Ebed├« Hayat─▒n Kap─▒s─▒nda; ├ľMR├ťN SON DEMLER─░

YAZAR : B. Cahit ├ľZDEM─░R bcahit@hotmail.com

K├óinatta, canl─▒-cans─▒z her ┼čey, hikmetine bin├óen f├ón├«; ┬źb├ók├«┬╗ olan ise, sadece onu yaratan Allah Te├ól├ó -celle cel├ól├╝h├╗-. ─░nsan mahl├╗kat i├žinde ┬źil├óh├« nefha┬╗ya mazhar olarak, en ┼čerefli ve en g├╝zel k─▒vamda yarat─▒lm─▒┼č bir varl─▒k. Bu fevkal├óde y├╝ksek vasf─▒ dolay─▒s─▒yla; b├╝t├╝n mahl├╗kat kendisine musahhar k─▒l─▒narak, y├╝ce Yarat─▒c─▒ÔÇÖn─▒n yery├╝z├╝ndeki hal├«fesi olma gibi son derece mesÔÇś├╗liyetli bir vazife tevd├« buyurulmu┼č. Onun i├žindir ki, sadece insan─▒n; bir imtihan mes├óbesindeki d├╝nyas─▒ f├ón├« olmakla beraber, ├óhireti ebed├« k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒r. Ancak, tabi├« ki; kendisinin y├╝klenmi┼č oldu─ču m├╝kellefiyete sad├ókati ├žer├ževesinde, sa├ódet veya h├╝srana m├╝stehak olarak.

Bir varl─▒─č─▒n; ├Âmr├╝ i├žerisinde, birbirini tamamlayan ve son g├╝n├╝ne haz─▒rlayan farkl─▒ hususiyetlerde devreleri vard─▒r. Tabi├«, varl─▒klar─▒n en m├╝tek├ómili olan insanda ise; bu devreler haklar, vazife ve mesÔÇś├╗liyetlerle tavsif edilirler. B├╝lu─č ├Âncesi masum olan insan, bu devreden sonra y├╝klendi─či em├ónetin hakk─▒n─▒ vermekle m├╝kelleftir. Bu i┼či ba┼čarmak, nefs├ón├« tem├óy├╝llerin kuvvetli oldu─ču gen├žlik devresinde daha ├žetin bir m├╝cadeleyi gerektirir. ÔÇťHer nimet bir k├╝lfet kar┼č─▒l─▒─č─▒d─▒r.ÔÇŁ derler. Elbette ki, bu gayretler ne kadar b├╝y├╝kse, ├óhiretteki semeresi de o nisbette fazla olacakt─▒r. Nitekim had├«s-i ┼čer├«flerde;

ÔÇťK─▒y├ómet g├╝n├╝nde insan─▒n cevaplamadan yerinden ayr─▒lamayaca─č─▒ sorulardan birisinin, gen├žli─činde nas─▒l oldu─ču (Tirmiz├«, S─▒f├ót├╝-l-K─▒y├óme, 1) ve Ar┼čÔÇÖ─▒n g├Âlgesinde g├Âlgelenecek yedi s─▒n─▒f insandan birisinin de gen├žli─čini Allah yolunda ge├žiren ki┼či oldu─ču… (Buh├ór├«, Ezan, 36)ÔÇŁ buyuruluyor. ─░nsan─▒n d├╝nyadaki son dura─č─▒ mes├óbesindeki ya┼čl─▒l─▒k devresinde, her ne kadar ┬źnefis┬╗ denen azg─▒n at yorulmu┼č, durulmu┼č olsa da, yine de dizginlerini s─▒k─▒ tutup ba┼č─▒bo┼č b─▒rakmamak gerekir. Yoksa insan─▒n ├óhir ├Âmr├╝nde maskara olmas─▒ i┼čten bile de─čildir. ├éhiretin e┼či─činde h├ól├ó s├╝fliyat batakl─▒─č─▒nda ├ž─▒rp─▒nmak ise, ┬źgayretull├óh┬╗a dokunan bir ├žirkinliktir.

Hayat boyunca takdir buyurulan her devre, hem ebeveyn hem de biz├ótih├« m├╝kellef olarak kayda ge├žen ve ona g├Âre hesab─▒ verilen zaman dilimleridir. ─░nsan bazen bu devrelerin baz─▒lar─▒nda zaman─▒ durdurmak, baz─▒lar─▒nda geri almak, baz─▒lar─▒nda da atlatmak ister. Ancak, zaman takdir buyuruldu─ču ├╝zere akar; mukadderat aynen v├ók├« olur. ─░nsana d├╝┼čen sab─▒r, ┼č├╝k├╝r ve tevekk├╝lle boyun e─čmek; dengesini bozmadan devam etmektir.

