B├ťY├ťKLERLE B├ťY├ťMEK

Zahit GENÇ genczahit@gmail.com

─░nsan; e─čitilmeye, ├Â─črenmeye muhta├ž bir varl─▒kt─▒r. ─░nsan─▒n e─čitimi aile oca─č─▒nda ba┼člar, daha sonra kademe kademe okullarda devam eder. Genel olarak e─čitim denilince okul d├╝┼č├╝n├╝l├╝r, e─čitimci deyince de muallim akla gelir.

Ailenin bir e─čitim oca─č─▒ oldu─čunu pek d├╝┼č├╝nmeyiz ya da ├Ânemsemeyiz. H├ólbuki insan─▒n temel d├╝┼č├╝ncelere sahip olmas─▒na; ahl├ók, edep ve karakter olarak yeti┼čmesine dair en sa─člam ve kal─▒c─▒ bilgiler ├žocuklu─čunda ilk ├Ânce anne ve babadan ├Â─črenilir.

B├╝y├╝k aile dedi─čimiz b├╝y├╝kanne ve b├╝y├╝kbabalar─▒n da ailede s├Âz sahibi oldu─ču d├Ânemlerde, bunlar─▒n da ├žocuklar─▒n yeti┼čmesinde etkileri ve emekleri b├╝y├╝k olurdu. Anne-baba birer muallimse b├╝y├╝kanne ve b├╝y├╝kbaba ba┼čmuallim g├Ârevi g├Âr├╝rlerdi.

Bizim ├žocuklu─čumuz o d├Ânemlerde ge├žti ve toplumun sa─člam karakterli birer ferdi olmam─▒z─▒ sa─člad─▒. Okullarda okutulan dersleri, ├Â─črenilen bilgileri k├╝├ž├╝mseyemeyiz ama; o b├╝y├╝klerin hayat tecr├╝beleri ile ├«man, edep, sab─▒r, sevgi, sayg─▒, kanaat, dostluk gibi hay├ót├« de─čer ta┼č─▒yan t├╝m konularda bizlere aktard─▒klar─▒ hasletler ink├ór edilemez.

Bundan yar─▒m as─▒r evvel bir ├žocukluk ve gen├žlik d├Ânemi ya┼čad─▒k. Bizim nesil; sevginin, sayg─▒n─▒n, sabr─▒n, dostlu─čun, kom┼čulu─čun, fed├ók├órl─▒─č─▒n, d├╝r├╝stl├╝─č├╝n, merhametin ne oldu─čunu okuldan ├Ânce ailelerinden ├Â─črendi. B├╝y├╝klerdeki bu g├╝zel vas─▒flar─▒ g├Ârd├╝, ┼čahit oldu ve ya┼čad─▒.

O b├╝y├╝kler ki; yoklu─čun ├žaresizli─čini ya┼čam─▒┼č, yoksullu─čun ─▒zd─▒r├ób─▒n─▒ tatm─▒┼č, s─▒k─▒nt─▒lar ve ├žilelerle yo─črulmu┼č sab─▒r tims├óli insanlard─▒.

O b├╝y├╝kler ki; az konu┼čan, ├Âz konu┼čan, s├Âz├╝n k─▒ymetini bilen, verdikleri s├Âzde duran s├Âz├╝n├╝n eri ki┼čilerdi. S├Âzleri senet, duru┼člar─▒ vak├╗r, y├╝rekleri geni┼čti.

O b├╝y├╝kler ki; ├Âz├╝ s├Âz├╝ne, s├Âz├╝ ├Âz├╝ne uyan, ├Âz├╝-s├Âz├╝ do─čru, i├ži-d─▒┼č─▒ bir ki┼čilerdi. ┬źDo─čruluk ├«mandan, e─črilik ┼čeytandan┬╗ derlerdi. De─čil insan─▒n; bir a─čac─▒n, bir dal─▒n bile e─črisinden rahats─▒z olurlard─▒.

O b├╝y├╝kler ki; dostluklar─▒ sa─člam, sevgileri samim├« idi. Dostlar─▒n─▒n eksi─čini g├Ârmez, ay─▒b─▒n─▒ aramazlard─▒. Dostun ay─▒b─▒ ay─▒b─▒m─▒z, kay─▒b─▒ kay─▒b─▒m─▒z, ac─▒s─▒ ac─▒m─▒z derlerdi.

O zamanki kom┼čuluklar ise; toplumun, inanc─▒m─▒z─▒n, insanl─▒─č─▒m─▒z─▒n ├«c├ób─▒ olarak hayat bulmu┼č en g├╝zel yanlar─▒ idi. ─░mrenilecek fed├ók├órl─▒klar, takdir edilecek yard─▒mla┼čmalar, sevgiyle-sayg─▒yla yo─črulmu┼č dostluklar vard─▒. G├╝lerse beraber, a─člarsa beraber a─člarlard─▒. Ocakta pi┼čen a┼čta kom┼čunun pay─▒ unutulmazd─▒.

