Dîni Anlatmada SAMİMİYET, HİKMET VE HASBÎLİK

YAZAR : Aynur TUTKUN aytutkun@gmail.com

G├╝n├╝m├╝zde her ┼čeye oldu─ču gibi d├«n├« bilgilere de ula┼čmak art─▒k ├žok kolay. ├çocuklar─▒n psikolojik geli┼čimleri de d├╝┼č├╝n├╝lerek, her ya┼č grubu i├žin farkl─▒ farkl─▒ haz─▒rlanm─▒┼č cicili bicili say─▒s─▒z d├«n├« ne┼čriyat var. Onlar─▒n d├«n├« geli┼čimlerine katk─▒ sa─člas─▒n diye; grup oyunlar─▒, mukaddes yerlere geziler, hediyeli yar─▒┼čmalar d├╝zenleniyor. D├«ni tan─▒maya ve anlamaya y├Ânelik benzer imk├ónlar, yeti┼čkinler i├žin de s├Âz konusu. Yaz─▒l─▒ ve g├Âr├╝nt├╝l├╝ medyada, internette, KurÔÇÖ├ón kurslar─▒nda, camilerde, ├že┼čitli vak─▒f ve derneklerde her t├╝rl├╝ imk├ón─▒ bulmak m├╝mk├╝n. Fakat son y─▒llarda bu kadar imk├óna ra─čmen; d├«n├« pratikleri (d├«nin vec├«belerini, ib├ódetleri) uygulayanlar─▒n say─▒s─▒, artmak yerine d├╝┼č├╝┼če ge├žti!

Bo─čazi├ži ├ťniversitesi ve A├ž─▒k Toplum Vakf─▒ÔÇÖn─▒n deste─čiyle Prof. Dr. Hakan YILMAZÔÇÖ─▒n y├Âneticili─činde ger├žekle┼čtirilen ┬źT├╝rkiyeÔÇÖde Muhafazak├órl─▒k: Aile, Cinsellik, Din┬╗ konulu ikinci ara┼čt─▒rman─▒n sonu├žlar─▒, Kas─▒m 2012ÔÇÖde a├ž─▒kland─▒. Ara┼čt─▒rmaya g├Âre kendini dindar g├Ârenlerin oran─▒ hafif bir ┼čekilde d├╝┼čt├╝, ancak h├ól├ó y├╝zde 88,9 gibi y├╝ksek bir oranda. ├ľte yandan ib├ódetlerde dikkate de─čer bir gerileme s├Âz konusu.

ÔÇťHi├ž namaz k─▒lmam.ÔÇŁ diyenlerin oran─▒, alt─▒ y─▒lda y├╝zde 18,7ÔÇÖden y├╝zde 20,5ÔÇÖe ├ž─▒karken;

ÔÇťHer g├╝n be┼č vakit k─▒lar─▒m.ÔÇŁ diyenlerin oran─▒, y├╝zde 33,5ÔÇÖtan y├╝zde 28,2ÔÇÖye;

ÔÇťRamazan boyunca oru├ž tutar─▒m.ÔÇŁ diyenlerin oran─▒ da y├╝zde 60,4ÔÇÖten y├╝zde 53,1ÔÇÖe geriledi.

İbâdet etmeyenlerden duyulan rahatsızlıkta da ciddî bir gerileme var.

Son alt─▒ y─▒lda;

Oru├ž tutmayanlardan rahats─▒z olanlar─▒n oran─▒, y├╝zde 33,3ÔÇÖten y├╝zde 25,4ÔÇÖe;

Namaz k─▒lmayanlardan rahats─▒z olanlar─▒n oran─▒ da y├╝zde 26,4ÔÇÖten y├╝zde 18,6ÔÇÖya;

Ba┼č─▒n─▒ ├Ârtmeyenlerden rahats─▒z olanlar─▒n oran─▒, y├╝zde 21,9ÔÇÖdan y├╝zde 14,1ÔÇÖe d├╝┼čt├╝.1