Molla Câmî -rahmetullâhi aleyh- Hazretleri;

ÔÇť─░htiyarl─▒k gen├žli─čin neticesidir. Netice ise ba┼ča ba─čl─▒d─▒r. Gen├žli─čini iyi ge├žirenin, ihtiyarl─▒─č─▒n─▒ da iyi ge├žirece─či umulur.ÔÇŁ buyuruyor. Sa─člam binalar, sa─člam temeller ├╝zerinde y├╝kselir. Ba┼čtan itibaren istikamet ├╝zerinde devam eden bir hayat─▒n makb├╗liyeti tart─▒┼č─▒lmaz. Ba┼čar─▒lan i┼če ne kadar zorluklar a┼č─▒larak ula┼č─▒lm─▒┼čsa, bedeli de o kadar y├╝ksek olacakt─▒r. Halk─▒n dilinde, son devirlerinde d├«ne y├Ânelenler i├žin; lat├«fe kabilinden, ┬źgidecek ba┼čka yerleri kalmay─▒nca┬╗ diye zikredilmesi, bu ger├že─če at─▒fta bulunmak i├žindir. F─▒rsatlar, elde iken de─čerlendirilmelidir. Bu ger├že─či teb├ór├╝z ettirmek sadedinde; ┬źSonra yapar─▒m.┬╗ diyenin hel├ók olaca─č─▒n─▒ belirten Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz;

ÔÇť─░htiyarl─▒k gelmeden gen├žli─čin; me┼čguliyet gelmeden zaman─▒n; hastal─▒k gelmeden s─▒hhatin; fakirlik gelmeden zenginli─čin; ├Âl├╝m gelmeden hayat─▒n k─▒ymetini bil.ÔÇŁ (H├ókim, M├╝stedrek IV, 306) buyuruyor. Bu c├╝mleden olarak g├Ân├╝l ehli zev├ót da, i┼č i┼čten ge├žtikten sonra, ┬źeyvah┬╗larla d├Âv├╝nmemek i├žin;

ÔÇťD├╝n ge├žti; yar─▒n me├žh├╗l; de─čerlendirilecek an, bu and─▒r.ÔÇŁ buyururlar.

├ľm├╝r, pek k─▒sa; zaman, ├žok ├žabuk ge├žiyor; y─▒llar, saniyeler gibi ak─▒p gidiyor. Ama; nefis, d├╝nyan─▒n b├╝t├╝n ┬źbo┼č┬╗lu─čuna ra─čmen, onu tek gaye h├óline getirebiliyor. Hem de bu hayat─▒ ┬źbir a─ča├ž alt─▒nda, k─▒sa bir mola┬╗ olarak tarif eden ├élemlere Rahmet Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz;

ÔÇťBu d├╝nyada bir garip veya bir yolcu olarak bulunun.ÔÇŁ (Buh├ór├«, Rik├ók, 3) buyurdu─ču h├ólde… Bu yolculukla ilgili olarak Hazret-i ─░sa -aleyhissel├óm-ÔÇÖ─▒n;

ÔÇťD├╝nya hayat─▒ bir k├Âpr├╝den ge├žmektir. ─░nsan k├Âpr├╝n├╝n imar─▒ ile u─čra┼čmak yerine, sel├ómetle ge├žmeye bakmal─▒d─▒r.ÔÇŁ buyurdu─ču riv├óyet edilir. AnadoluÔÇÖmuzun g├Ân├╝l sultanlar─▒ndan Y├╗nus Emre, bu aldan─▒┼č─▒;

Mal da yalan m├╝lk de yalan;
Var biraz da sen oyalan.

diye ifade ediyor.

Had├«s-i ┼čerifte;

ÔÇťD├╝nya i├žin, d├╝nyada kalaca─č─▒n kadar; ├óhiret i├žin; ├óhirette kalaca─č─▒na g├Âre ├žal─▒┼č.ÔÇŁ buyuruluyor. Akl─▒n yolu bir; ├Âmr├╝n en verimli dilimi olan gen├žlik y─▒llar─▒n─▒n kem├ól├ót yolunda de─čerlendirilebilmesi i├žin, f─▒rsatlar─▒ en iyi ┼čekilde kullanmak gerekiyor. ├ťstad Necip Faz─▒l, bu hissiy├ót─▒n─▒ ┼č├Âyle aksettirir:

Gen├žlik gelip ge├žti… Bir g├╝nl├╝k s├╝st├╝…
Nefsim doymamaktan d├╝nyaya k├╝st├╝.
Eser darmada─č─▒n, emek y├╝z├╝st├╝;
Toplay─▒n e┼čyam─▒, i┼čim acele.

