┼×iir Me┼čki

Bekir S─▒tk─▒ ERDO─×AN


┼×u ger├že─či s─▒k s─▒k s├Âyl├╝yorum: Sadece do─ča├žlama yapmakla sanat├ž─▒ olunmaz. Do─ča├žlama yapmak belki bir k├óbiliyet meselesidir. Fakat sanat s─▒rf k├óbiliyetten ibaret de─čildir. K├óbiliyetlerin sanat h├óline gelebilmesi i├žin bir e─čitimden ge├žmesi l├óz─▒m… Sanat├ž─▒ olman─▒n yolu ustalar─▒n ├Ân├╝nde diz ├ž├Âk├╝p me┼čk etmekten ge├žer. Bu her sanatta oldu─ču gibi ┼čiirde de b├Âyledir. Evvel├ó ├Â─čreneceksin, inceliklerin, yakalanm─▒┼č seviyelerin fark─▒na varacaks─▒n, ondan sonra yetene─čine g├Âre edeb├« eserler, ┼čiirler ortaya koymaya ba┼člayacaks─▒n. Zamanla kendine has ├╝sl├╗bun olu┼čacak…

B├╝t├╝n d├«v├ón ┼čairlerimize bak─▒n, her birisinin tad─▒ ba┼čka… Sebebi, ayn─▒ ustalar─▒n inceliklerini bir araya getirerek kullanmalar─▒… As─▒rlar i├žerisinde olu┼čturulmu┼č yirminin ├╝zerinde ┬źs├Âz sanatlar─▒┬╗ var mesel├ó… O, s├Âz sanatlar─▒n─▒n hepsi; tarih boyunca ustalar─▒n ortaya koyduklar─▒, yakalad─▒klar─▒ incelikler. Bir de ibd├ó’ denen bir h├ódise var. Bed├«iyattan, hi├žbir sanata benzemeyen, kendisine has bir g├╝zellik, bir sanat ortaya koyma… Bunu ortaya koyabilecek bir zevk-i sel├«m sahibi olmak i├žin di─čer var olan sanatlar─▒ ├žok iyi bir ┼čekilde bilip maharetle kul lanabi imek gerekiyor tabi├« ki…

┼×iirlerimde bir g├╝zellik buluyorsan─▒z bunun en b├╝y├╝k sebebi, ustalar─▒m─▒ ├žok iyi se├žmi┼č olmamd─▒r. Bu ustalardan bizim zaman─▒m─▒zda ya┼čayan ve ya┼čarken kendilerinden istifade etme imk├ón─▒m olanlar Yahy├ó Kem├ól BEYATLI ve Faruk Nafiz ├çAMLIBEL’dir. Bu ustalardan ├žok faydaland─▒m. Bunlardan ba┼čka, d├«v├ón edebiyat─▒ ve halk edebiyat─▒ ile de ├Âzellikle ilgilendim ve bu iki sahadaki ┼čairlerden de ├žok ama ├žok istifade ettim. Her birisinden ayr─▒ bir sanat, ayr─▒ bir incelik ve ayr─▒ bir s├Âyleyi┼č zevki kapt─▒m. ┼×imdi ┼čiirlerimde halk edebiyat─▒ ile d├«v├ón edebiyat─▒n─▒n birbirine meze olundu─čunu, yani birbiriyle ├žok s─▒k─▒ bir ┼čekilde kayna┼čt─▒─č─▒n─▒ g├Ârebilirsiniz.

Mesel├ó musammat gazeller… Dikkat edin: Musammat gazeller ayn─▒ zamanda aruzla s├Âylenmi┼č birer ko┼čmad─▒r. Mesel├ó ilk ko┼čma yazmaya ba┼člad─▒─č─▒m zamanlarda akl─▒mda bir d├«v├ón meydana getirme fikri yoktu. Ama ko┼čmalar─▒ m─▒ aruzla yaz─▒yordum. ┼×imdi d├«v├ón─▒ haz─▒rlarken o ko┼čmalar─▒ d├«v├óna musammat gazel olarak yerle┼čtirebiliyorum. ├ç├╝nk├╝ arada hi├žbir fark yok… Sadece birini beyit beyit yaz─▒yorsunuz, di─čerini ise beyitleri ortadan b├Âlerek d├Ârtl├╝k h├ólinde… Bu sebepten musammat gazel zaten ilk defa T├╝rklerin kulland─▒─č─▒ bir ┼čiir tarz─▒… Araplar da T├╝rklerden alarak kullanm─▒┼č bunu. Yani b├Âyle bir k├╝lt├╝rel etkile┼čim olmu┼č arada… Mesela “─░hlas Kas├«desi” diye isimlendirdi─čim ┼ču ┼čiire bakal─▒m:

Gariplik tuttu boynumdan, b├╝ker Mevl├ó’ ya Mevl├ó’ ya,
G├Âz├╝m ta┼čt─▒k├ža g├Âyn├╝mden, d├Âker Mevl├ó’ya Mevl├ó’ya…

Dola┼čt─▒m beldeler boylar, uyanm─▒┼č yaylalar k├Âyler,
P─▒narlar, ├že┼čmeler, ├žaylar akar Mevl├ó’ya Mevl├ó’ ya…

Bu ┼čiiri ┼ču ┼čekilde de dizmem iz m├╝mk├╝nd├╝r:

Gariplik tuttu boynumdan,
B├╝ker Mevl├ó’ ya Mevl├ó’ya.
G├Âz├╝m ta┼čt─▒k├ža g├Âyn├╝mden,
D├Âker Mevl├ó’ya Mevl├ó’ ya…

Dola┼čt─▒m beldeler boylar,
Uyanm─▒┼č yaylalar k├Âyler,
P─▒narlar, ├že┼čmeler, ├žaylar
Akar Mevl├ó’ya Mevl├ó’ya…

G├Âr├╝ld├╝─č├╝ ├╝zere birinci ┼čekliyle ┼čiir bir musammat gazel olurken, ikinci ┼čekli ile de bir ko┼čma h├óline gelivermektedir.

┼×iirin devam─▒n─▒ dile getirmeye gerek yok. Zaten Y├╝zak─▒ Dergimiz’in 5’inci say─▒s─▒nda son h├óliyle yay─▒mland─▒. Fakat dilerseniz o son h├óliyle zihinlerde peki┼čmesi i├žin ┼čiiri tamamlayal─▒m:

Ezelden k─▒ble bir, Hak bir, g├Ân├╝l bir, a┼čk-─▒ mutlak bir,
Dilim doksan dokuz tekbir ├žeker Mevl├ó’ya Mevl├ó’ya…

─░lah├« zincirim s├Âzd├╝r, dilim ┼ča┼čmaz; ├Âz├╝m ├Âzd├╝r,
Benim h├╝r pencerem g├Âzd├╝r; bakar Mevl├ó’ya Mevl├ó’ya …

Tutun g├Ânl├╝m; haz─▒r dal var; petek yap sen yeter, bal var,
Bu f─▒rsat ka├žmadan yalvar-yakar Mevl├ó’ya Mevl├ó’ya…

Ecel bir ┼ča┼čmayan ger├žek, musall├ó pek yak─▒nd─▒r pek!
├ľm├╝r bir an s├╝ren ┼čim┼ček; ├žakar Mevl├ó’ya Mevl├ó’ya…

Hen├╝z darla┼čmadan bollar, N─░H├é├Ä ko┼č, H├╝d├ó kollar,
Odur tek y├Ân; b├╝t├╝n yollar ├ž─▒kar Mevl├ó’ya Mevl├ó’ya…

Bu ┼čiir, ┼čekil itibariyle hem musammat gazel hem de ko┼čma olu┼čundan ba┼čka bir ├Âzelli─če daha sahiptir: Redifte tekrarlanan kelimeler, Karacao─član’─▒n ikilemelerini ihsas ettirmektedir. Fakat onun s├Âyleyi┼čleri nin ayn─▒s─▒ de─čildir. ─░┼čte bu durum, ustalar─▒n ├Ân├╝nde me┼čk edile edile kazan─▒lm─▒┼č ayr─▒ bir s├Âyleyi┼č ├Âzelli─či ve zevkine i┼čaret etmektedir.