├ľ─×RETMENÔÇÖ─░N YURDUNDA

YAZAR : Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× ogmusharun@yahoo.com

Mekke g├╝nleri say─▒l─▒ idi. ├çabucak ge├žti. Zaten oras─▒ ib├ódet yeri. ─░nsanlar her zaman gelemedikleri bu m├╝b├órek beldede daima K├óbeÔÇÖde bulunmak ve tavaf etmek istiyorlar. Dolay─▒s─▒yla gezmek, ├ževreyi tan─▒maya ├žal─▒┼čmak; orada en b├╝y├╝k sermaye olan zaman─▒ bo┼ča harcamak m├ón├ós─▒na geliyor.

Med├«ne-i M├╝nevvere ise farkl─▒. Elbette burada da ib├ódet var. Mescid-i Nebev├«ÔÇÖde, ├Âzellikle h├╝cre-i sa├ódetle Hazret-i PeygamberÔÇÖin minberi aras─▒nda namaz k─▒lmak hadislerde ├Âzendiriliyor. Ancak tavaf benzeri bir me┼čguliyet olmad─▒─č─▒ i├žin; insan namaz vakitleri aras─▒nda ├ževreyi tan─▒maya vakit bulabiliyor, Hazret-i PeygamberÔÇÖin ve ash├ób─▒n─▒n ayak bast─▒─č─▒ yerlerde gezinebiliyorsunuz.

Mescid-i Nebev├« olduk├ža b├╝y├╝k. ├ťzeri g├Âsteri┼čten uzak, ama estetik tonozlarla ├Ârt├╝l├╝. -Allah i├žin- bak─▒m─▒ da gayet iyi. Mescid-i HaramÔÇÖda oldu─ču gibi burada da zemzem ikram ediliyor.

MekkeÔÇÖde oldu─ču gibi burada da her milletten insan var. ├çehreler ve lisanlar reng├órenk. En az rastlan─▒lanlar Suudlular. Onlar─▒n da ├žo─ču g├Ârevli. Bir ┼čey sordu─čunuzda ├žo─ču zaman cevap vermeye bile tenezz├╝l etmiyor g├Âr├╝n├╝yorlar. L├╝zumlu l├╝zumsuz her soruya muhatap olmaktan ve insanlarla u─čra┼čmaktan b─▒km─▒┼č olmal─▒lar. Bu sebeple bir ┼čey soracak oldu─čumda m├╝tev├óz─▒ bir ├žehre aray─▒p; ┬źBu adam cevap verir.┬╗ kanaatine varmadan sormuyorum. Yine bir sabah namaz─▒ndan sonra ya┼čl─▒ bir amcay─▒ g├Âz├╝me kestirip soruyorum: ┬źNamazdan sonra ders halkalar─▒ nerede kuruluyor?┬╗ Sabah namaz─▒ndan sonra ├žok az oldu─čunu s├Âyl├╝yor. 15 senedir MedineÔÇÖde ikamet etmekte olan bir Yemenli imi┼č me─čer. Sonra T├╝rk oldu─čumu ├Â─črenince hemen; ┬źT├╝rklerin yapt─▒─č─▒ revaklar burada i┼čte!┬╗ diye eliyle g├Âsteriyor. Sonra beni kahvalt─▒ya davet ediyor. Ancak otele d├Ânmem gerekti─čini belirtiyorum.

Yemenliler ├žok s─▒cakkanl─▒ insanlar. Rahmetli Ali Ulv├« KURUCU Hocan─▒n y─▒llarca m├╝d├╝rl├╝─č├╝n├╝ yapt─▒─č─▒ ├érif Hikmet K├╝t├╝ph├ónesine gitmek isterken Mescid-i Nebev├«ÔÇÖnin bat─▒ taraf─▒nda yerli oldu─čunu sand─▒─č─▒m bir gen├žle kar┼č─▒la┼čt─▒m ve k├╝t├╝ph├ónenin yerini sordum. ├ľnce;

