İBRET ALMA ve DERS ÇIKARMA SANATI

YAZAR : Ayd─▒n TALAY aydintalay@gmail.com

En m├╝him sermayemiz ve en b├╝y├╝k nimet olan ├Âm├╝r; g├╝n ve gecelerle birlikte ak─▒p ge├žerken, kanaatimce pek az─▒m─▒z; ┬źah, vah┬╗ etmeden ve; ┬źke┼čke┬╗leri s─▒ralamadan ge├žmi┼čimize bakabiliyoruz.

H├ólbuki bizi bizden daha fazla d├╝┼č├╝nen y├╝ce Mevl├óÔÇÖm─▒z─▒n; bizleri, di─čer b├╝t├╝n varl─▒klara ├╝st├╝n k─▒lan insan s├╗retinde ve hele insanlar─▒n da en m├╝mtaz─▒ olmaya talip, m├╝sl├╝man olarak yaratm─▒┼č olmas─▒ ne b├╝y├╝k gan├«mettir. V├╝cut kafesini de; ak─▒l, ├«man, irade, ruh ve say─▒s─▒z ├Âzelliklerle donatm─▒┼čt─▒r. Ama insan; ├Âfkesine kap─▒larak, heves├ót─▒na yenilerek yapt─▒─č─▒ hatalar─▒n, yanl─▒┼člar─▒n ne yaz─▒k ki ├žo─čunlukla mahk├╗mu oluyor. ─░nsan─▒ en g├╝zel ┼čekilde tarif eden KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖi yerli yerinde, anlay─▒p d├╝┼č├╝nerek ├žok okumak l├óz─▒m. ─░nsan─▒n zay─▒f yarat─▒ld─▒─č─▒, zalim ve cahil oldu─ču, ─▒srar ve inatta devam etti─či, her ┼čeyi nefsine m├óletti─či… muhtelif ├óyetlerde ve ├žarp─▒c─▒ ├╝sl├╗pla ortaya konulmaktad─▒r. ┼×├╝phesiz be┼čer olarak hatadan ber├« olmay─▒, peygamberler d─▒┼č─▒nda kimseden bekleyemeyiz. Ama Cen├ób-─▒ HakkÔÇÖ─▒n bah┼četti─či ak─▒l, fir├óset, fet├ónet ve di─čer imk├ónlar─▒; yerli yerinde kullanmak s├╗retiyle hem az hata yapma faz├«letine ula┼č─▒r hem de huzur ve s├╝k├╗n i├žinde hayat─▒m─▒z─▒ s├╝rd├╝rm├╝┼č oluruz. ─░┼čte bu noktada ge├žmi┼čten ve yapt─▒klar─▒m─▒zdan ibret alman─▒n ├Ânemi ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r.

┼×air ne g├╝zel s├Âylemi┼č:

Ki┼či, noks├ón─▒n─▒ bilmek gibi irf├ón olmaz.

Nefsin en ho┼članmad─▒─č─▒ ┼čey de ne yaz─▒k ki fert ve toplum baz─▒nda olan nefis muhasebesidir.

Merhum M. ├ékif ERSOY, Safah├ótÔÇÖ─▒nda ┬źK─▒ssadan Hisse┬╗ k─▒tÔÇśas─▒nda buna i┼čaret ederken ┼č├Âyle seslenir:

Ge├žmi┼čten adam hisse kaparm─▒┼č… Ne masal ┼čey!
Be┼č bin senelik k─▒ssa, yar─▒m hisse mi verdi?
T├ór├«hi ┬źtekerr├╝r┬╗ diye t├ór├«f ediyorlar;
Hi├ž ibret al─▒nsayd─▒ tekerr├╝r m├╝ ederdi?

Hatas─▒z kul olmaz. Hatalar─▒n tekerr├╝r etmesine de ┼ča┼čmamal─▒. ─░nsan, be┼čer olmas─▒ hasebiyle unutma ve yan─▒lma ile m├óluld├╝r. Ancak bu husus, kulun elindeki imk├ónlar─▒ ve c├╝zÔÇÖ├« iradeyi kullanmas─▒ndan sonrad─▒r.

Yani ─░sl├ómiyetÔÇÖte tevekk├╝l tevess├╝lden (sebeplere ba┼čvurmaktan) sonrad─▒r.

