Tarihin Ak─▒┼č─▒nda Bir D├Ân├╝m Noktas─▒: ─░STANBULÔÇÖUN FETH─░

YAZAR : B. Cahit ├ľZDEM─░R bcahit@hotmail.com

Stratejik ├Ânemi dolay─▒s─▒yla, ├že┼čitli zamanlarda ist├«l├ó tehdidine maruz kalan ─░stanbul (eski ad─▒yla Konstantinopolis); mil├óttan ├Ânce 194 y─▒l─▒nda Roma ─░mparatorlu─čuÔÇÖna ge├žmesinden sonra da, yirmi yedi defa ku┼čat─▒lm─▒┼čt─▒r. Bunlardan on ├╝├ž├╝, Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖin m├╝jdesine n├óil olabilmek sevdas─▒yla ta├žlanm─▒┼čt─▒r. Ancak bir e┼či daha olmayan, koruyucu surlardan meydana gelen m├╝dafaa sistemi, bu imparatorluk merkezini b├╝t├╝n sald─▒r─▒lardan kurtarm─▒┼čt─▒r. ┼×ehri ├ódeta z─▒rh gibi saran ├╝├ž kat muhkem sur ve arada bulunan yedi metre derinlik ve geni┼člikteki su kanal─▒, bu n├ód├«de ├ži├že─či, as─▒rlarca her t├╝rl├╝ sald─▒r─▒dan mahfuz tutmu┼čtur. T├ó ki; Fatih Sultan Mehmed HanÔÇÖa kadar.

Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖin, KonstantiniyyeÔÇÖyi fetheden askere dair du├ó ve m├╝jdesine n├óil olabilme hasreti; ash├ób-─▒ kiram -rad─▒yall├óhu anh├╝m- hazer├ót─▒ndan itibaren, g├Ân├╝lden g├Ân├╝le bir sevda ├ža─člayan─▒ h├ólinde devredip durmu┼čtur. Mihmand├ór-─▒ Ras├╗lullah Eb├╗ Eyy├╗b el-Ens├ór├« -rad─▒yall├óhu anh- Hazretleri, bu a┼čkla, seksen k├╝sur ya┼č─▒nda buraya ko┼čmu┼č; surlar─▒n dibinde ┼čehid d├╝┼čerek, di─čer m├╝b├órek sah├ób├«lerle beraber bu topraklar─▒ ┼čereflendirmi┼člerdir. Bu ak─▒nlar; kendilerini, c├óhiliyye karanl─▒─č─▒nda ya┼čayan insanlar─▒, asr-─▒ sa├ódetin rahmet iklimi ile bulu┼čturmaya adayan sonraki nesillerde de devam etmi┼č; nur me┼čÔÇśalesi, hi├ž solmam─▒┼čt─▒r. Osmanl─▒ÔÇÖda da; Y─▒ld─▒r─▒m B├óyezid ve ─░kinci Murad Han zamanlar─▒ndaki ku┼čatmalar, ├že┼čitli g─üileler y├╝z├╝nden ak├«m kalm─▒┼čt─▒r. Mukadder├ót; Fatih SultanÔÇÖ─▒, Bizans i├žin haz─▒rlam─▒┼č; o da fatihini beklemi┼čtir.

Daha Orhan Gazi zaman─▒nda RumeliÔÇÖye ge├žen Osmanl─▒lar, fetihlere devam ederek, BalkanlarÔÇÖa do─čru yay─▒lm─▒┼člard─▒. ─░stanbul ise, fevkal├óde kuvvetli m├╝dafaa sistemi sayesinde, memleketin ortas─▒nda bir ├ž─▒banba┼č─▒ gibi kalm─▒┼čt─▒. Ancak; ┬źBizans entrikalar─▒┬╗ dipdiri i┼čliyordu. AnadoluÔÇÖdaki birli─či bozuyor; beylikleri Osmanl─▒ÔÇÖya kar┼č─▒ tahrik ediyor; devlet i├žinde fitne ├ž─▒kar─▒p, ┼čehzadeler aras─▒nda taht m├╝cadelesini k├Âr├╝kl├╝yor; RumeliÔÇÖdeki harek├ót─▒ k─▒s─▒tl─▒yor; ha├žl─▒ seferlerini k─▒┼čk─▒rt─▒yordu. Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖin as─▒rlard─▒r rehber olan m├╝b├órek m├╝jdeleri ├žer├ževesinde; art─▒k iyice cer├óhat toplayan bu ├ž─▒ban─▒ yok etmek ve devletin iki yakas─▒n─▒ bir araya getirmek elzem h├óle gelmi┼čti.