B├╝y├╝kannem bize;

ÔÇťÔÇôO─člum! Sak─▒n ha kom┼čunun ├žocu─čuna hi┼čt, tavu─čuna k─▒┼čt, k├Âpe─čine ho┼čt demeyin.ÔÇŁ, ÔÇťK├Âpe─če att─▒─č─▒n─▒z ta┼č sahibini yaralar.ÔÇŁ derdi.

T├╝p├╝n, gaz─▒n olmad─▒─č─▒ o zamanlarda; avluda kurulan ocaklarda odun yak─▒larak yemek pi┼čirilir, ├žama┼č─▒r sular─▒ kaynat─▒l─▒rd─▒. Bak─▒r kaplar, tencereler, kazanlar bu ocaklarda biriken k├╝llerle y─▒kan─▒rd─▒. Kendi oca─č─▒nda k├╝l kalmam─▒┼čsa kom┼čunun oca─č─▒ndan k├╝l al─▒n─▒rd─▒. Atas├Âz├╝ h├óline gelmi┼č;

ÔÇťKom┼ču kom┼čunun k├╝l├╝ne muhta├ž.ÔÇŁ s├Âz├╝n├╝ ┼čimdiki nesle sorsak nas─▒l anlar bilemiyorum!

O b├╝y├╝kler ki; ├žo─ču medrese, mektep g├Ârmemi┼čti ama g├╝ng├Ârm├╝┼č insanlard─▒. Hayat mektebinde yeti┼čmi┼člerdi. ├ťmm├« idiler fakat c├óhil de─čillerdi. ├Ämanlar─▒ kuvvetli, tesl├«miyetleri tam, d├╝nya-├óhiret dengesini sa─člamakta m├óhir idiler. ├éhirete haz─▒rlanma hususunda gafil de─čillerdi. Hayatlar─▒n─▒ -yar─▒n All├óhÔÇÖa hesap verecekleri- ┼čuuruyla tanzim ederlerdi.

Dedem, ilim sahibi biriydi. Biz torunlar─▒na KurÔÇÖ├ón okumay─▒ o ├Â─čretti. Ayr─▒ca ilmih├ól bilgilerini, Peygamber EfendimizÔÇÖin hayat─▒n─▒ ve ash├ób-─▒ kir├óm─▒ da yine ondan ├Â─črendik.

├ťmm├« olan b├╝y├╝kannemden ise hayat dersleri ald─▒k. Anlatt─▒─č─▒ hik├óyelerle, ya┼čad─▒─č─▒ h├ódiseleri bizlere anlatmas─▒yla unutulmaz tecr├╝beler edindik.

B├╝y├╝kannemden tevbe-isti─čfar du├ós─▒n─▒ dinlemeyi ├žok severdik. B├╝t├╝n torunlar─▒ ba┼č─▒na topland─▒─č─▒nda ondan bu du├óy─▒ dinlemek bize huzur verirdi. O du├óda;

ÔÇť… bilerek yapt─▒klar─▒ma, bilmeden ettiklerime… ÔÇŁ ifadesini d├╝┼č├╝n├╝r k├╝├ž├╝k oldu─čumuz i├žin bir m├ón├ó veremezdik. ─░nsan bilmeden nas─▒l hata eder, g├╝nah i┼čler diye d├╝┼č├╝n├╝rd├╝k.
(Bunu y─▒llar sonra anlad─▒m. Bir g├╝n, yaylada kuzine sobay─▒ yakmak i├žin ├žam kozala─č─▒ al─▒p sobay─▒ tutu┼čturmak istedim. Kozalaklar─▒ sobaya koyarken onlar─▒n i├žinde birka├ž tane u─čur b├Âce─či g├Âz├╝me ili┼čti. Hemen onlar─▒ al─▒p bah├žeye b─▒rakt─▒m. Sonra torbadaki t├╝m kozalaklar─▒ d├Âk├╝p tek tek aralar─▒na bakt─▒m ve tam 52 adet u─čur b├Âce─či ├ž─▒kard─▒m. ─░┼čte o zaman b├╝y├╝kannemin -bilmeyerek i┼čledi─čim g├╝nahlar- s├Âz├╝ akl─▒ma geldi. Anlad─▒m ki biz insan olarak, bilerek yapt─▒─č─▒m─▒z kadar belki daha fazla bilmeyerek hata i┼čliyoruz.)