ÔÇťÔÇôT├╝rk m├╝s├╝n?ÔÇŁ diye sordu. ├érif Hikmet K├╝t├╝ph├ónesini sormakla kendimi de┼čifre etti─čimi d├╝┼č├╝nd├╝m. G├╝lerek ve ┼ča┼č─▒rm─▒┼č g├Âr├╝nmeye ├žal─▒┼čarak;

ÔÇťÔÇôEvet, aln─▒mda yaz─▒yor mu?ÔÇŁ kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒ verdim. Me─čer gen├ž, Yemenli imi┼č;

ÔÇťÔÇôBen Yemenliyim, T├╝rkleri ve Yemenlileri severim, benim ninem T├╝rk idi!ÔÇŁ demesin mi? Sonra ├érif Hikmet K├╝t├╝ph├ónesinin kitaplar─▒n─▒n, bulundu─čumuz yerden g├Âr├╝nmekte olan Melik Abd├╝laziz K├╝t├╝ph├ónesine ta┼č─▒nd─▒─č─▒ zann─▒nda oldu─čunu belirtti. Te┼čekk├╝r edip ayr─▒ld─▒m.

MedineÔÇÖde bulundu─čum 5 g├╝n i├žinde ecd├ód─▒ aras─▒nda T├╝rk bulundu─čunu belirten bir ba┼čka insan da, ┼čehri gezmek ├╝zere bindi─čimiz otob├╝s├╝n ┼čof├Âr├╝yd├╝. M─▒s─▒rl─▒ olan bu z├ót da dedesinin T├╝rk oldu─čunu s├Âylemi┼čti. Orta Do─ču ├╝lkelerindeki insanlar─▒n akrabal─▒klar─▒na dair ├žok k─▒ssa i┼čitmi┼č olsam ve bunu yak─▒n ge├žmi┼čte bir arada ya┼čamalar─▒n─▒n neticesi olarak ├žok tabi├« g├Ârsem de, o anda yolcular─▒n T├╝rk oldu─čunu bildi─či i├žin ┼čof├Âr├╝n nabza g├Âre ┼čerbet vermi┼č olabilece─čini d├╝┼č├╝nmedim de─čil do─črusu. Bununla birlikte memleketinden uzakta, ├žoluk ├žocu─čunun ma├«┼četini kazanan orta ya┼člar─▒ndaki bu adam; sevecen ve konu┼čkan biriydi. Epeyce sohbet ettik. Bu hasbih├ólin ┼č├Âyle bir semeresi de oldu:

Otele vard─▒─č─▒m─▒zda e┼čim telefonunu otob├╝ste unuttu─čunu fark etti. Telefonu ├žald─▒rd─▒m. ┼×of├Âr a├žt─▒. Beni hat─▒rlay─▒p hat─▒rlamad─▒─č─▒n─▒ sordum. Hat─▒rlad─▒─č─▒n─▒ ve beni otelin ├Ân├╝nde bekledi─čini s├Âyledi. Telefonu teslim ald─▒ktan sonra bir ┼čey ikram etmek istedim. Ancak gitmesi gerekti─čini s├Âyledi, sonra;

ÔÇťÔÇôS├Âylemi┼čtim. Ben Osmanl─▒ÔÇÖy─▒m!ÔÇŁ dedi.

