť21. y├╝zy─▒l─▒n cahilleri, okuma-yazma bilmeyenler de─čil; okumayanlar, ├Â─črendikleri yanl─▒┼č bilgileri de─či┼čtiremeyenler ve yeniden ├Â─črenemeyenler olacakt─▒r.ÔÇŁ diyor. Bilgi; belli bir zaman ay─▒rmakla, gerekli gayreti g├Âstermekle ├Â─črenilebilir. Ancak milletin insan─▒ olma keyfiyeti, b├Âyle de─čil; do─čru bir e─čitimle, uzun bir zaman zarf─▒nda kazan─▒labilir. Bununla ilgili olarak da; okullar─▒, diploma veren m├╝esseseler yerine, ┬źadam┬╗ yeti┼čtiren m├╝esseseler olarak ele almak gerekir. Milletin ve insanl─▒─č─▒n istikb├óli; hayat─▒n m├ón├ós─▒n─▒ bilen ve s├ólih bir kul olan kendi insan─▒n─▒ yeti┼čtirebilmeye ba─čl─▒d─▒r. Merhum ├ťstad Necip F├óz─▒l, mukaddes em├óneti y├╝klenecek nesillere ┼č├Âyle sesleniyor:

Yol OÔÇÖnun varl─▒k OÔÇÖnun, gerisi hep angarya;
Y├╝z├╝st├╝ ├žok s├╝r├╝nd├╝n, aya─ča kalk Sakarya!