├Äman Sel├ómeti ─░├žin; TEFEKK├ťR DER─░NL─░─×─░

B. Cahit ├ľZDEM─░R bcahit@hotmail.com

─░nsan─▒ di─čer canl─▒lardan ay─▒ran ve e┼čref-i mahl├╗kat vasf─▒n─▒n ni┼č├ónesi olan en ├Ânemli husus, ihsan buyurulan ak─▒l nimetidir. Bu nimetledir ki; bir kul olarak, kendisine tahsis buyurulan ┬źesfel-i s├ófil├«n┬╗ ile ┬ź├ól├ó-y─▒ illiyy├«n┬╗ aras─▒nda bir mevk├« tutacakt─▒r. ┼×ayet bu nimetin ├«c├ób─▒n─▒ yerine getirmeyip, kendisinden beklenen mesÔÇÖ├╗liyetlerden imtin├ó ediyorsa, bu f├órik vasf─▒n imtiyaz─▒ndan mahrum kalarak, ┬źbelh├╝m edall┬╗ (hayvandan da a┼ča─č─▒) derekelere yuvarlanmas─▒ mukadder olur.

─░nsana bah┼čedilen ak─▒l nimetinin en m├╝┼čahhas neticesi ┬źd├╝┼č├╝nmek┬╗ fiilidir. Bat─▒l─▒ filozoflardan DescartesÔÇÖ─▒n bu hususu ifade sadedindeki me┼čhur s├Âz├╝;

ÔÇťD├╝┼č├╝n├╝yorum; o h├ólde var─▒m.ÔÇŁd─▒r. Ancak bu keyfiyet, asla Nasreddin HocaÔÇÖm─▒z─▒n me┼čhur f─▒kras─▒ndaki hindinin d├╝┼č├╝nmesi gibi m├╝tal├óa edilmez. Bu; bir meselenin tetkiki i├žin; ┬źefr├ód─▒n─▒ c├óm├« a─čy├ór─▒n─▒ m├ón├«┬╗ bir ├žer├ževede kafay─▒ yorarak, hakikati aramak tarz─▒nda d├╝┼č├╝n├╝lebilir. Tabi├« bu gayret i├žin, do─čru bir fikr├« zeminin tesbiti ├Ânemlidir. Aksi h├ólde; ortaya konulan d├╝┼č├╝nce mahs├╗llerinin, hakikatler yerine, yanl─▒┼čl─▒klar ve hatt├ó birtak─▒m sap─▒kl─▒klar olabilece─či ├ó┼čik├órd─▒r. Bu ┼čekilde; fertleri ve cemiyetleri do─čruya y├Ânlendirme yerine, h├╝sran girdaplar─▒na sevk ederek, suk├╗t-i hayallerle mefl├╗├ž h├óle d├╝┼č├╝rmek, hem m├óz├«de hem de g├╝n├╝m├╝zde m├╝┼č├óhede edilen hazin bir v├ók─▒ad─▒r.

─░m├óm-─▒ ├ézam -rahmetull├óhi aleyh- Hazretleri, kendisine s├╗-i kast yapmaya niyet eden bir grup dehr├« (ink├órc─▒) ile m├╝nazara yapmak i├žin s├Âzle┼čirler. Mant─▒k ilminde ├╝stad oldu─ču bilinen ─░mam Hazretleri; dehr├«lere;

ÔÇťÔÇôF─▒rt─▒nal─▒, k├Âp├╝rm├╝┼č bir denizde, k─▒ymetli mallarla y├╝kl├╝ olan kaptans─▒z bir geminin bulunmas─▒na ne dersiniz?ÔÇŁ diye sorar.

Muhataplar─▒; ┬źB├Âyle bir ┼čeyin olamayaca─č─▒n─▒┬╗ s├Âyleyince, ─░m├óm-─▒ ├ézam Hazretleri onlara ┼ču ikn├ó edici kar┼č─▒l─▒─č─▒ verir:

ÔÇťÔÇôH├óli, ┼čekli, i┼čleri s├╝rekli de─či┼čen, nizam─▒n─▒ idr├ókin m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒ bu d├╝nyan─▒n ve k├óin├ót─▒n; h├ókimi, yarat─▒c─▒s─▒ ve sahibi olmad─▒─č─▒na nas─▒l h├╝kmedersiniz?ÔÇŁ

Dehr├«ler, bu sual kar┼č─▒s─▒nda ikn├ó olup, tevbe etmekten ba┼čka bir ├ž─▒k─▒┼č yolu bulamazlar.