O g├╝n Uhud, Hendek ve KubaÔÇÖya gitmi┼čtik. Uhud Da─č─▒ Med├«ne-i M├╝nevvereÔÇÖnin kuzey bat─▒s─▒nda hil├ól ┼čeklinde i├že do─čru hafif bir kavis ├žizerek enlemesine uzanan bir da─č. H├ólid bin Vel├«dÔÇÖin atlar─▒yla dola┼č─▒p ─░sl├óm ordusunu arkadan vurdu─ču tepe; daha ├Ânce oray─▒ g├Ârenlerin beyan─▒na g├Âre, eskiden daha b├╝y├╝km├╝┼č. Oradan kum al─▒nd─▒─č─▒ i├žin k├╝├ž├╝lm├╝┼č. Do─črusu bu, Eb├╗ Kubeys Da─č─▒ÔÇÖn─▒n yerine otel yap─▒lmas─▒ gibi MekkeÔÇÖde de g├Ârd├╝─č├╝m├╝z bir ├Âzensizlik ├Ârne─čiydi. Suudlular─▒n bidÔÇśat hassasiyetini tenkit edenlerden de─čilim. E─čer bu hassasiyet olmasa oray─▒ hur├ófeler al─▒p g├Ât├╝rebilir. Ancak bu ├Âzensizlik de affedilecek bir kusur de─čil do─črusu. ┬źHarem┬╗ demek, ┬źdokunulmaz┬╗ demek. ─░hraml─▒ olan ki┼či oran─▒n otunu bile koparamaz. Yani ┬źharem┬╗ demek, bir nevi ┬źsit alan─▒┬╗ demektir. Siz oray─▒ ├Âyle muhafaza etmelisiniz ki; da─č─▒, ta┼č─▒ ve sil├╗eti asla de─či┼čmemeli; oraya giden ki┼či Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin ve ash├ób─▒n─▒n ya┼čad─▒─č─▒ ├ževreyi hissedebilmeli. ┼×imdi ben bu hik├óyeyi duyunca Sevr Ma─čaras─▒ hakk─▒nda dah├« endi┼če eder oldum art─▒k. ├ç├╝nk├╝ o ma─čaran─▒n bulundu─ču tepenin yan─▒nda da bir i┼č makinesi vard─▒.

Kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m birka├ž ├Ârnekten hareketle genelleme yapmak istemem ama Suudlu yetkililer, bidÔÇśat hassasiyetini fark─▒nda olarak veya olmayarak itici bir boyuta ta┼č─▒m─▒┼člar gibi geldi bana. KubaÔÇÖda bununla ilgili c├ólib-i dikkat bir diyalog ya┼čad─▒m. Kuba MescidiÔÇÖni gayet estetik ve sanatk├ór├óne buldum. T├╝rkiyeÔÇÖde tarih├« camilerin bir k├Â┼česinde yap─▒l─▒┼č tarihi ve mimar├« tarzlar─▒ vb. hakk─▒nda bilgi veren ├žer├ževelenmi┼č bir levha bulunur. Orada b├Âyle bir ┼čey g├Âremedi─čim i├žin yine m├╝tev├óz─▒ y├╝zl├╝ bir g├Ârevli bulmaktan ba┼čka bir ├žare yoktu. Nihayet birini g├Âz├╝me kestirip mescidin in┼čas─▒nda kullan─▒lan mimar├« tarz─▒ sordum;

ÔÇťÔÇôNe sanat─▒ hab├«b├«, buras─▒ yaln─▒zca mescid, mescid!ÔÇŁ demesin mi? ├é┼čik├ór, bu adamca─č─▒z, mescidle sanat─▒ bir arada d├╝┼č├╝nemiyor, sanat─▒n ib├ódeti ifs├ód edece─čini san─▒yordu!*

