MESÔÇÖ├ŤL├ťZ, HESABA ├çEK─░LECE─×─░Z!

YAZAR : Yard. Do├ž. Dr. Mustafa CANLI canli20@hotmail.com

MesÔÇÖuliyet / Sorumluluk, ki┼činin davran─▒┼člar─▒ndan hesap verme y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ alt─▒nda oldu─čunu hissetmesi ve bu duyarl─▒l─▒kla hareket etmesidir. Nez├«h d├«nimiz ─░sl├ómÔÇÖa g├Âre insan, sorumlu bir varl─▒kt─▒r. Bir g├╝n sorumlu oldu─ču b├╝t├╝n s├Âz ve davran─▒┼člar─▒ndan hesaba ├žekilece─čini hi├žbir zaman akl─▒ndan ├ž─▒karmaz.

Hakikatte yarat─▒ld─▒─č─▒ andan itibaren insan─▒n omuzuna sorumluluk y├╝klenmi┼čtir. Allah Te├ól├ó bu durumu ┼ču ├óyet-i ker├«mede ┼č├Âyle ifade buyurur:

ÔÇťBiz em├óneti; g├Âklere, yere ve da─člara teklif ettik de onlar bunu y├╝klenmekten ├žekindiler, (sorumlulu─čundan) korktular. Onu insan y├╝klendi. Do─črusu o ├žok zalim, ├žok cahildir.ÔÇŁ (el-Ahz├ób, 33/72) Bu sorumluluk All├óhÔÇÖa kul olma, insan olma sorumlulu─ču idi.

Dolay─▒s─▒yla insan en ba┼čta All├óhÔÇÖa kar┼č─▒ sorumludur. ─░nsan─▒n OÔÇÖnun emir ve yasaklar─▒ kar┼č─▒s─▒nda teslim olma, kul olma sorumlulu─ču vard─▒r. Bu ayn─▒ zamanda bizi yoktan var eden RabbimizÔÇÖin, biz kullar─▒ ├╝zerinde bir hakk─▒d─▒r. Sevgili Peygamberimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; ┼č├Âyle buyurmaktad─▒r:

ÔÇťAll├óhÔÇÖ─▒n kullar─▒ ├╝zerindeki hakk─▒, insanlar─▒n OÔÇÖna kulluk etmeleri ve hi├žbir ┼čeyi OÔÇÖna ortak ko┼čmamalar─▒d─▒r.ÔÇŁ (Buh├ór├«, Tevh├«d, 1)

Sorumluluk m├╝kellefiyettir.

─░nsan m├╝kellef oldu─ču andan itibaren sorumlu olmaya ba┼člar. M├╝kellef veya y├╝k├╝ml├╝ say─▒lmayan ki┼činin sorumlulu─ču da yoktur. Dolay─▒s─▒yla sorumluluk ile ├ók─▒l ve b├óli─č olma aras─▒nda bir ba─č vard─▒r. Bu hususu Sevgili Peygamberimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; ┼č├Âyle dile getirir:

ÔÇť├ť├ž grup insandan sorumluluk kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r:

1. Uyan─▒ncaya kadar uyuyandan,

2. B├╝l├╗─ča erinceye kadar ├žocuktan,

3. Akl─▒ ba┼č─▒na gelinceye kadar delirenden.ÔÇŁ (Tirmiz├«, Hud├╗d, 1)

─░nsan─▒n bedenine ve r├╗huna kar┼č─▒ sorumlulu─ču vard─▒r. Beden insana em├ónettir. Dolay─▒s─▒yla yeme, i├žme, dinlenme gibi beden├« ihtiya├žlar ├Âl├ž├╝l├╝ bir ┼čekilde kar┼č─▒lanmak durumundad─▒r.

Ruh, insana bedeninden daha ├Ânemli bir ┼čekilde em├ónettir. R├╗hunun b├╝t├╝n ihtiya├žlar─▒n─▒ yani m├ónev├« ihtiya├žlar─▒n─▒ gidermek durumundad─▒r. Bu bir sorumluluktur. En ba┼čta r├╗hunda var olan inanma ihtiyac─▒n─▒, ├élemlerin Rabbi olan Allah Te├ól├óÔÇÖya ├«m├ón ederek, g├Ânl├╝n├╝ OÔÇÖna ba─člayarak giderme sorumlulu─ču vard─▒r.

Sorumlu olmak, bilin├žli olmakt─▒r.