Fatih Sultan Mehmed Han, daha ├žocukken ─░stanbulÔÇÖa sevdalanm─▒┼čt─▒. Bir g├╝n hocas─▒, gece vakti onun odas─▒nda ─▒┼č─▒k yanmakta oldu─čunu g├Âr├╝nce merak saik─▒ ile yan─▒na girer. ├ľn├╝nde birtak─▒m evraklar bulunan ┼×ehzade Mehmed; hocas─▒n─▒n sormas─▒ ├╝zerine, s─▒r olarak kalmas─▒ kayd─▒yla, ┬ź─░stanbulÔÇÖun fethi projeleriyle┬╗ me┼čgul oldu─čunu s├Âyler. Babas─▒ Sultan ─░kinci Murad Han, Hac─▒ Bayram Vel├« HazretleriÔÇÖnin ─░stanbulÔÇÖun fethi i├žin i┼čaret etti─či ┼×ehzade MehmedÔÇÖin, devrin en m├╝kemmel hocalar─▒ elinde, fevkal├óde kuvvetli bir e─čitimle yeti┼čmesine dikkat etmi┼čti. G├Ân├╝l e─čitimini Ak┼čemseddin HazretleriÔÇÖnden alan ┼×ehzade Mehmed; di─čer ilim dallar─▒nda da Molla H├╝srev, Molla G├╗r├ón├«, Molla Yeg├ón, H─▒z─▒r ├çelebi, Hocaz├óde gibi y├╝ksek ulem├ón─▒n elinde yeti┼čti. Sultan Mehmed Han on dokuz ya┼č─▒nda devletin ba┼č─▒na ge├žti─činde; yedi dil bilen dir├óyetli bir idareci, mahir bir kumandan, ├ólim, edip ve g├Ân├╝l ehli bir ┼čahsiyetti. Avn├« mahl├ós─▒yla yazd─▒─č─▒ bir ┼čiirinde, y├╝ce mefk├╗resini ┼č├Âyle terenn├╝m ediyor:

İmtisâl-i câhidû fillâh olubdur niyyetim,
D├«n-i ─░sl├ómÔÇÖ─▒n m├╝cerred gayretidir gayretim.
Enbiyâ vü evliyâya istinâdım var benim;
Lutf-i HakÔÇÖdand─▒r hem├ón ├╝mm├«d-i feth u nusretim.