BidÔÇśat hassasiyetinin HendekÔÇÖte ba┼čka bir tez├óh├╝r├╝n├╝ g├Ârd├╝k. Ama bu, itici olmayan m├ókul bir tez├óh├╝rd├╝. Osmanl─▒ devrinde yap─▒ld─▒─č─▒ s├Âylenen Yedi MescidlerÔÇÖden birinin yan─▒nda bir g├Ârevli bizi ir┼č├ód etmeye ├žal─▒┼čt─▒. Ez-c├╝mle buray─▒ ziyaret etmenin ┼čerÔÇś├« bir temeli olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yordu. Bu arada yaka kartlar─▒m─▒zdan T├╝rk oldu─čumuzu bildi─či i├žin Osmanl─▒lar─▒n as─▒rlarca ─░sl├ómÔÇÖa hizmet etti─čini, burada istasyon yapt─▒klar─▒n─▒ vs. s├Âyleyerek g├Ânl├╝m├╝z├╝ alma inceli─čini g├Âstermeyi de ihmal etmedi. S├Âz├╝n├╝ bitirince buray─▒ ib├ódet maksad─▒yla ziyaret etmedi─čimizi; M─▒s─▒rÔÇÖdaki bir turistin piramitleri g├Ârmek isteyi┼či nas─▒l tabi├« ise HendekÔÇÖin kaz─▒ld─▒─č─▒ yeri g├Ârmenin de o kadar tabi├« oldu─čunu, insanlar─▒n Hazret-i Peygamber ve ash├ób─▒n─▒n ya┼čad─▒─č─▒ ├ževreyi hissetmek istediklerini, ayr─▒ca bizim ├Âzellikle Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n eserlerini ara┼čt─▒rmak gibi bir gayret g├╝tmedi─čimizi, Emev├«, Abb├ós├«, Sel├ž├╗k├«, Eyy├╗b├«, Meml├╗k vb. devletlerin hepsinin m├╝sl├╝man ve bizim i├žin e┼čit oldu─čunu vb. s├Âyleyerek onun s├Âzlerine mukabelede bulundum.

Bu cevab─▒ veri┼čimde Melik Abd├╝laziz K├╝t├╝ph├ónesinde ya┼čad─▒klar─▒m─▒n etkisi olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyemem. ┼×├Âyle ki; yukar─▒da zikretti─čim ├╝zere Yemenli gen├žten ├érif Hikmet K├╝t├╝ph├ónesi kitaplar─▒n─▒n Melik Abd├╝laziz K├╝t├╝ph├ónesine ta┼č─▒nd─▒─č─▒n─▒ ├Â─črendikten sonra hemen kar┼č─▒mda durmakta olan ve hen├╝z gen├žle kar┼č─▒la┼čmadan ├Ânce bile dikkatimi ├žekmi┼č olan bu k├╝t├╝ph├óneye girdim. G├Ârevli beni yukar─▒ya y├Ânlendirdi. Birinci kata ├ž─▒k─▒nca kitaplar─▒n s─▒rt─▒nda ┬źMektebet├╝ ├érif Hikmet / ├érif Hikmet K├╝t├╝ph├ónesi┬╗ yaz─▒l─▒ oldu─čunu g├Ârd├╝m ve b├Âylece Yemenli gencin verdi─či bilgi do─črulanm─▒┼č oldu. Ancak orada bulunan g├Ârevli buran─▒n kullan─▒lmad─▒─č─▒n─▒, bir ├╝ste ├ž─▒kmam gerekti─čini s├Âyledi. Benim amac─▒m okumak ve ara┼čt─▒rmak de─čil, kitaplara ve k├╝t├╝ph├óne d├╝zenine bakmakt─▒. Bu sebeple ikinci kat─▒ gezdikten sonra bir ├╝ste ├ž─▒kt─▒m. Orada eski yaz─▒l─▒ baz─▒ kitaplar oldu─čunu da g├Ârd├╝m. H├óf─▒z D├«v├ón─▒ÔÇÖn─▒n S├╗d├« ┼×erhi, Tar├«kat-─▒ Muhammediyye Tercemesi vb. H├ólbuki a┼ča─č─▒daki g├Ârevli, T├╝rk├že kitap bulunmad─▒─č─▒n─▒ s├Âylemi┼čti. Ancak k├╝t├╝ph├ónenin o kat─▒ da kullan─▒ma a├ž─▒k de─čilmi┼č. Bu sebeple bir g├Ârevli beni ikaz etti. A┼ča─č─▒ inerken de sordu:

ÔÇôT├╝rk m├╝s├╝n?

ÔÇôEvet!

ÔÇô├érif Hikmet K├╝t├╝ph├ónesini mi ar─▒yorsun?

ÔÇôHay─▒r!