┼×ahs├« kayg─▒lardan ber├« olan, do─čruyu bulma a┼čk─▒ ile ba┼člayan tefekk├╝r vet├«resinde, hakikat s├╝z├╝le s├╝z├╝le bill├╗rla┼č─▒p ortaya ├ž─▒kar.

Mesel├ó ─░m├óm-─▒ ├ézam -rahmetull├óhi aleyh- HazretleriÔÇÖnin m├╝nazaralarda, her h├ól ├╝ k├órda kar┼č─▒dakine ├╝st├╝n gelme, onu yenme ihtiras─▒ yoktur. Sadece; muhatab─▒ da hakl─▒ ├ž─▒ksa, ger├že─čin ortaya konulmas─▒ gayreti vard─▒r. Hatt├ó, ┬źben┬╗li─če muhalefet i├žin, do─črunun kar┼č─▒daki ┼čah─▒stan s├ód─▒r olmas─▒ temenn├«si bahis mevzuudur. Bu c├╝mleden olarak; ─░m├óm-─▒ ├ézam -rahmetull├óhi aleyh- Hazretleri; ┬źBa┼čkalar─▒yla m├╝naka┼ča etmekten ka├ž─▒nmas─▒n─▒┬╗ s├Âyledi─či o─člunu; ┬źKendisinin; do─čru, kar┼č─▒daki ┼čah─▒stan da ├ž─▒ksa onu isteyece─čini; onun ise, buna r├óz─▒ olamayabilece─či┬╗ hususunda ├«kaz eder.

AnadoluÔÇÖmuzun g├Ân├╝l sultanlar─▒ndan Y├╗nus Emre, hakikate ula┼čt─▒racak zihn├« ameliyenin ├žer├ževesini ┼č├Âyle terenn├╝m eder:

Severim ben SenÔÇÖi, candan i├žeru,
Yolum vard─▒r, bu erk├óndan i├žeru.

┼×er├«at, tar├«kat yoldur varana,
Hakikat meyvesi, andan i├žeru.

Beni bende demen, ben de de─čilim,
Bir ben vard─▒r bende, benden i├žeru.

S├ólih kula d├╝┼čen; tefekk├╝r derinli─či ile bu basamaklar─▒ a┼čarak, hakikate ula┼čma sa├ódetine ermektir. ┬źKelime-i Tevhid┬╗; ┬źEzel Bezmi┬╗nde verilen s├Âze vef├ón─▒n gere─či olan tevhid ak├«desinin il├ón─▒d─▒r. KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde, ├«m├ón─▒n ikrar ve tasdiki zarureti ile al├ókal─▒ olarak;

ÔÇť┼×├╝phesiz Allah, kendisine ortak ko┼čulmas─▒n─▒ asla ba─č─▒┼člamaz. Bunun d─▒┼č─▒nda kalan (g├╝nah)lar─▒ ise diledi─či kimseler i├žin ba─č─▒┼člar. All├óhÔÇÖa ┼čirk ko┼čan kimse, ┼č├╝phesiz b├╝y├╝k bir g├╝nah i┼čleyerek iftira etmi┼č olur.ÔÇŁ (en-Nis├ó, 48) buyurulur.

Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz de, bunun l├╝zumuna bin├óen ┼č├Âyle buyurur:

ÔÇť─░lk s├Âz olarak; ├žocuklar─▒n─▒za, g├╝zel bir ┼čekilde; ┬źL├ó il├óhe ill├óllah!┬╗ demeyi ├Â─čretiniz.ÔÇŁ (Beyhak├«, ┼×uabuÔÇÖl-├Äm├ón, VI, 398) ├Äm├ón─▒n parlamas─▒, taklid├«li─či a┼č─▒p tahkik├« olmaya y├╝kselmesiyle m├╝mk├╝nd├╝r. En ├╝st seviyede tetkik ve tefekk├╝rle, ┬źhakkaÔÇÖl-yak├«n┬╗ mertebesinde ula┼č─▒lan bir ├«man; kulu;

ÔÇťAll├óhÔÇÖ─▒n onlardan r├óz─▒ oldu─ču, onlar─▒n da AllahÔÇÖtan r├óz─▒ olduklar─▒ÔÇŁ (Bkz. el-Beyyine, 8) m├╝jdesine l├óy─▒k h├óle getirir. Bununla al├ókal─▒ olarak; ┬źtasavvuf┬╗, bu sa├ódete v├ós─▒l olabilmek i├žin, ihsan k─▒v├óm─▒nda kullu─ču t├ólim eden bir mekteptir.