Cemiyette de ├ódet oldu─ču ├╝zere; ya┼čl─▒l─▒k devresi, ├Âmr├╝n h├╝rmete ┼č├óyan bir dilimidir. Hele bu, vazifesini de bi-hakk─▒n yapm─▒┼č; ├ólemde ho┼č bir sad├ó b─▒rakm─▒┼čsa. Had├«s-i ┼čeriflerde buyuruluyor ki:

ÔÇťYa┼č─▒ndan dolay─▒ ihtiyara h├╝rmet eden her gence Allah, ya┼čl─▒l─▒─č─▒nda h├╝rmet (hizmet) edecek kimseler m├╝yesser k─▒lar.ÔÇŁ (Tirmiz├«, Birr, 75)

ÔÇťBereket b├╝y├╝klerimizdedir.ÔÇŁ (M├╝n├óv├«, FeyzuÔÇÖl-Kad├«r, III, 267)

ÔÇťE─čer s├╝t emen ├žocuklar, beli b├╝k├╝k ya┼čl─▒lar, otlayan hayvanlar olmasayd─▒, ├╝zerinize azap sel gibi inerdi.ÔÇŁ (Heysem├«, X, 227)

┼×├╝phesiz ki; bir cemiyetteki kurulu nizam, onu id├óme ettirecek madd├« ve m├ónev├« esaslar, bu niz├óm─▒ istikb├óle ta┼č─▒yacak nesiller… amel defterleri kapanmayan bu ├ž─▒narlar─▒n eseridir.

Cahit S─▒tk─▒, tabi├« bir devre olan ya┼čl─▒l─▒kla ilgili h├╝zn├╝n├╝ ┼č├Âyle terenn├╝m ediyor:

┼×akaklar─▒ma kar m─▒ ya─čd─▒ ne var?
Benim mi All├óhÔÇÖ─▒m bu ├žizgili y├╝z?
Ya g├Âzler alt─▒ndaki mor halkalar?
Neden b├Âyle d├╝┼čman g├Âr├╝n├╝rs├╝n├╝z?
Y─▒llar y─▒l─▒ dost bildi─čim aynalar?

Ya┼čl─▒l─▒k, modern zamanlar─▒n bir k├óbusu. ├ľl├╝mden m├╝mk├╝n oldu─čunca ka├žabilmek, gen├žli─či uzatabilmek veya gen├ž kalabilmek i├žin gayr-i me┼čr├╗ yollar da d├óhil, ├žok ├že┼čitli imk├ónlar deneniyor. Ama ne i├žin; ne u─čruna? Ve ne kadar m├╝mk├╝n? Velev ki olsa bile, bir miktar daha d├╝nyal─▒k i├žin de─čer mi?..

Nebev├« ahl├ók─▒ ba┼č t├óc─▒ eden s├ólih kullar; ya┼čl─▒l─▒─č─▒, y├╝ce Yarat─▒c─▒ÔÇÖy─▒ ve ├óhireti hat─▒rlatan bir safha olarak g├Âr├╝rler. ├ľl├╝m de onlar i├žin il├óh├« rahmete kavu┼čma, Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfndimizÔÇÖle ve OÔÇÖna t├ób├« olanlarla bulu┼čma kap─▒s─▒d─▒r. Allah Te├ól├ó -celle cel├ól├╝h├╗-ÔÇÖnun d├«nine yard─▒m etmek, OÔÇÖnun Ras├╗l├╝ÔÇÖne ├╝mmet olmak, OÔÇÖnun verdi─či can─▒ yine OÔÇÖnun u─črunda fed├ó etmek, en tesirli gen├žlik a┼č─▒s─▒d─▒r. Ash├ób-─▒ kiram hazer├ót─▒ndan itibaren as─▒rlard─▒r tesels├╝len bu d├óv├óy─▒ g├╝den sultanlar, kumandanlar, askerler… gibi halk─▒n her tabakas─▒ndan ve her ya┼čtan m├╝c├óhidler bu a┼čk ile co┼čmu┼člard─▒r. Ge├žti─čimiz g├╝nlerde, Banglade┼čÔÇÖte doksan ya┼č─▒nda idam edilen ilim ehlinden Abd├╝lk─üdir MollaÔÇÖn─▒n, af talebinde bulunmayarak, ┼čehid olarak d├╝nyadan ayr─▒lmay─▒ tercih etmesi; bu hissiyat sebebiyledir.