Bir de daha eski bir ara┼čt─▒rma var. Tarhan ERDEM y├Ânetimindeki KONDAÔÇÖn─▒n Milliyet Gazetesi i├žin yapt─▒─č─▒; ┬źG├╝ndelik Ya┼čamda Din, L├óiklik ve T├╝rban┬╗ ara┼čt─▒rmas─▒, ├Ârt├╝nme ve t├╝rban konular─▒nda ilgin├ž veriler ortaya koyuyor. Son d├Ârt y─▒lda (2003-2007) ba┼č─▒n─▒ ├Ârtenlerin oran─▒ y├╝zde 64,2ÔÇÖden 69,4ÔÇÖe y├╝kselmi┼č. Namaz k─▒lma al─▒┼čkanl─▒─č─▒ soruldu─čunda; ba┼č├Ârt├╝s├╝ kullananlar─▒n y├╝zde 56,6ÔÇÖs─▒, t├╝rban kullananlar─▒n y├╝zde 66,4ÔÇÖ├╝, ├žar┼čaf kullananlar─▒n y├╝zde 83,9ÔÇÖu d├╝zenli olarak namaz k─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âylemi┼č. KurÔÇÖ├ón okuma al─▒┼čkanl─▒─č─▒ soruldu─čunda; ba┼č├Ârt├╝s├╝ kullananlar─▒n y├╝zde 30,2ÔÇÖsi, t├╝rban kullananlar─▒n y├╝zde 41,5ÔÇÖi, ├žar┼čaf kullananlar─▒n y├╝zde 69,4ÔÇÖ├╝ d├╝zenli KurÔÇÖ├ón okudu─čunu s├Âylemi┼č. Oru├ž soruldu─čunda ise ba┼č├Ârt├╝s├╝ kullananlar─▒n y├╝zde 90,3ÔÇÖ├╝, t├╝rban kullananlar─▒n y├╝zde 95,8ÔÇÖi, ├žar┼čaf kullananlar─▒n y├╝zde 96,8ÔÇÖi d├╝zenli oru├ž tuttu─čunu s├Âylemi┼č.2

Elbette namaz, oru├ž, ├Ârt├╝ gibi d├«n├« pratikler Allah ile kul aras─▒ndaki konulard─▒r. Fakat bu ib├ódetlerin bir de d├╝nya hayat─▒na d├Ân├╝k faydalar─▒ vard─▒r ki bunlar aras─▒nda; namaz─▒n k├Ât├╝l├╝klerden al─▒koymas─▒; orucun merhamet, yard─▒m duygular─▒n─▒ canland─▒rmas─▒; ├Ârt├╝n├╝n kad─▒n─▒ k├Ât├╝lerden ve k├Ât├╝ bak─▒┼člardan korumas─▒; toplum ├ós├óyi┼čini korumada etkili olanlardan birka├ž─▒d─▒r. Son y─▒llarda ┼čahsa ve mala kar┼č─▒ i┼členen su├žlardaki art─▒┼č da dikkate de─čerdir!

Ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒na g├Âre daha fazla ├Âzg├╝rl├╝k, demokrasi, ho┼čg├Âr├╝, diyalog ├žabalar─▒ sonu├ž vermi┼č gibi g├Âr├╝n├╝yor; l├ókin d├«n├« pratikleri uygulamadaki sonu├ž, hem ┼ča┼č─▒rt─▒yor hem de ├╝z├╝yor. Bu kadar imk├óna ra─čmen nerede hata yap─▒l─▒yor? Hele hele ba┼č─▒n─▒ ├Ârtmesine, kendini dindar g├Ârmesine ra─čmen; k├Ât├╝l├╝klerden al─▒koyan namaz ve sabr─▒, empatiyi, yard─▒mla┼čmay─▒ ├Â─čreten oru├ž ib├ódetlerinde insanlar─▒n bu kadar gev┼ček olmas─▒ndaki sebep nedir? D├«ni nas─▒l anlatmal─▒, neler yapmal─▒ ki iki d├╝nya sa├ódetini de temine muktedir olan d├«nin -ib├ódetiyle, mu├ómel├ót─▒yla- daha iyi ve yo─čun ya┼čanmas─▒ m├╝mk├╝n olsun?

D├«ni anlatman─▒n biricik yolu elbette ki ├Âncelikle Hazret-i PeygamberÔÇÖi anlatmaktan ge├žer. OÔÇÖnu anlatarak, sevdirmeye ├žal─▒┼čarak d├«ni ├Â─čretmek hem kolayd─▒r hem de etkili. Zira k├╝├ž├╝klerin oldu─ču kadar b├╝y├╝klerin de ┼čimdiki ki┼čilik geli┼čimcilerin; ┬źrole model┬╗ dedikleri ├Ârnek ┼čahsiyetlere ihtiya├žlar─▒ vard─▒r. ├ľ─čretmen, imam, ebeveyn, abla-a─čabey, dede-nine, kom┼ču ya da arkada┼č olarak OÔÇÖnu ve OÔÇÖnun ┼čahs─▒nda d├«ni anlatabilmemiz i├žin; kendimizdeki samimiyet-ihl├ós, hasb├«lik ve hikmet ayarlar─▒n─▒ iyi yapmam─▒z gerekir.