Umursamaz bir ed├ó ile s├Âyledim bu; ┬źHay─▒r!┬╗─▒. ├ç├╝nk├╝ anlad─▒m ki, buraya gelen her T├╝rk, ├érif Hikmet K├╝t├╝ph├ónesini soruyor! Ve belki de bu adamlar hep T├╝rk bak─▒yyesi eserlerin sorulmas─▒ndan hazzetmiyorlar! Do─črusu onlara hak verece─čim h├ódiselere de ┼čahit olmad─▒m de─čil! ─░stasyonda bulunan Anberiyye Camii ├Ân├╝nde ─░zmitÔÇÖten geldiklerini ├Â─črendi─čim gruba bilgi veren pala b─▒y─▒kl─▒ bir rehber, ├žo─ču akl├« muhakemeden uzak ve hur├ófeyle kar─▒┼č─▒k ├Âyle ham├ós├« bir nutuk ├žekti ki, ┼ča┼č─▒r─▒p kald─▒m:

Me─čer Osmanl─▒, bu istasyonu ve camisini yaparken; ┬źT├╝rkler bizi s├Âm├╝r├╝yor!┬╗ demesinler diye binada kullan─▒lan ta┼člar─▒ AnadoluÔÇÖdan getirmi┼č!

Bunlar ├Âyle ham├ós├« bir atmosferde anlat─▒l─▒yor ki, h├óz─▒rundan hi├žbirinin akl─▒na gelip sormuyor:

┬źAll├óhÔÇÖ─▒n da─čdaki ta┼člar─▒n─▒n kullan─▒lmas─▒n─▒n nesi Araplar─▒ s├Âm├╝rmek olacakm─▒┼č?┬╗

Bu bilgi do─čruysa ba┼čka bir sebebi olmal─▒! Sonra bu umrecilerin burada bulunu┼člar─▒yla bu hik├óyelerin, hele hele Yavuz Sultan SelimÔÇÖin fetihlerinin ne al├ókas─▒ var?!.

Maam├óf├«h MedineÔÇÖyi yeniden g├╝l ┼čeklinde in┼ča etmek gibi parlak mimarl─▒k teklifleri de ihtiv├ó eden bu nutuk, -daha ├Ânceki say─▒lar─▒m─▒zda ne┼čredilen iki yaz─▒mda da (say─▒ 83 ve 106) ifade etti─čim gibi- a┼č─▒r─▒ Osmanl─▒c─▒l─▒k yapman─▒n, T├╝rkiyeÔÇÖnin son d├Ânemdeki Orta Do─ču politikalar─▒na menf├« tesirde bulunaca─č─▒ y├Ân├╝ndeki kanaatimi bir kez daha peki┼čtirdi.

Neyse… Suudlular istasyonu m├╝ze yapm─▒┼člar. Med├«ne-i M├╝nevvere ve Mescid-i Nebev├« hakk─▒nda bilgi veren videolar─▒n ve levhalar─▒n bulundu─ču m├╝zeye giri┼č ├╝cretsiz. Bir de Mescid-i Nebev├«ÔÇÖnin kuzeybat─▒ istikametinde bir m├╝ze var. Giri┼či ├╝cretli olan bu m├╝zede Mescid-i Nebev├«ÔÇÖnin Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- devrindeki ilk h├ólinin, k─▒blenin de─či┼čtirilmesinden ve geni┼čletilmesinden sonraki h├ólleriyle Ravza-i MutahharaÔÇÖn─▒n maketleri var. Ziyaret├žiler grup h├ólinde al─▒n─▒yor. Grup hangi millettense o milletin dilini bilen bir rehber maketler ├╝zerinden Mescid-i Nebev├«ÔÇÖyi anlat─▒yor. Ayr─▒ca yine Mescid-i Nebev├«ÔÇÖnin ilk h├ólleriyle ilgili k─▒sa bir slayt g├Âsterisi de izletiliyor. Med├«ne-i M├╝nevvereÔÇÖye gidenlere bu m├╝zeyi ziyaret etmelerini mutlaka tavsiye ederim. Temennim odur ki, in┼č├óallah ileride bu m├╝ze geni┼čletilip daha da geli┼čtirilir ve Mescid-i Nebev├«ÔÇÖnin b├╝t├╝n ─░sl├óm tarihi boyunca u─črad─▒─č─▒ geni┼čletme ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n maketlerini i├žerir. ├ç├╝nk├╝ Mescid-i Nebev├«, ─░stasyon M├╝zesinde verilen bilgilere g├Âre on defa geni┼čletilmi┼č. M├╝zede ise yaln─▒zca Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- devrindekilere ait bilgiler var.