Hakikat a┼čk─▒ yerine; ┬źyeni bir yakla┼č─▒m┬╗ zihniyeti, tarihselcilik anlay─▒┼č─▒, ─▒slahat vehmi, ┼č├Âhret iptil├ós─▒, d├╝nyev├« makam ve mevk├« ihtiras─▒… gibi ihl├ós ve samimiyet d─▒┼č─▒ niyetlerle, istikametten sapan ├že┼čitli ├ž─▒kmaz yollar ihd├ós edilmi┼čtir. ─░sl├óm ├╝mmeti bug├╝n; ─▒l─▒ml─▒ ─░sl├óm, radikal ─░sl├óm, KurÔÇÖ├ón ─░sl├ómÔÇÖ─▒, selef├«lik, ├že┼čitli i├žtim├ó├« fikirlerle terkip edilen ─░sl├ómlar… gibi farkl─▒ ve hepsi de ├že┼čitli istihbarat servislerinin mur├ókabesinde olan ┬ź─░sl├óm┬╗ yaftal─▒ hiziplerle, dayan─▒┼čma ve birlikten mahrum bir karga┼ča ve ├žat─▒┼čma vasat─▒na s├╝r├╝klenmi┼čtir. ├ťlkemizde, daha yak─▒n bir zamanda vuk├╗ bulan; d─▒┼č mihraklar─▒n y├Ânlendirmesi istikametinde, cemiyeti zorla yeniden tanzim etme gayretleri ile bilinen m├óhut 28 ┼×ubat d├Ânemi ve ak├«m kalan 15 Temmuz kanl─▒ darbe te┼čebb├╝s├╝, bu c├╝mleden vahim h├ódiselerdir.

Mevl├ón├ó Hazretleri, insan─▒n m├╝sbet veya menf├« amelleriyle al├ókal─▒ olarak ┼č├Âyle buyurur:

ÔÇťEy hak yolcusu, ger├že─či ├Â─črenmek istiyorsan; Musa da, Firavun da ├Âlmediler. Bug├╝n senin i├žinde ya┼č─▒yorlar. Senin varl─▒─č─▒na gizlenmi┼čler; senin g├Ânl├╝nde sava┼člar─▒na devam ediyorlar.ÔÇŁ Bu tesbit mey├ón─▒nda, tabi├« ki insan hangi taraf─▒ se├žiyorsa, amelleri de o istikamette ortaya ├ž─▒kacakt─▒r. G├Ân├╝l tabipleri, d├╝nyaya bak─▒┼č tarz─▒n─▒ ┼ču ┼čekilde tasnif ederler:

ÔÇťD├╝nya; ehlullah i├žin bir seyr-i bed├óy├« (il├óh├« sanat h├órikalar─▒n─▒ seyredip, tefekk├╝r etmek ve onlar vesilesiyle All├óhÔÇÖ─▒n y├╝celi─činin idr├óki i├žinde ya┼čamak) iken; z─▒dd─▒na gafiller i├žin ise yemek ve ┼čehvettir.ÔÇŁ

├Äman sel├ómeti ile iki cihan sa├ódetini kazanmak, ├óhiretin tarlas─▒ h├╝km├╝ndeki d├╝nyay─▒, ihsan buyurulan bir hi├ž h├╝km├╝ndeki ├Âm├╝rde hakk─▒yla tan─▒y─▒p, us├╗l├╝nce de─čerlendirebilmekle m├╝mk├╝nd├╝r. G├Âlgesi ├╝zerimize d├╝┼čen m├╝b├órek ┬ź├ť├ž Aylar┬╗─▒n rahmet iklimi de, bunu t├ólim i├žin en g├╝zel f─▒rsatt─▒r.