Bu bak─▒mdan m├╝sl├╝man; sa─čl─▒kl─▒, uyan─▒k, d├óv├ós─▒na ba─čl─▒ fakat d├╝nya sarho┼člu─ču ve ceh├ólet sarho┼člu─čuna kendini kapt─▒rmayan insand─▒r. Beyin, kalp ve akl─▒m─▒z─▒ All├óhÔÇÖa ba─člayarak ve ├óhireti bir an bile unutmayarak her ┼čeyden ibret almal─▒ ve ders ├ž─▒karmal─▒y─▒z.

Ders al─▒nacak ┼čeylerden biri de ge├žmi┼č kavimler ve ├ók─▒betleridir. Allah Ras├╗l├╝ -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-;

ÔÇťSeyahat ediniz ki s─▒hhat bulas─▒n─▒z.ÔÇŁ (Ahmed bin Hanbel, 3/280; Acl├╗n├«, 1/445) buyururken bir yandan s─▒la-i rahmin, akraba ve dostlar─▒n─▒ ziyaret etmenin ├Ânemine i┼čaret ediyor; di─čer taraftan tarih├« eserleri ve ge├žmi┼č kavimlerin b─▒rakt─▒klar─▒n─▒ gezip ibret almaya sevk ediyor. Nitekim KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde de, Cen├ób-─▒ Hak ge├žmi┼č ink├órc─▒ kavimlerin eser ve kal─▒nt─▒lar─▒n─▒ incelemeye i┼čaret buyurarak onlardan ders al─▒nmas─▒n─▒ emrediyor. Ancak bu eserlerden yeterince ders alabilmek i├žin oralara haz─▒rl─▒kl─▒ ve do─čru bilgi birikimi ile gitmek gerekir.

Gezilecek tarih├« mek├ónlarda ziyaret├žileri ayd─▒nlatmas─▒ beklenen rehberler de m├╝him…

Yerli ve yabanc─▒ turist rehberlerinin g├╝zel lisan bilgisi yan─▒nda, do─čru ve yeterince bilgi aktarmalar─▒; bakanl─▒k ve ┼čirketlerin sorumluluklar─▒ aras─▒ndad─▒r. B├Âylece kuru kuruya eserleri seyretmenin ├Âtesinde, her birim veya par├žas─▒ndan ayr─▒ bir zevk al─▒nm─▒┼č olur. Bunun yan─▒nda tarih├« eserlere yetkili kurulu┼člar taraf─▒ndan tan─▒t─▒c─▒ bilgi levhalar─▒ konurken; bu bilgilerin yanl─▒, eksik, hatal─▒ olmamas─▒na ├ózam├« gayret sarf edilmelidir.

├ľrnek verilmek istenirse MersinÔÇÖin Silifke il├žesinde ┬źCennet-Cehennem┬╗ diye tabir edilen mahalde, sadece L├ótin ve Grek isim ve mitolojik tan─▒t─▒m─▒n ├Âtesinde; buras─▒n─▒n All├óhÔÇÖ─▒n cenneti ile alay eden ┼×eddat taraf─▒ndan meydana getirildi─či ve depremle yerle bir edilerek 35 metre derinli─če g├Âm├╝ld├╝─č├╝ hususu da yaz─▒lsa zahmet mi olur acaba?

Yerli ve yabanc─▒ turistler benzer ib├óreleri; Denizli-Pamukkale, Antalya-Aspendos ve di─čerlerinde de -hakl─▒ olarak- g├Ârmek ister.

Kendimizi pl├ónl─▒ okuma ve ara┼čt─▒rmaya vermekle beraber; okul m├╝fredat programlar─▒nda da bu konuya a─č─▒rl─▒k kazand─▒rarak ezbercili─čin, ├Ân├╝ne ge├žilmi┼č olur. B├Âylelikle hayattan daha fazla zevk al─▒naca─č─▒ gibi ├ževreye de daha duyarl─▒ ve faydal─▒ h├óle gelmi┼č oluruz.