─░nsan─▒n kendini fark etmesi, insan oldu─čunu fark etmesidir. Bu anlamda insan─▒n insan olma sorumlulu─ču vard─▒r. Bu bir bak─▒ma insan─▒n kendine kar┼č─▒ bir sorumlulu─čudur. Dolay─▒s─▒yla insan, imtihan i├žin geldi─či ┼ču f├ón├« hayatta, insanl─▒k ┼čerefine halel getirecek s├Âz ve davran─▒┼člardan uzak durmal─▒, insan olma sorumlulu─čunun bilincinde bir hayat ya┼čamal─▒d─▒r. Her yerde, her zaman ve her ┼čartta ki┼čili─čini, onurunu korumal─▒, insanl─▒k vakar─▒n─▒ daima muhafaza etmelidir.

Allah Ras├╗l├╝ -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; serlevha hadiste sorumlu olan ki┼čileri ve sorumluluk alanlar─▒n─▒ veciz ifadelerle s─▒ralam─▒┼čt─▒r.

Bu m├ón├óda ilk olarak ismi ge├žen;

Devlet ba┼čkan─▒ tebaas─▒ndan sorumludur.

Tebaas─▒na kar┼č─▒ ├ódil olmal─▒ ve e┼čit muamelede bulunmal─▒d─▒r. Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; devlet ba┼čkanlar─▒n─▒n omuzlar─▒ndaki bu a─č─▒r sorumlulu─ču ┼ču s├Âzleriyle i┼čaret etmektedir:

ÔÇťAll├óhÔÇÖ─▒n kendisine bir toplumun y├Âneticili─čini nasip etti─či bir kimse, halk─▒n tamam─▒n─▒ sadakat ve samimiyetle koruyup g├Âzetmezse, cennetin kokusunu alamaz.ÔÇŁ (Buh├ór├«, Ahk├óm, 8)

Hazret-i Eb├╗bekir -rad─▒yall├óhu anh-ÔÇÖten sonra hil├ófet vazifesini ├╝stlenen Hazret-i ├ľmer -rad─▒yall├óhu anh-;

ÔÇťDicle kenar─▒nda bir kurt bir koyunu yese; Allah ad├óleti gelir onu ├ľmerÔÇÖden, benden sorar.ÔÇŁ s├Âz├╝yle as─▒rlar ├Âncesinde bu a─č─▒r sorumluluk y├╝k├╝ne vurgu yap─▒yordu.

Had├«s-i ┼čerifte evin erke─činin sorumlulu─ču hat─▒rlat─▒l─▒yor. Evet, evin erke─či ailesinden madd├« ve m├ónev├« olarak sorumludur. Evin erke─či, madd├« olarak ailesinin ge├žimini temin etmekle birlikte, belki de daha ├Ânemli olarak onlar─▒n m├ónev├« d├╝nyas─▒ndan da sorumludur. Aksi h├ólde bu sorumlulu─ču yerine getirmedi─či i├žin g├╝naha girer. Sevgili Peygamberimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; ┼č├Âyle buyurur:

ÔÇťBakmakla y├╝k├╝ml├╝ oldu─ču kimseleri ihmal etmesi, ki┼čiye g├╝nah olarak yeter.ÔÇŁ (Eb├╗ D├óv├╗d, Zek├ót, 45)

Bunun yan─▒nda y├╝ce Rabbimiz, aile sorumlulu─čuna ┼ču deh┼četli s├Âzlerle vurgu yapar:

ÔÇťEy ├«m├ón edenler! Kendinizi ve ailenizi, yak─▒t─▒ insanlar ve ta┼člar olan ate┼čten koruyun…ÔÇŁ (et-Tahr├«m, 66/6)

Had├«simize g├Âre evin han─▒m─▒ da ailesinden sorumludur. Asl─▒nda ─░sl├óm ailesinde, aile fertlerinin her birinin birbirlerine kar┼č─▒ sorumluluklar─▒ vard─▒r. E┼čler birbirinden sorumludur ve birbirleri ├╝zerinde haklar─▒ vard─▒r. Fahr-i K├óin├ót Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; bu hususu ┼ču s├Âzleriyle dile getiriyor:

ÔÇťSizin han─▒mlar─▒n─▒z ├╝zerinde hakk─▒n─▒z oldu─ču gibi onlar─▒n da sizin ├╝zerinizde haklar─▒ vard─▒r.ÔÇŁ (Tirmiz├«, Rad├ó, 11)

M├╝ÔÇÖminin en ├Ânemli sorumluluk alanlar─▒ndan birisi; ana-babas─▒d─▒r. Rabbimiz Te├ól├ó, ana babam─▒za kar┼č─▒ sorumluluklar─▒m─▒z─▒ hat─▒rlat─▒r ve All├óhÔÇÖa ┼čirk ko┼čulmamas─▒n─▒ emrettikten hemen sonra ana babam─▒za iyilik edilmesini emreder ve ┼č├Âyle buyurur:

ÔÇťRabbin; sadece kendisine kulluk etmenizi, ana baban─▒za da iyi davranman─▒z─▒ kesin bir ┼čekilde emretti. Onlardan biri veya her ikisi senin yan─▒nda ya┼član─▒rsa, kendilerine; ┬ź├ľf!┬╗ bile deme; onlar─▒ azarlama; ikisine de g├╝zel s├Âz s├Âyle.ÔÇŁ (el-─░sr├ó, 17/23)

G├╝zel d├«nimiz ─░sl├óm; insana kom┼čusundan ba┼člayarak akraba, dost ve arkada┼č─▒na var─▒ncaya kadar ve nihayetinde b├╝t├╝n bir insanl─▒─ča uzanan bir sorumluluk y├╝kler. Dolay─▒s─▒yla m├╝ÔÇÖmin, kom┼čusundan sorumludur. Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; b├╝t├╝n m├╝ÔÇÖminlere ┼č├Âyle seslenir:

ÔÇťYan─▒ ba┼č─▒ndaki kom┼čusu a├žken karn─▒n─▒ doyuran kimse (olgun m├ón├óda) m├╝ÔÇÖmin de─čildir.ÔÇŁ (Beyhak├«, es-S├╝nen├╝ÔÇÖl-K├╝br├ó, X, 7)

M├╝ÔÇÖmin, i├žinde ya┼čad─▒─č─▒ toplumun yetim ve ├Âks├╝z├╝ne kar┼č─▒ duyarl─▒ olmal─▒d─▒r. Ayn─▒ zamanda kendisi de ├žocukluk d├Âneminde yetim ve ├Âks├╝z olan Ras├╗l-i Ekrem -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; yetim ve ├Âks├╝zlere kol kanat germi┼č ve yetimi koruyup kollayan ki┼či ile cennette beraber olaca─č─▒ m├╝jdesini vermi┼čtir. (─░bn-i Hanbel, V, 250)

M├╝ÔÇÖmin, m├╝ÔÇÖmin karde┼čine kar┼č─▒ sorumludur.

Sevgili Peygamberimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; m├╝ÔÇÖminin m├╝ÔÇÖmin karde┼čine kar┼č─▒ sorumluluk alanlar─▒ndan baz─▒lar─▒n─▒ ┼ču veciz s├Âz├╝nde bizlere duyurmu┼čtur:

ÔÇťM├╝sl├╝man─▒n m├╝sl├╝mana kar┼č─▒ alt─▒ vazifesi vard─▒r:

1. Kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒nda ona sel├óm ver,

2. Seni davet etti─či zaman davetine ic├óbet et,

3. Senden nasihat istedi─činde ona hakk─▒yla / g├╝zelce nasihat et (sana bir ┼čey dan─▒┼čt─▒─č─▒nda ona yard─▒mc─▒ ol.)

4. Aks─▒r─▒p All├óhÔÇÖa hamd etti─či zaman ona du├ó et.

5. Hastaland─▒─č─▒ zaman ziyaretine git.

6. Vefat etti─či zaman cenazesinin arkas─▒ndan git.ÔÇŁ (M├╝slim, Sel├óm, 5)

Sorumluluk ├╝mmet ┼čuuru demektir.

M├╝ÔÇÖmin, ├╝mmet duyarl─▒l─▒k ve sorumlulu─čuna sahip olmal─▒d─▒r. D├╝nyan─▒n herhangi bir yerinde bir m├╝ÔÇÖmin karde┼či a├ž ve susuz ise veya aya─č─▒na diken batm─▒┼č ise; ├╝mmet sorumlulu─ču gere─či karde┼činin derdiyle dertlenmeli, elinden ne geliyorsa yapmal─▒d─▒r. Allah Ras├╗l├╝ -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-, m├╝ÔÇÖminin ├╝mmet duyarl─▒l─▒─č─▒n─▒ ┼ču veciz s├Âzleriyle ifade etmektedir:

ÔÇťM├╝ÔÇÖminler; birbirlerini sevmede, birbirlerine merhamet ve ┼čefkat g├Âstermede, t─▒pk─▒ bir organ─▒ rahats─▒zland─▒─č─▒nda di─čer organlar─▒ da uykusuzluk ve y├╝ksek ate┼čle bu ac─▒y─▒ payla┼čan bir bedene benzer.ÔÇŁ (M├╝slim, Birr, 66)