Bir bahar mevsimiydi. Evin geni┼č avlusunda oynad─▒─č─▒m─▒z bir g├╝n b├╝y├╝kannem bizleri yan─▒na ├ža─č─▒rd─▒;

ÔÇťÔÇôGelin size bir hik├óye anlatay─▒m!ÔÇŁ dedi. Yan─▒na vard─▒k. Sessizce anlatt─▒klar─▒n─▒ dinlemeye ba┼člad─▒k. Hik├óyenin konusu yumurta ├žalan bir ├žocu─čun hazin ├ók─▒betiydi:

ÔÇťÔÇô├çocuk bir g├╝n bir yumurta bulup eve getirir. Annesi o─čluna;

┬źÔÇôAferin o─člum yine getir!┬╗ der. ├çocuk bu ┼čekilde h─▒rs─▒zl─▒─ča al─▒┼č─▒r. B├╝y├╝d├╝k├že daha b├╝y├╝k h─▒rs─▒zl─▒─ča ba┼člar, az─▒l─▒ bir h─▒rs─▒z olur. Sonunda yakay─▒ ele verir. Devrin kral─▒ as─▒lmas─▒n─▒ ister. H─▒rs─▒za son iste─či sorulur. Son olarak annesini g├Ârmek istedi─čini s├Âyler. Annesini getirirler. Ona;

┬źÔÇôDilini ├ž─▒kar, ├Âpmek istiyorum!┬╗ der. Sonra da annesinin dilini ─▒s─▒rarak kopar─▒r;

┬źÔÇôBunu niye yapt─▒n?┬╗ diyenlere;

┬źÔÇôBenim bu h├óllere d├╝┼čmeme annemin dili sebep oldu. O beni daima h─▒rs─▒zl─▒─ča te┼čvik etti. Onun y├╝z├╝nden ┼čimdi as─▒l─▒yorum.┬╗ der.ÔÇŁ

B├╝y├╝kannemin bu hik├óyeyi bize ni├žin anlatt─▒─č─▒n─▒ biliyorduk. Kom┼čumuzun s├╝r├╝ s├╝r├╝ kazlar─▒, ├Ârdekleri vard─▒. O hayvanlar bah├ženin her k├Â┼česine rastgele yumurtluyorlard─▒. Biz bah├žede oynarken ├žal─▒ diplerinde, otlar─▒n aras─▒nda, b├╝klerin i├žinde bol miktarda yumurta buluyorduk. Bu hik├óyeyi dinledikten sonra, buldu─čumuz yumurtalar─▒ ya al─▒p kom┼čumuza g├Ât├╝r├╝yor ya da g├Ârsek bile elimizi s├╝rm├╝yorduk.

Bunun gibi nice h├ódiseler ve hik├óyeler anlatan b├╝y├╝kannemden ├žok ├Ânemli ve g├╝zel ┼čeyler ├Â─čreniyorduk. ÔÇťYalanc─▒n─▒n evi yanm─▒┼č kimse inanmam─▒┼čÔÇŁ hik├óyesiyle; ┬źYalan─▒n ne b├╝y├╝k bir g├╝nah oldu─čunu┬╗ dinledik. ÔÇťBir kediyi a├ž b─▒rak─▒p ├Âlmesine sebep olan bir kad─▒n─▒n cehennemlik olmas─▒n─▒ÔÇŁ, ÔÇťSusuz bir k├Âpe─če su veren bir g├╝nahk├ór─▒n ba─č─▒┼čland─▒─č─▒ÔÇŁ h├ódiselerini hep ondan dinleyip ├Â─črendik.

Dedem ├žok tutumlu biriydi. ─░sraf etmeyi hi├ž sevmezdi. Bizleri de israf konusunda uyar─▒rd─▒. B├╝y├╝kannem ise israf konusunda farkl─▒ bir ┼čekilde e─čitirdi. Evlerimiz her ├že┼čit meyvelerin oldu─ču bah├ženin yan─▒ndayd─▒. Bah├ženin etraf─▒ nar a─ča├žlar─▒yla ├ževriliydi. Narlar olgunla┼čt─▒─č─▒nda t├╝m ├žocuklar olarak biraz savurgan davran─▒rd─▒k. Bunun i├žin b├╝y├╝kannem bizlere;

ÔÇťÔÇôKim nar yerken bir nar tanesini d├╝┼č├╝rmeden yerse cennete gider.ÔÇŁ derdi. Bu s├Âz├╝ duyduktan sonra nar yerken bir tane yere d├╝┼č├╝rmemek i├žin ├žok gayret ederdik.

B├╝y├╝k s├Âz├╝ dinlememenin zarar─▒n─▒ da;

ÔÇťAnnesinin s├Âz├╝n├╝ dinlemeyen bir o─čla─č─▒n kurda yem olmas─▒ÔÇŁ hik├óyesiyle ├Â─čretmi┼čti.

Ba┼čta kendi aile b├╝y├╝klerimiz olmak ├╝zere; kom┼čular─▒m─▒zdan, akrabalar─▒m─▒zdan, ├ževremizden; ├«man, ahl├ók, edep, dostluk, arkada┼čl─▒k, d├╝r├╝stl├╝k gibi nice insan ve toplum i├žin hay├ót├« de─čer ta┼č─▒yan konular─▒ g├Ârerek, ya┼čayarak en g├╝zel ┼čekilde ├Â─črenmi┼č olduk.

B├╝y├╝klerimizden ald─▒─č─▒m─▒z, ├Â─črendi─čimiz bu g├╝zellikleri bizden sonraki nesillere aktarmada ise bug├╝n pek ba┼čar─▒l─▒ olam─▒yoruz. Neden?..