G├╝n├╝m├╝zde eri┼čilen imk├ónlar; iyiyi, do─čruyu, g├╝zeli tercihte oldu─ču kadar; maalesef k├Ât├╝y├╝, yanl─▒┼č─▒, ├žirkini, nefse ho┼č gelen yanl─▒┼člar─▒ tercihte de etkili olmaktad─▒r. Fakat ib├ódetten mu├ómel├óta d├«ni ├Â─čretememenin ├Ân├╝nde ba┼čka sebepler de aramak gerekir. Bunlar─▒n ba┼č─▒nda samimiyetsizlik ve ihl├ós yoksunlu─ču vard─▒r. ─░leti┼čim teknikleri, beden dilini kullanma, etkili s├Âz s├Âyleme ve benzeri konularda verilen y├╝zlerce seminer ve konferans─▒n kazand─▒rmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ ba┼čar─▒y─▒ elde etmeye asl─▒nda ┼ču iki haslet yeterlidir: Dinde ihl├ós ve samimiyet.

Gruba, partiye, cemaate, okula, kuruma taraftar-m├╝┼čteri bulma sevdas─▒yla de─čil de; ger├žekten insanlar─▒n iyili─čini isteyerek, All├óhÔÇÖ─▒n sevgisini kazanmaktan ba┼čka bir kar┼č─▒l─▒k g├Âzetilmeden sarf edilen t├╝m gayretler, samimiyet ve ihl├ós─▒n g├Âstergesidir. T─▒pk─▒ Hazret-i PeygamberÔÇÖin d├«ni tebli─č ederken;

ÔÇťBuna kar┼č─▒l─▒k sizden hi├žbir ├╝cret istemiyorum. Benim ├╝cretim ancak ├ólemlerin Rabbi olan All├óhÔÇÖa aittir.ÔÇŁ (e┼č-┼×uar├ó, 109) demesi gibi.

Sonra iyiyi, do─čruyu, g├╝zeli, erdemi anlatmak ek g├Ârev olarak tel├ókki edilmemelidir; o mesaisi, hafta sonu, y─▒lsonu tatili olmayan biricik vazifedir.

ÔÇťÔÇôArkada┼č─▒m / Hocam, bir meselem var seninle konu┼čmam gereken…ÔÇŁ diye telefonla arayan i┼č arkada┼č─▒m─▒za / ├Â─črencimize;

ÔÇťÔÇô┼×imdi mesai bittiÔÇŁ diyebilir miyiz?

ÔÇťÔÇôAnne/baba bug├╝n okulda arkada┼č─▒mla kavga ettim biraz!ÔÇŁ diyen ├žocu─čumuza;

ÔÇťÔÇôBen ┼čimdi dinleniyorum ├žok yorgunum, sonra konu┼čuruz…ÔÇŁ diyebilir miyiz?

ÔÇťÔÇôNamaz─▒ cemaatle mi k─▒lsak!ÔÇŁ diyen e┼čimize;

ÔÇťÔÇô┼×imdi yorgunum sonraa…ÔÇŁ ed├ós─▒yla kar┼č─▒l─▒k verebilir miyiz?

Do─čruyu, ger├že─či, hakk─▒ ve sabr─▒ ├Â─čretmek/tavsiye etmek asla ┬źek g├Ârev┬╗ de─čil, ├Âm├╝r boyu s├╝recek asl├« vazifedir. T─▒pk─▒ Hazret-i Peygamber gibi; camide, evde, ├žar┼č─▒da, yolculukta kesintisiz ┼čekilde do─čruyu anlatma g├Ârevimiz vard─▒r.

Mal-m├╝lk, makam-mevki, kariyer sevgisi, d├╝nyada rahat etme arzusu; OÔÇÖnu ve OÔÇÖnun ┼čahs─▒nda d├«ni anlatma, sevdirme arzumuzun ├Ân├╝ne ge├žiyorsa o zaman da etkili olmaktan ├žok uzak oluruz.

├ça─ča g├Âre ya┼čama gerek├žesinin arkas─▒na s─▒─č─▒narak; d├╝nya sevgisine gark olma, ebed├« olan─▒ unutturmada ├žok etkilidir. Unutmamal─▒ ki zevk, sef├ó, g├Âsteri┼č i├žinde ya┼čayan BizansÔÇÖ─▒n kayserleri de Hazret-i PeygamberÔÇÖin ├ža─čda┼č─▒yd─▒!