M├╝ÔÇÖmin, k├Ât├╝l├╝kler kar┼č─▒s─▒nda duyars─▒z olmay─▒p, sorumluluk sahibi ki┼činin davranmas─▒ gerekti─či gibi davran─▒r. Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; m├╝ÔÇÖminin k├Ât├╝l├╝kler kar┼č─▒s─▒ndaki sorumlulu─čunu ┼č├Âyle izah eder:

ÔÇťSizden herhangi biriniz bir k├Ât├╝l├╝k g├Âr├╝rse onu hemen eliyle de─či┼čtirsin. Buna g├╝c├╝ yetmiyorsa diliyle de─či┼čtirsin, ona da g├╝c├╝ yetmiyorsa kalbiyle tav─▒r koysun. Bu ise ├«m├ón─▒n en zay─▒f noktas─▒d─▒r.ÔÇŁ (M├╝slim, ├Äm├ón, 78)

Aziz d├«nimiz ─░sl├ómÔÇÖa g├Âre insan; sadece insanlara kar┼č─▒ de─čil, hayvanlara kar┼č─▒ da sorumluluk sahibidir. Hayvan haklar─▒n─▒ savunan b├╝t├╝n ki┼či, dernek veya vak─▒flar─▒n Allah Ras├╗l├╝ -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin ┼ču s├Âzlerinden haberdar olmalar─▒ gerekir:

ÔÇťBu dilsiz hayvanlar hakk─▒nda AllahÔÇÖtan korkunuz.ÔÇŁ (Eb├╗ D├óv├╗d, Cih├ód, 44)

Yine bir seferinde ashab; hayvanlara yap─▒lan iyiliklere ecir ve sevap olup olmayaca─č─▒n─▒ sorduklar─▒nda, Rahmeten liÔÇÖl-├ólemin Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-;

ÔÇťHer canl─▒ya yap─▒lan iyilik i├žin ecir vard─▒r.ÔÇŁ buyurmu┼čtur. (Buh├ór├«, Mez├ólim, 23)

Ve insan tabiata kar┼č─▒ da sorumludur. ─░nsan, sorumluluk gere─či Cenab-─▒ HakkÔÇÖ─▒n tabiatta koymu┼č oldu─ču dengeyi bozmamal─▒, sorumlu davranmal─▒d─▒r. Zira Allah -celle cel├ól├╝h├╗-;

ÔÇťO (Allah) g├Â─č├╝ y├╝kseltti ve denge koydu. Sak─▒n dengeyi bozmay─▒n.ÔÇŁ (er-Rahm├ón, 55/7-8) buyurarak bu hususta bizleri uyar─▒yor.

Netice olarak; anne baba evl├ótlar─▒ndan; ├Â─čretmen, ├Â─črencilerinden; ├ólim ilminden; zanaatk├ór zanaat─▒ndan; imam-hatip cemaatinden mesÔÇÖuld├╝r ve hesaba ├žekilecektir. Ayn─▒ zamanda toplumdaki yanl─▒┼č giden i┼člerden, kaymalardan, savrulmalardan mesÔÇÖ├╗l├╝z. Herhangi bir riy├ósetteysek sorumlulu─čumuz alt─▒ndakilerden hesaba ├žekilece─čimizi unutmamak gerekir.

Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin; ┬ź├ťmmet├«!.. ├ťmmet├«!..┬╗ ├ž─▒rp─▒n─▒┼člar─▒, bu mesÔÇÖ├╗liyeti bize hissettirmektedir. Bu sorumluluktan dolay─▒ insan; s├Âzlerinden ve yapt─▒klar─▒ndan mesÔÇÖuld├╝r. K─▒sacas─▒ b├╝t├╝n hayat─▒ndan sorumludur ve sorumlu oldu─ču ┼čeylerden hesaba ├žekilecektir.

Evet, hesap g├╝n├╝ insan; b├╝t├╝n sorumluluklar─▒ndan hesaba ├žekilecek. All├óhÔÇÖa kar┼č─▒ olan sorumlulu─čundan, beden ve r├╗huna kar┼č─▒ sorumlulu─čundan, insanl─▒─ča kar┼č─▒ olan sorumluluklar─▒ndan hep hesaba ├žekilecek. Ve en sonunda insan, b├╝t├╝n bu sorumluluklar─▒n─▒ yerine getirip getirmedi─čine g├Âre ya cennete yahut da cehenneme gidecek.

Rabbim; bizleri, sorumlulu─čunun fark─▒nda olan ve sonunda cennete giren s├ólih kullar─▒n─▒n z├╝mresine ilhak eylesin…