─░bret ve ders alma konusunda say─▒lacak o kadar ac─▒ ├Ârnekler var ki c├╝mleler yetmez. Her pi┼čmanl─▒─č─▒n sonunda yeniden s├╝sl├╝ l├óflarla karar al─▒n─▒p isabetli hareket edilece─čine dair ahd ├╝ peymanlar edilmesi havada kal─▒yor. Muhasebeden sonra akl-─▒ sel├«mle ve maÔÇś┼čer├« vicdan─▒ s─▒zlatmayacak ┼čekilde harekete karar veriliyor ama kurdun dumanl─▒ havay─▒ sevmesi gibi ┼čer g├╝├žler; bu f─▒rsat─▒ ka├ž─▒rmayarak oyunlara, ibret almak ve tefekk├╝re m├óni olmak i├žin sun├« g├╝ndemler ├ž─▒karmaya devam ediyorlar. H├ólbuki sisli bir havada ├Âncelikle etraf─▒ net ┼čekilde g├Âr├╝p sonra hareket etmek gerekmez mi? G├Âzlerimizin pusunu iyice temizleyip, ├Ân├╝m├╝zdeki perdeyi kald─▒rman─▒n ├žaresine bakarak, ard─▒ndan hakk─▒ b├ót─▒ldan ay─▒rmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒m─▒za; ya hakikati g├Âremiyor yahut g├Ârsek bile umursam─▒yoruz. Bir k─▒sm─▒m─▒z da tam bir kara tablo ├žizip hi├žbir ┼čeyin d├╝zelemeyece─či yeÔÇÖsinin i├žine giriyoruz. H├ólbuki pi┼čman ve bedbin olmamak ve h├ódiselerden ibret almak i├žin hata ve g├╝nahlar─▒n bizi rahats─▒z etmesi icap ediyor. Hesaps─▒z, ├Âl├ž├╝s├╝z, m├ón├ós─▒z ve duygusuz bir ├ólemden gelmedi─čimiz gibi, i├žinde bulundu─čumuz zerreden k├╝rreye kadar b├╝t├╝n k├óinat, ├žok ince dengelerle i┼čliyor. Ders almak i├žin; s├ólim, d├╝nyaya esir olmadan, s─▒k s─▒k nefsimize sualler sormam─▒z ve onu tefekk├╝re sevk etmemiz gerekmiyor mu?

Rabbimiz y├╝ce KurÔÇÖ├ónÔÇÖda; insan─▒n ba┼č─▒bo┼č yarat─▒lmad─▒─č─▒n─▒, All├óhÔÇÖ─▒n em├ónetinde oldu─čunu, yapt─▒─č─▒ her i┼čten hesaba ├žekilece─čini buyurarak; ├Âncelikle bak─▒┼člar─▒n─▒ kendisine ├ževirip nefsini tan─▒mas─▒ gere─čine i┼čaret ediyor. Yine muhtelif ├óyet-i ker├«melerde d├╝┼č├╝nmeye, ak─▒ll─▒ hareket etmeye davet ediliyor. Yeter ki insan; okudu─ču, g├Âr├╝p gezdi─či yerlere bak─▒p ge├žmeyerek derin derin d├╝┼č├╝ns├╝n. Y├╗nus Emre merhum bu sebeple der ki:

Benim bir kar─▒ncaya ulu nazar─▒m vard─▒r.

15. y├╝zy─▒l─▒n ba┼č─▒nda ya┼čayan Diyarbak─▒rl─▒ tasavvuf ┼čairi ─░brahim G├╝l┼čen├« bak─▒n bu konuyu ne g├╝zel dillendiriyor:

Gaflet ile ge├žti g├╝n├╝n, ah nÔÇÖideyim ├Âmr├╝m seni…
├ç├╝n bozuldu bu d├╝zenin, ah nÔÇÖideyim ├Âmr├╝m seni…

Gece-g├╝nd├╝z ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n, h─▒rs u emelle y─▒─čd─▒─č─▒n,
Kala sensiz h├ón├╝m├ón─▒n, ah nÔÇÖideyim ├Âmr├╝m seni…

Terk etmedin bir dem heves, elindeyken almad─▒n ders,
├ç├╝nki hev├óyad─▒r y├Ân├╝n, ah nÔÇÖideyim ├Âmr├╝m seni…

Zikir budur ey G├╝l┼čen├«, telkin edelden R├╗┼čen├«,
Can atmad─▒n sevdin teni, ├óh nÔÇÖideyim ├Âmr├╝m seni…

Eskiden hemen her ev veya i┼čyerinde ibret al─▒nacak hususlarda levhalar bulunurdu. Bunlardan birisi de;

ÔÇť…─░bret almak istersen ├Âl├╝m yeter.ÔÇŁ c├╝mlesini ihtiv├ó ederdi. Kal─▒c─▒ olmayacak ┼čeylere dalmaktan sak─▒nal─▒m. Cen├ób-─▒ Hak her konuda ibret alacak bas├«ret, do─čru d├╝┼č├╝necek ak─▒l ve s├╝nnetine ba─čl─▒ s├ólim yol ve amel nasip etsin. ├ém├«n.