Sultan Mehmed Han, tevekk├╝l├╝n├╝n gere─či; asker├« harek├óttan ├Ânce, fetih i├žin gerekli b├╝t├╝n tedbirleri, dirayet ve bas├«retle noksans─▒z bir ┼čekilde tamamlam─▒┼čt─▒r. Buna y├Ânelik olarak; AnadoluÔÇÖdaki beyliklerle anla┼č─▒p bu taraf─▒ sa─člama alm─▒┼č; sonra AvrupaÔÇÖdaki baz─▒ devletlerle bar─▒┼č anla┼čmalar─▒ yaparak, BizansÔÇÖa gelecek yard─▒mlar─▒ ├Ânlemeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Karada ve denizde b├╝t├╝n ula┼č─▒m ve ikmal yollar─▒n─▒ kontrol alt─▒na alm─▒┼č; orduyu, en m├╝kemmel bir ┼čekilde te├žhiz etmi┼čtir. Bu c├╝mleden olarak; o zamana kadar g├Âr├╝lmemi┼č kudrette toplar ve tekerlekli kulelerle, ┼čehri koruyan surlar─▒ alt etme imk├ón─▒ haz─▒rlanm─▒┼č; bizzat SultanÔÇÖ─▒n ├«c├ód─▒ olan havan toplar─▒ ile surlar─▒n gerisi de at─▒┼č sahas─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒r. En m├╝himi de; ba┼čta Ak┼čemseddin Hazretleri olmak ├╝zere, g├Ân├╝l ehli zev├ót─▒n tasarruf ve gayretleriyle, ordunun m├óneviy├ót─▒ doru─ča ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r. B├╝t├╝n sebeplere tevess├╝l edildikten sonra da, cihad r├╗hunun ulviyeti muktez├ós─▒nca, ┼čehrin bar─▒┼č i├žinde teslimi talep edilmi┼čtir.

Bizans ─░mparatoruÔÇÖnun, ┼čehrin teslimini kabul etmemesi ├╝zerine;

ÔÇťYa ben ─░stanbulÔÇÖu al─▒r─▒m; ya ─░stanbul beni!ÔÇŁ diyerek varl─▒─č─▒n─▒ ortaya koyan Sultan Mehmed HanÔÇÖ─▒n, 6 Nisan 1453 tarihinde ba┼člatt─▒─č─▒ ku┼čatmaya, bendini y─▒kan su mis├óli ba┼člayan taarruza, bu ┼čehrin dayanmas─▒ m├╝mk├╝n olamazd─▒. Yahya Kemal BEYATLI, bu fetih ordusuyla beraber ┼č├Âyle co┼čuyor:

Ey le┼čker-i M├╝fettihuÔÇÖl-Ebv├ób vur bug├╝n,
Feth-i m├╝b├«ni z├ómin o teb┼č├«r a┼čk─▒na!
Son savletinle vur ki a├ž─▒ls─▒n bu s├╗rlar!
Fecr-i h├╝c├╗m i├žindeki tekb├«r a┼čk─▒na!

Bo─čazÔÇÖdan BizansÔÇÖa yard─▒ma giden bir konvoyu donanman─▒n durduramamas─▒ ├╝zerine, at─▒n─▒ h─▒rsla denize s├╝ren Sultan Mehmed HanÔÇÖ─▒ yolundan ne al─▒koyabilirdi? Bir mar┼čta da terenn├╝m edildi─či ├╝zere; bu hasretle;

Bir g├╝n gemiler da─člara t─▒rmand─▒ denizden!

Zirvede bir ├«manla; bir gecede yetmi┼č iki par├ža gemiyi, TophaneÔÇÖden k─▒zaklarla kayd─▒rarak, Kas─▒mpa┼čaÔÇÖdan Hali├žÔÇÖe indiren azmin ├Ân├╝nde kim durabilirdi? Nitekim durulamad─▒. Eyy├╗b Sultan HazretleriÔÇÖnin kabr-i ┼čer├«fini ke┼čfen bulan Ak┼čemseddin HazretleriÔÇÖnin i┼čaretiyle, 29 May─▒s sabah─▒ b├╝y├╝k h├╝cuma ge├žildi; Ulubatl─▒ Hasan ve arkada┼člar─▒n─▒n sanca─č─▒ Topkap─▒ surlar─▒na dikmeleriyle, Fahr-i K├óinat -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖin m├╝jdeledi─či b├╝y├╝k fetih ger├žekle┼čmi┼č; Bizans, ─░sl├ómÔÇÖa a├ž─▒lm─▒┼č oldu.