HicazÔÇÖda bulundu─čum on g├╝n i├žinde dikkatimi en ├žok ├žeken hususlardan biri ├žal─▒┼čanlar─▒n hep yabanc─▒ olu┼čuydu. MekkeÔÇÖde bizi HaremÔÇÖden otele, otelden HaremÔÇÖe g├Ât├╝r├╝p getiren ┼čof├Ârler Endonezya, Hindistan, Sudan, M─▒s─▒r, Somali gibi ├╝lkelerden gelmi┼č insanlard─▒. MedineÔÇÖde de hurma pazar─▒nda Pakistan, T├╝rkistan vb. ├╝lkelerden gelmi┼č insanlar ├žal─▒┼č─▒yordu;

ÔÇťÔÇôBu ├žar┼č─▒da hi├ž Suudlu yok mu?ÔÇŁ diye sordu─čum bir esnaf g├╝lerek ve elini yast─▒k yaparak;

ÔÇťÔÇôSuudlular yat─▒yor!ÔÇŁ cevab─▒n─▒ verdi. Ayn─▒ soruyu sordu─čum M─▒s─▒rl─▒ bir ┼čof├Âr g├╝lerek;

ÔÇťÔÇôSuudlular yaln─▒zca m├╝d├╝rl├╝k eder!ÔÇŁ cevab─▒n─▒ vermi┼čti. Otel ├žal─▒┼čanlar─▒ i├žinde ilk g├╝nlerden beri tan─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z Ahmed ad─▒ndaki Suudlu gence bu muh├óvereyi aktar─▒p;

ÔÇťÔÇôSen, bu otelin sahibi misin, m├╝d├╝r├╝ m├╝?ÔÇŁ diye sordum. G├╝l├╝┼čt├╝k.

Medine g├╝nleri g├╝zeldi. Ancak ├žar├žabuk ge├žti. Tam da namaz vakitleri sonras─▒ kurulan ders halkalar─▒n─▒n program─▒n─▒ ├Â─črenmeye ba┼člam─▒┼čken ayr─▒l─▒┼č g├╝n├╝ gelip ├žatt─▒. Yine de Adv├óuÔÇÖl-bey├ón f├« tefs├«riÔÇÖl-KurÔÇÖ├ón biÔÇÖl-KurÔÇÖ├ón ad─▒ndaki tefsirin sahibi merhum ├ólim ┼×ink├«t├«ÔÇÖnin o─člunun ak┼čam namaz─▒ sonras─▒ verdi─či tefsir derslerine birka├ž kez kat─▒lma imk├ón─▒ buldum. Bir kez de bir f─▒k─▒h dersine kat─▒ld─▒m. Yani yeni yeni ─▒s─▒n─▒yordum, ama d├Ân├╝┼č zaman─▒ geldi. Besbelli ki, oralar─▒ yeterince tan─▒yabilmek daha geni┼č zamanlara muhta├ž.

________________

*Kuba CamiiÔÇÖnin proje m├╝d├╝rl├╝─č├╝n├╝ Mimar Mahmut Sami K─░RAZO─×LUÔÇÖnun deruhte etti─čini, i├žindeki k├╗f├« hatlar─▒n─▒n da Hasan ├çELEB─░ taraf─▒ndan yaz─▒ld─▒─č─▒n─▒ bil├óhare ├Â─črendim.