D├╝nyay─▒ geri pl├óna atmak ya da ┬źen az─▒ndan┬╗ d├╝nyal─▒k olarak sahip oldu─čumuz ne varsa onlar─▒ do─čru yolda kullanmak i├žin sahip olmay─▒ istemek de, etkili olman─▒n bir ┼čart─▒d─▒r.

Hikmete gerekli ├Ânemi vermemek; g├╝n├╝m├╝zde d├«n├« ├Â─čretimde etkili olamaman─▒n sebeplerinden belki de en ├Ânemlisidir. Rabbimiz, Hazret-i PeygamberÔÇÖe hit├óben;

ÔÇťRabbinin yoluna hikmetle ve g├╝zel ├Â─č├╝tle davet et!ÔÇŁ (en-Nahl, 125) buyurur.

Hikmet i├žin de─či┼čik tariflerden birka├ž─▒ ┼č├Âyledir:

ÔÇť─░┼čleri en do─čru ve en uygun bi├žimde yapmak.ÔÇŁ

ÔÇťE┼čyan─▒n hakikatinden bahseden ilim.ÔÇŁ

ÔÇťE┼čyada gizli il├óh├« s─▒rlar ve gayeler.ÔÇŁ

ÔÇťAmelle beraber ilim.ÔÇŁ

ÔÇťFaydal─▒ ilim ve s├ólih amel.ÔÇŁ

ÔÇť─░nsandaki ak─▒l kuvvesinin istikamet ├╝zere ve a┼č─▒r─▒l─▒klardan uzak olma mertebesi.ÔÇŁ

─░sl├óm ├ólimleri; yaln─▒z ba┼č─▒na ilmi, hikmet kabul etmezler. ─░limle amel edilmesini, bu ilmin uygulama sahas─▒na konulmas─▒n─▒ ve faydal─▒ sonu├žlar vermesini ┼čart ko┼čarlar. Elmal─▒l─▒ Hamdi YAZIR; ÔÇťHikmet: ─░lim ve onunla ameldir. Her ikisini cem edemeyene hak├«m denmez.ÔÇŁ der. (Prof. Al├óaddin BA┼×AR)

KurÔÇÖ├ónÔÇÖda Rabbimiz;

ÔÇťEy ├«m├ón edenler! Yapmayaca─č─▒n─▒z i┼či neden s├Âylersiniz?ÔÇŁ (es-Saff, 2) buyurarak s├Âz ve davran─▒┼č b├╝t├╝nl├╝─č├╝ne vurgu yapar. Yahudi bilginlerine;

ÔÇťSiz insanlara iyi ve hay─▒rl─▒ olan─▒ emreder de kendinizi unutur musunuz?ÔÇŁ (el-Bakara, 44) ┼čeklinde buyururken de ayn─▒ b├╝t├╝nl├╝k vurgulan─▒r. G├╝n├╝m├╝zde; ÔÇť├çocuklar─▒n─▒z sizin i┼čaret parma─č─▒n─▒za de─čil, ayak u├žlar─▒n─▒za bakar.ÔÇŁ s├Âz├╝ ├Ârnek ┼čahsiyet olman─▒n yani hikmetle anlatman─▒n ├Ânemine vurgu yapar.

RabbimizÔÇÖin yoluna ├ža─č─▒r─▒rken, Hazret-i PeygamberÔÇÖi ├╝sve-i hasene olarak anlatmaya ├žal─▒┼č─▒rken, insanlar─▒n d├╝nya-├óhiret iyili─či i├žin ├žabalarken, hikmetli olmaya ne kadar dikkat ediyoruz?

Ba┼čkalar─▒ndan ├Â─črendiklerimizi ┼č├Âyle bir g├Âzden ge├žirelim; kimlerden ├Â─črendiklerimiz m─▒h gibi kalm─▒┼č akl─▒m─▒zda? Etkili s├Âz s├Âylemenin, etkili olman─▒n sanat─▒ falan yokmu┼č de─čil mi? ─░hl├ós ve samimiyetle kalbimize ve akl─▒m─▒za giren her ┼čey, kesintisiz bir ┼čekilde hikmetle d─▒┼čar─▒ya ├ž─▒kt─▒─č─▒ s├╝rece etkili sonu├žlar almak m├╝mk├╝n olacakt─▒r All├óhÔÇÖ─▒n izniyle.
_______________
1 http://www.aciktoplumvakfi.org.tr/pdf/muhafazakarlik/04.pdf
2 http://www.milliyet.com.tr/2007/12/03/guncel/agun.html