Fatih Sultan Mehmed Han fetih nutkunda askerlerine ┼č├Âyle hitap eder:

ÔÇťEy kahraman m├╝c├óhidler! All├óhÔÇÖa hamd olsun. ─░┼čte bundan b├Âyle sizler Konstantiniyye fatihlerisiniz. Peygamber Efendimiz -aleyhissal├ót├╝ vessel├óm-ÔÇÖ─▒n medih buyurdu─ču ┼čerefli askerler sizler oldunuz; gaz├ón─▒z m├╝b├órek olsun!

Asla ├žocuklar─▒, din adamlar─▒n─▒, sizinle harp etmeyen kimseleri ├Âld├╝rmeyin, kad─▒nlara dokunmay─▒n ki, PeygamberimizÔÇÖin size l├óy─▒k g├Ârd├╝─č├╝ ┼čerefin ehli olas─▒n─▒z!ÔÇŁ

Sultan; maiyyetiyle ┼čehre girerken, ├Ân├╝ne ├ž─▒kan bir dervi┼če fetih v├ók─▒as─▒n─▒ ┼č├Âyle izah eder:

ÔÇťDervi┼č baba; bir harp, du├ó askeri ile k─▒l─▒├ž askeri m├╝┼čterek hareket ederse, zafere ula┼č─▒r. Du├óy─▒ b─▒rakanlar─▒ cehennem bekler; k─▒l─▒c─▒ b─▒rakanlara da yaz─▒k olur. Zaferin s─▒rr─▒ Peygamber EfendimizÔÇÖin yolundan gitmektir.ÔÇŁ

Fatih Sultan, etraf─▒ndakilere, g├Ânl├╝nden ta┼čan sevinci de;

ÔÇťBende g├Ârd├╝─č├╝n├╝z bu sevin├ž ve huzur, yaln─▒z bu kalenin fethinden de─čil; Ak┼čemseddin Hazretleri gibi aziz ve m├╝b├órek bir Allah dostunun, benim zaman─▒mda ve benimle beraber olmas─▒ndand─▒r.ÔÇŁ diye aksettirir.

Fetih hakk─▒ olarak, Ayasofya Kilisesi cami h├óline getirilip, ilk Cuma namaz─▒ burada k─▒l─▒n─▒r. Fatih Sultan Mehmed Han nebev├« ahl├ók─▒n takip├žisi olarak, yerli halka umum├« af il├ón─▒yla din ve inan├ž h├╝rriyeti tan─▒r. ─░stanbulÔÇÖun derh├ól imar─▒na ba┼član─▒r; idar├« ve meden├« m├╝esseseler s├╝ratle kurularak, k─▒sa zamanda d├╝nyan─▒n idar├« merkezi h├óline getirilir.

As─▒rlarca Osmanl─▒ cihan devletinin ba┼č┼čehri ve niz├óm-─▒ ├ólem d├óv├ós─▒n─▒n icr├ó merkezi olan ─░stanbulÔÇÖdan bug├╝ne ne kald─▒? Bat─▒l─▒ seyyahlar─▒n ├Âve ├Âve bitiremedikleri cemiyet hayat─▒m─▒z hakk─▒nda, bug├╝n de ayn─▒ sit├óyi┼čk├ór s├Âzler s├Âyleniyor mu?..

D├╝nyev├« (sek├╝ler) cereyanlar─▒n karartt─▒─č─▒ kalpler; bencillik, tamah ve kat─▒l─▒k gibi kat kat surlarla ├ževrilmi┼č; yeniden fethedilmeye, rahmet iklimine a├ž─▒lmaya muhta├ž. Bu c├╝mleden olarak; maalesef bir fetret devri karga┼čas─▒ ya┼čayan cemiyetimize, bilhassa memleketimizin istikb├óli olan gen├žli─čimize, g├Ân├╝l ehli ┼čairimiz ├érif Nihad ASYA, Fetih Mar┼č─▒ÔÇÖnda ┼č├Âyle hayk─▒r─▒yor:

Y├╝r├╝; h├ól├ó, ne diye oyunda oyna┼čtas─▒n?
FatihÔÇÖin ─░stanbulÔÇÖu fethetti─či ya┼čtas─▒n!